Chapter 121: Satyaki urges war and Yudhishthira holds to truth

न राम कालः परिदेवनाय
यदुत्तरं त्वत्र तदेव सर्वे ।
समाचरामो ह्यनतीतकालं
युधिष्ठिरो यद्यपि नाह किंचित्

na rāma kālaḥ paridevanāya
yaduttaraṃ tvatra tadeva sarve |
samācarāmo hyanatītakālaṃ
yudhiṣṭhiro yadyapi nāha kiṃcit

ये नाथवन्तोऽद्य भवन्ति लोके
ते नात्मना कर्म समारन्ते ।
तेषां तु कार्येषु भवन्ति नाथाः
शैब्यादयो राम यथा ययातेः

ye nāthavanto'dya bhavanti loke
te nātmanā karma samārante |
teṣāṃ tu kāryeṣu bhavanti nāthāḥ
śaibyādayo rāma yathā yayāteḥ

येषां तथा राम समारभन्ते
कार्याणि नाथाः स्वमतेन लोके ।
रते नाथवन्तः पुरुषप्रवीरा
नानाथवत्कृच्छ्रमवाप्नुवन्ति

yeṣāṃ tathā rāma samārabhante
kāryāṇi nāthāḥ svamatena loke |
rate nāthavantaḥ puruṣapravīrā
nānāthavatkṛcchramavāpnuvanti

कस्मादिमौ रामजनार्दनौ च
प्रद्युम्नसाम्बौ च मया समेतौ ।
वसन्त्यरण्ये सह सोदरीयै-
स्त्रैलोक्यनाथानभिगम्य पार्थाः

kasmādimau rāmajanārdanau ca
pradyumnasāmbau ca mayā sametau |
vasantyaraṇye saha sodarīyai-
strailokyanāthānabhigamya pārthāḥ

निर्यातु साध्यद्य दशार्हसेना
प्रभूतनानायुधचित्रवर्मा ।
यमक्षयं गच्छतु धार्तराष्ट्रः
सबान्धवो वृष्णिबलाभिभूतः

niryātu sādhyadya daśārhasenā
prabhūtanānāyudhacitravarmā |
yamakṣayaṃ gacchatu dhārtarāṣṭraḥ
sabāndhavo vṛṣṇibalābhibhūtaḥ

त्वं ह्येव कोपात्पृथिवीमपीमां
संवेष्टयेस्तिष्ठतु शार्ह्गधन्वा ।
स धार्तराष्ट्रं जहि सानुबन्धं
वृत्रं यथा देवपतिर्महेन्द्रः

tvaṃ hyeva kopātpṛthivīmapīmāṃ
saṃveṣṭayestiṣṭhatu śārhgadhanvā |
sa dhārtarāṣṭraṃ jahi sānubandhaṃ
vṛtraṃ yathā devapatirmahendraḥ

भ्राता च मे यः स सखा गुरुश्च
जनार्दनस्यात्मसमश्च पार्थः ।
तदर्थमेको हि य उद्यमन्वै
करोति कर्णोऽस्त्रमवारणीयम्

bhrātā ca me yaḥ sa sakhā guruśca
janārdanasyātmasamaśca pārthaḥ |
tadarthameko hi ya udyamanvai
karoti karṇo'stramavāraṇīyam

[यदर्थमैच्छन्मनुजाः सुपुत्रं
शिष्यं गुरुं चाप्रतिकूलवादम् ।
यदर्थमभ्युद्यतमुत्तमं त-
त्करोति कर्माग्र्यमपारणीयम् ॥]

[yadarthamaicchanmanujāḥ suputraṃ
śiṣyaṃ guruṃ cāpratikūlavādam |
yadarthamabhyudyatamuttamaṃ ta-
tkaroti karmāgryamapāraṇīyam ||]

तस्यास्त्रवर्षाण्यहमुत्तमास्त्रै-
र्विहत्य सर्वाणइ रणेऽभिभूय ।
कायाच्छिरः सर्पविषाग्निकल्पैः
शरोत्तमैरुन्मथिताऽस्मि राम

tasyāstravarṣāṇyahamuttamāstrai-
rvihatya sarvāṇai raṇe'bhibhūya |
kāyācchiraḥ sarpaviṣāgnikalpaiḥ
śarottamairunmathitā'smi rāma

खङ्गेन चाहं निशितेन सङ्ख्ये
कायाच्छिरस्तस्य बलात्प्रमत्य ।
ततोऽस् सर्वाननुगान्हनिष्ये
दुर्योधनं चापि कुरूश्च सर्वान्

khaṅgena cāhaṃ niśitena saṅkhye
kāyācchirastasya balātpramatya |
tato's sarvānanugānhaniṣye
duryodhanaṃ cāpi kurūśca sarvān

आत्तायुधं मामिह रौहिणएय
पश्यन्तु भैमा युधि जातहर्षाः ।
निघ्नन्तमेकं कुरुयोधमुख्या-
नग्निं महाकक्षमिवान्तकाले

āttāyudhaṃ māmiha rauhiṇaeya
paśyantu bhaimā yudhi jātaharṣāḥ |
nighnantamekaṃ kuruyodhamukhyā-
nagniṃ mahākakṣamivāntakāle

प्रद्युम्नमुक्तान्निशितान्न शक्ताः ।
सोढुं कृपद्रोणविकर्णकर्णाः ।
जानासि पीर्यं च तवात्मजस्य
कार्ष्णिर्भवत्येव यथा रणस्थः

pradyumnamuktānniśitānna śaktāḥ |
soḍhuṃ kṛpadroṇavikarṇakarṇāḥ |
jānāsi pīryaṃ ca tavātmajasya
kārṣṇirbhavatyeva yathā raṇasthaḥ

साम्बः ससूतं सरथं भुजाभ्यां
दुःशासनं शास्तु बलात्प्रमथ्य ।
न विद्यतेजाम्बवतीसुतस्य
रणेऽविषह्यं हि रणोत्कटस्य

sāmbaḥ sasūtaṃ sarathaṃ bhujābhyāṃ
duḥśāsanaṃ śāstu balātpramathya |
na vidyatejāmbavatīsutasya
raṇe'viṣahyaṃ hi raṇotkaṭasya

एतेन बालेन हि शम्बरस्य
दैत्यस्य सैन्यं सहसा प्रणुन्नम् ।
हतः स पापो युधि केवलेन
युद्धेऽद्वितीयो हरितुल्यवीर्यः

etena bālena hi śambarasya
daityasya sainyaṃ sahasā praṇunnam |
hataḥ sa pāpo yudhi kevalena
yuddhe'dvitīyo haritulyavīryaḥ

वृत्तोरुरत्यायतपीनबाहु-
रेतेन सङ्ख्ये निहतोऽश्वचक्रः ।
को नाम साम्बस्य महारथस्य
रणे समक्षं रथमभ्युदीयात्

vṛttoruratyāyatapīnabāhu-
retena saṅkhye nihato'śvacakraḥ |
ko nāma sāmbasya mahārathasya
raṇe samakṣaṃ rathamabhyudīyāt

यथा प्रविश्यान्तरमन्तकस्य
काले मनुष्यो न विनिष्क्रमेत ।
तथा प्रविश्यान्तरमस्य सङ्ख्ये
को नाम जीवन्पुनराव्रजेच्च

yathā praviśyāntaramantakasya
kāle manuṣyo na viniṣkrameta |
tathā praviśyāntaramasya saṅkhye
ko nāma jīvanpunarāvrajecca

द्रोणं कच भीष्मं च महारथौ तौ
सुतैर्वृतं चाप्यथ सोमदत्तम् ।
सर्वाणइ सैन्यानि च वासुदेवः
प्रधक्ष्यते सायकवह्निजालैः

droṇaṃ kaca bhīṣmaṃ ca mahārathau tau
sutairvṛtaṃ cāpyatha somadattam |
sarvāṇai sainyāni ca vāsudevaḥ
pradhakṣyate sāyakavahnijālaiḥ

किंनाम लोकेषु विषह्ममस्ति-
कृष्णस्य सर्वेषु सदेवकेषु ।
आत्तायुधस्योत्तमबाणपाणे-
श्चक्रायुधस्याप्रतिमस्य युद्धे

kiṃnāma lokeṣu viṣahmamasti-
kṛṣṇasya sarveṣu sadevakeṣu |
āttāyudhasyottamabāṇapāṇe-
ścakrāyudhasyāpratimasya yuddhe

ततो निरुद्धोऽप्यसिचर्मपाणि-
र्महीमिमां धार्तराष्ट्रैर्विसंज्ञैः ।
हृतोत्तमाङ्गैर्निहतैः करोतु
कीर्णाङ्कुशैर्वेदिमिवाध्वरेषु

tato niruddho'pyasicarmapāṇi-
rmahīmimāṃ dhārtarāṣṭrairvisaṃjñaiḥ |
hṛtottamāṅgairnihataiḥ karotu
kīrṇāṅkuśairvedimivādhvareṣu

गदोल्मुकौ बाहुकभानुनीथाः
शूरश्र सङ्ख्ये निशठः कुमारः ।
रणोत्कटौ सारणचारुदेष्णौ
कुलोचितं विप्रथयन्तु कर्म

gadolmukau bāhukabhānunīthāḥ
śūraśra saṅkhye niśaṭhaḥ kumāraḥ |
raṇotkaṭau sāraṇacārudeṣṇau
kulocitaṃ viprathayantu karma

सवृष्णिभोजान्धकयोधमुख्या
समागता सात्वतशूरसेना ।
हत्वा रणे तान्धृतराष्ट्रपुत्रा-
न्लोके यशः स्फीतमुपाकरोतु

savṛṣṇibhojāndhakayodhamukhyā
samāgatā sātvataśūrasenā |
hatvā raṇe tāndhṛtarāṣṭraputrā-
nloke yaśaḥ sphītamupākarotu

ततोऽभिमन्युः पृथिवीं प्रशास्तु
यावद्व्रतं धर्मभृतांवरिष्ठः ।
युधिष्ठिरः पारयते महात्मा
द्यूते यथोक्तं कुरुसत्तमेन

tato'bhimanyuḥ pṛthivīṃ praśāstu
yāvadvrataṃ dharmabhṛtāṃvariṣṭhaḥ |
yudhiṣṭhiraḥ pārayate mahātmā
dyūte yathoktaṃ kurusattamena

अस्मत्प्रमुक्तैर्विशिखैर्जितारि-
स्ततो महीं भोक्ष्यति धर्मराजः ।
निर्धार्तराष्ट्रां हतसूतपुत्रा-
मेतद्धि नः कृत्यतमं यशस्यम्

asmatpramuktairviśikhairjitāri-
stato mahīṃ bhokṣyati dharmarājaḥ |
nirdhārtarāṣṭrāṃ hatasūtaputrā-
metaddhi naḥ kṛtyatamaṃ yaśasyam

असंशयं माधव सत्यमेत-
द्गृह्णीम ते वाक्यमदीनसत्व ।
स्वाभ्यां भुजाभ्यामजितां तु भूमिं
नेच्छेत्कुरूणामृषभः कथंचित्

asaṃśayaṃ mādhava satyameta-
dgṛhṇīma te vākyamadīnasatva |
svābhyāṃ bhujābhyāmajitāṃ tu bhūmiṃ
necchetkurūṇāmṛṣabhaḥ kathaṃcit

न ह्येष कामान्न भयान्न लोभा-
द्युधिष्ठिरो जातु जह्यात्स्वधर्मम् ।
भीमार्जुनौ चातिरथौ यमौ च
तथैव कृष्णा द्रुपदात्मजेयम्

na hyeṣa kāmānna bhayānna lobhā-
dyudhiṣṭhiro jātu jahyātsvadharmam |
bhīmārjunau cātirathau yamau ca
tathaiva kṛṣṇā drupadātmajeyam

उभौ हि युद्धेऽप्रतिमौ पृथिव्यां
वृकोदरश्चैव धनंजयश्च ।
कस्मान्न कृत्स्नां पृथिवीं प्रशासे-
न्माद्रीसुताभ्यां च पुरस्कृतोऽयम्

ubhau hi yuddhe'pratimau pṛthivyāṃ
vṛkodaraścaiva dhanaṃjayaśca |
kasmānna kṛtsnāṃ pṛthivīṃ praśāse-
nmādrīsutābhyāṃ ca puraskṛto'yam

यदा तु पाञ्चालपतिर्महात्मा
सकेकयश्चेदिपतिर्वयं च ।
युध्येम विक्रम्य रणे समेता-
स्तदैव सर्वे रिपवो हि न स्युः

yadā tu pāñcālapatirmahātmā
sakekayaścedipatirvayaṃ ca |
yudhyema vikramya raṇe sametā-
stadaiva sarve ripavo hi na syuḥ

नेदं चित्रं माधव यद्ब्रवीषि
सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम् ।
कृष्णस्तु मां वेद यथावदेकः
कृष्णं च वेदाहमथो यथावत्

nedaṃ citraṃ mādhava yadbravīṣi
satyaṃ tu me rakṣyatamaṃ na rājyam |
kṛṣṇastu māṃ veda yathāvadekaḥ
kṛṣṇaṃ ca vedāhamatho yathāvat

यदैव कालं पुरुषप्रवीरो
वेत्स्यत्ययं माधव विक्रमस्य ।
तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर
सुयोधनं जेष्यसि केशवश्च

yadaiva kālaṃ puruṣapravīro
vetsyatyayaṃ mādhava vikramasya |
tadā raṇe tvaṃ ca śinipravīra
suyodhanaṃ jeṣyasi keśavaśca

प्रतिप्रयान्त्वद्य दशार्हवीरा
दृष्टोस्मि नाथैर्नरलोकनाथैः ।
धर्मेऽप्रमादं कुरुताप्रमेया
द्रष्टाऽस्मि भूयः सुखिनः समेतान्

pratiprayāntvadya daśārhavīrā
dṛṣṭosmi nāthairnaralokanāthaiḥ |
dharme'pramādaṃ kurutāprameyā
draṣṭā'smi bhūyaḥ sukhinaḥ sametān

तेऽन्योन्यमामन्त्र्य तथाऽभिवाद्य
वृद्धान्परिष्वज्य शिशूंश्च सर्वान् ।
यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मु-
स्ते चापि तीर्थान्यमुसंविचेरुः

te'nyonyamāmantrya tathā'bhivādya
vṛddhānpariṣvajya śiśūṃśca sarvān |
yadupravīrāḥ svagṛhāṇi jagmu-
ste cāpi tīrthānyamusaṃviceruḥ

विसृज्य वृष्णीननु धर्मराजौ
विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम् ।
जगाम पुण्यां सरितं पयोष्णीं
सभ्रातृभृत्यः सह लोमशेन

visṛjya vṛṣṇīnanu dharmarājau
vidarbharājopacitāṃ sutīrthām |
jagāma puṇyāṃ saritaṃ payoṣṇīṃ
sabhrātṛbhṛtyaḥ saha lomaśena

सुतेन सोमेन विमिश्रतोयां
पयः पयोष्णीं प्रति सोध्युवास ।
द्विजातिमुख्यैर्मुदितैर्महात्मा
संस्तूयमानः स्तुतिभिर्वराभिः

sutena somena vimiśratoyāṃ
payaḥ payoṣṇīṃ prati sodhyuvāsa |
dvijātimukhyairmuditairmahātmā
saṃstūyamānaḥ stutibhirvarābhiḥ