Anushasana Parva

Chapter 91: The births of Parashurama and Vishvamitra foretold

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकनवतितमोऽध्यायः ॥

21 verses · 91 of 274

What happens in this chapter

The births of Parashurama and Vishvamitra foretold

Chyavana tells Kushika what is fated. Kshatriyas, once patrons of the Bhrigus, will turn on them and slay them even in the womb. Then Aurva will be born in the Bhrigu line whose anger will threaten to burn the earth until he casts that fire into the mare's mouth in the ocean. His son Richika will receive the whole Dhanurveda and pass it to Jamadagni. Richika will marry Kushika's granddaughter, Gadhi's daughter, and through an exchange brought about by the two women, as Brahma ordained, a brahmana with a warrior's nature will be born, Parashurama, while Gadhi will have a son, Vishvamitra, a kshatriya with a brahmana's dharma and great tapas. Kushika rejoices. Chyavana leaves on pilgrimage, and all came to pass as he said.

च्यवन उवाच

91.1

अवश्यं कथनीयं मे तवैतन्नरपुङ्गव ।
यदर्थं त्वाहमुच्छेत्तुं सम्प्राप्तो मनुजाधिप

avaśyaṃ kathanīyaṃ me tavaitannarapuṅgava |
yadarthaṃ tvāhamucchettuṃ samprāpto manujādhipa

91.2

भूगूणां क्षत्रिया याज्या नित्यमेतज्जनाधिप ।
ते च भेदं गमिष्यन्ति दैवयुक्तेन हेतुना

bhūgūṇāṃ kṣatriyā yājyā nityametajjanādhipa |
te ca bhedaṃ gamiṣyanti daivayuktena hetunā

91.3

क्षत्रियाश्च भृगून्सर्वान्वधिष्यन्ति नराधिप ।
आगर्भादनुकृन्तन्तो दैतदण्डनिपीडिताः

kṣatriyāśca bhṛgūnsarvānvadhiṣyanti narādhipa |
āgarbhādanukṛntanto daitadaṇḍanipīḍitāḥ

91.4

तत उत्पत्स्यतेऽस्माकं कुले गोत्रविवर्धनः ।
और्वो नाम महातेजा ज्वलितार्कसमद्युतिः

tata utpatsyate'smākaṃ kule gotravivardhanaḥ |
aurvo nāma mahātejā jvalitārkasamadyutiḥ

91.5

स त्रैलोक्यविनाशाय कोपाग्निं जनयिष्यति ।
महीं सपर्वतवनां यः करिष्यति भस्मसात् ।

sa trailokyavināśāya kopāgniṃ janayiṣyati |
mahīṃ saparvatavanāṃ yaḥ kariṣyati bhasmasāt |

91.6

कञ्चित्कालं तु वह्निं च स एव शमयिष्यति ।
समुद्रे वडवावक्त्रे प्रक्षिप्य मुनिसत्तमः ।

kañcitkālaṃ tu vahniṃ ca sa eva śamayiṣyati |
samudre vaḍavāvaktre prakṣipya munisattamaḥ |

91.7

पुत्रं तस्य महाराज ऋचीकं भृगुनन्दनम् ।
साक्षात्कृत्स्नो धनुर्वेदः समुपस्थास्यतेऽनघ

putraṃ tasya mahārāja ṛcīkaṃ bhṛgunandanam |
sākṣātkṛtsno dhanurvedaḥ samupasthāsyate'nagha

91.8

क्षत्रियाणामभावाय दैवयुक्तेनु हेतुना ।
स तु तं प्रतिगृह्यैव पुत्रे संक्रामयिष्यति

kṣatriyāṇāmabhāvāya daivayuktenu hetunā |
sa tu taṃ pratigṛhyaiva putre saṃkrāmayiṣyati

91.9

जमदग्नौ महाभागे तपसा भावितात्मनि ।
स चापि भृगुशार्दूलस्तं वेदं धारयिष्यति

jamadagnau mahābhāge tapasā bhāvitātmani |
sa cāpi bhṛguśārdūlastaṃ vedaṃ dhārayiṣyati

91.10

कुलात्तु तव धर्मात्मन्कन्यां सोऽधिगमिष्यति ।
उद्भावनार्थं भवतो वंशस्य भरतर्षभ

kulāttu tava dharmātmankanyāṃ so'dhigamiṣyati |
udbhāvanārthaṃ bhavato vaṃśasya bharatarṣabha

91.11

क्षत्रहन्ता भवेद्धिंस्र इति दैवं सनातनम् ।
नारायणमुपास्यास्य वरात्तं पुत्रमृच्छति

kṣatrahantā bhaveddhiṃsra iti daivaṃ sanātanam |
nārāyaṇamupāsyāsya varāttaṃ putramṛcchati

91.12

गाधेर्दुहितरं प्राप्यि पौत्रीं तव महातपाः ।
ब्राह्मणं क्षत्रधर्माणं पुत्रमुत्पादयिष्यति

gādherduhitaraṃ prāpyi pautrīṃ tava mahātapāḥ |
brāhmaṇaṃ kṣatradharmāṇaṃ putramutpādayiṣyati

91.13

क्षत्रियं विप्रधर्माणं बृहस्पतिमिवौजसा ।
विश्वामित्रं तव कुले गाधेः पुत्रं सुधार्मिकम् ।
तपसा महता युक्तं प्रदास्यति महाद्युते

kṣatriyaṃ vipradharmāṇaṃ bṛhaspatimivaujasā |
viśvāmitraṃ tava kule gādheḥ putraṃ sudhārmikam |
tapasā mahatā yuktaṃ pradāsyati mahādyute

91.14

स्त्रियौ तु कारणं तत्र परिवर्ते भविष्यतः ।
पितामहनियोगाद्वै नान्यथैतद्भविष्यति

striyau tu kāraṇaṃ tatra parivarte bhaviṣyataḥ |
pitāmahaniyogādvai nānyathaitadbhaviṣyati

91.15

तृतीये पुरुषे तुभ्यं ब्राह्मणत्वमुपैष्यति ।
भविता त्वं च सम्बन्धी भृगूणां भावितात्मनाम्

tṛtīye puruṣe tubhyaṃ brāhmaṇatvamupaiṣyati |
bhavitā tvaṃ ca sambandhī bhṛgūṇāṃ bhāvitātmanām

भीष्म उवाच

91.16

कुशिकस्तु मुनेर्वाक्यं च्यवनस्य महात्मनः ।
श्रुत्वा हृष्टोऽभवद्राजा वाक्यं चेदमुवाच ह ।
एवमस्त्विति धर्मात्मा तदा भरतसत्तम

kuśikastu munervākyaṃ cyavanasya mahātmanaḥ |
śrutvā hṛṣṭo'bhavadrājā vākyaṃ cedamuvāca ha |
evamastviti dharmātmā tadā bharatasattama

91.17

च्यवनस्तु महातेजाः पुनरेव नराधिपम् ।
वरार्थं चोदयामास तमुवाच स पार्थिवः

cyavanastu mahātejāḥ punareva narādhipam |
varārthaṃ codayāmāsa tamuvāca sa pārthivaḥ

91.18

बाढमेवं ग्रहीष्यामि कामांस्त्वत्तो महामुने ।
ब्रह्मभूतं कुलं मेऽस्तु धर्मे चास्य मनो भवेत्

bāḍhamevaṃ grahīṣyāmi kāmāṃstvatto mahāmune |
brahmabhūtaṃ kulaṃ me'stu dharme cāsya mano bhavet

91.19

एवमुक्तस्तथेत्येवं प्रत्युक्त्वा च्यवनो मुनिः ।
अभ्यनुज्ञाय नृपतिं तीर्थयात्रां ययौ तदा

evamuktastathetyevaṃ pratyuktvā cyavano muniḥ |
abhyanujñāya nṛpatiṃ tīrthayātrāṃ yayau tadā

91.20

एतत्ते कथितं सर्वमशेषेण मया नृप ।
भृगूणां कुशिकानां च अभिसम्बन्धकारणम्

etatte kathitaṃ sarvamaśeṣeṇa mayā nṛpa |
bhṛgūṇāṃ kuśikānāṃ ca abhisambandhakāraṇam

91.21

यथोक्तमृषिणा चापि तदा तदभवन्नृप ।
जन्म रामस्य च मुनेर्विश्वामित्रस्य चैव हि

yathoktamṛṣiṇā cāpi tadā tadabhavannṛpa |
janma rāmasya ca munerviśvāmitrasya caiva hi

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)