शरतल्पगते भीष्मे कौरवाणां धुरन्धरे ।
शयाने वीरशयने पाण्डवैः समुपस्थिते
śaratalpagate bhīṣme kauravāṇāṃ dhurandhare |
śayāne vīraśayane pāṇḍavaiḥ samupasthite
Anushasana Parva
Chapter 272: Yudhishthira returns to Hastinapura until uttarayana
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि द्विसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
17 verses · 272 of 274
What happens in this chapter
Yudhishthira returns to Hastinapura until uttarayana
Janamejaya asks what his great-grandfather Yudhishthira did once his doubts on dharma and giving were cut away. Vaishampayana says the whole circle of kings sat still for a moment, like figures painted on cloth. Then Vyasa tells Bhishma that Yudhishthira has returned to himself and, with his brothers, the kings and Shri Krishna, waits on him; let him be allowed to go to the city. Bhishma gives leave gently. Enter the city, keep your mind on dharma, offer yajnas with ample gifts like Yayati, satisfy the pitris and devas, please your people and honour your friends. Come back to me, he says, when the sun turns and uttarayana begins. Yudhishthira bows and, with Dhritarashtra, Gandhari, the rishis and Keshava, enters Hastinapura.
जनमेजय उवाच
युधिष्ठिरो महाप्राज्ञो मम पूर्वपितामहः ।
धर्माणामागमं श्रुत्वा विदित्वा सर्वसंशयान्
yudhiṣṭhiro mahāprājño mama pūrvapitāmahaḥ |
dharmāṇāmāgamaṃ śrutvā viditvā sarvasaṃśayān
दानानां च विधिं श्रुत्वा च्छिन्नधर्मार्थसंशयः ।
यदन्यदकरोद्विप्र तन्मे शंसितुमर्हसि
dānānāṃ ca vidhiṃ śrutvā cchinnadharmārthasaṃśayaḥ |
yadanyadakarodvipra tanme śaṃsitumarhasi
वैशम्पायन उवाच
अभून्मुहूर्तं स्तिमितं सर्वं तद्राजमण्डलम् ।
तूष्णींभूते ततस्तस्मिन्पटे चित्रमिवार्पितम्
abhūnmuhūrtaṃ stimitaṃ sarvaṃ tadrājamaṇḍalam |
tūṣṇīṃbhūte tatastasminpaṭe citramivārpitam
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा व्यासःक सत्यवतीसुतः ।
नृपं शयानं गाङ्गेयमिदमाह वचस्त्वरन्
muhūrtamiva ca dhyātvā vyāsaḥka satyavatīsutaḥ |
nṛpaṃ śayānaṃ gāṅgeyamidamāha vacastvaran
राजन्प्रकृतिमापन्नः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैः पार्तिवैश्चानुयायिभिः
rājanprakṛtimāpannaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ |
sahito bhrātṛbhiḥ sarvaiḥ pārtivaiścānuyāyibhiḥ
उपास्ते त्वां नरव्याघ्र सह कृष्णेन धीमता ।
तमिमं पुरयानाय समनुज्ञातुमर्हसि
upāste tvāṃ naravyāghra saha kṛṣṇena dhīmatā |
tamimaṃ purayānāya samanujñātumarhasi
एवमुक्तो भगवता व्यासेन पृथिवीपतिः ।
युधिष्ठिरं सहामात्यमनुजज्ञे नदीसुतः
evamukto bhagavatā vyāsena pṛthivīpatiḥ |
yudhiṣṭhiraṃ sahāmātyamanujajñe nadīsutaḥ
उवाच चैनं मधुरं नृपं शान्तनवो नृपः ।
प्रविशस्व पुरीं राजन्धर्मे च ध्रियतां मनः
uvāca cainaṃ madhuraṃ nṛpaṃ śāntanavo nṛpaḥ |
praviśasva purīṃ rājandharme ca dhriyatāṃ manaḥ
यजस्व विविधैर्यजैर्बह्वन्नैः स्वाप्तदक्षिणैः ।
ययातिरिव राजेन्द्र श्रकद्धादमपुरःसरः
yajasva vividhairyajairbahvannaiḥ svāptadakṣiṇaiḥ |
yayātiriva rājendra śrakaddhādamapuraḥsaraḥ
क्षत्रधर्मरतः पार्थ पितॄन्देवांश्च तर्पय ।
श्रेयसा योक्ष्यसे चैव व्येतु ते मानसो ज्वरः
kṣatradharmarataḥ pārtha pitṝndevāṃśca tarpaya |
śreyasā yokṣyase caiva vyetu te mānaso jvaraḥ
रञ्जयस्व प्रजाः सर्वाः प्रकृतीः परिसान्त्वय ।
सुहृदः फलसत्कारैरर्चयस्व यथार्हतः
rañjayasva prajāḥ sarvāḥ prakṛtīḥ parisāntvaya |
suhṛdaḥ phalasatkārairarcayasva yathārhataḥ
अनुं त्वां तात जीवन्तु मित्राणि सुहृकदस्तथा ।
चैत्यस्थाने स्थितं वृक्षं फलवन्तमिव द्विजाः
anuṃ tvāṃ tāta jīvantu mitrāṇi suhṛkadastathā |
caityasthāne sthitaṃ vṛkṣaṃ phalavantamiva dvijāḥ
आगन्तव्यं च भवता समये मम पार्थिव ।
विनिवृत्ते दिनकरे प्रवृत्ते चोत्तरायणे
āgantavyaṃ ca bhavatā samaye mama pārthiva |
vinivṛtte dinakare pravṛtte cottarāyaṇe
तथेत्युक्त्वा च कौन्तेयः सोभिवाद्य पितामहम् ।
प्रययौ सपरीवारो नगरं नागसाह्वयम्
tathetyuktvā ca kaunteyaḥ sobhivādya pitāmaham |
prayayau saparīvāro nagaraṃ nāgasāhvayam
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य गान्धारीं च पतिव्रताम् ।
सह तैर्ऋषिभिः सर्वैर्भ्रातृभिः केशवेन च
dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya gāndhārīṃ ca pativratām |
saha tairṛṣibhiḥ sarvairbhrātṛbhiḥ keśavena ca
पौरजानपदैश्चैव मन्त्रिवृद्धैश्च पार्थिव ।
प्रविवेश कुरुश्रेष्ठः पुरं वारणसाह्वयम्
paurajānapadaiścaiva mantrivṛddhaiśca pārthiva |
praviveśa kuruśreṣṭhaḥ puraṃ vāraṇasāhvayam
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)