अध्याय 272: उत्तरायण तक युधिष्ठिर का हस्तिनापुर लौटना

शरतल्पगते भीष्मे कौरवाणां धुरन्धरे ।
शयाने वीरशयने पाण्डवैः समुपस्थिते

śaratalpagate bhīṣme kauravāṇāṃ dhurandhare |
śayāne vīraśayane pāṇḍavaiḥ samupasthite

युधिष्ठिरो महाप्राज्ञो मम पूर्वपितामहः ।
धर्माणामागमं श्रुत्वा विदित्वा सर्वसंशयान्

yudhiṣṭhiro mahāprājño mama pūrvapitāmahaḥ |
dharmāṇāmāgamaṃ śrutvā viditvā sarvasaṃśayān

दानानां च विधिं श्रुत्वा च्छिन्नधर्मार्थसंशयः ।
यदन्यदकरोद्विप्र तन्मे शंसितुमर्हसि

dānānāṃ ca vidhiṃ śrutvā cchinnadharmārthasaṃśayaḥ |
yadanyadakarodvipra tanme śaṃsitumarhasi

अभून्मुहूर्तं स्तिमितं सर्वं तद्राजमण्डलम् ।
तूष्णींभूते ततस्तस्मिन्पटे चित्रमिवार्पितम्

abhūnmuhūrtaṃ stimitaṃ sarvaṃ tadrājamaṇḍalam |
tūṣṇīṃbhūte tatastasminpaṭe citramivārpitam

मुहूर्तमिव च ध्यात्वा व्यासःक सत्यवतीसुतः ।
नृपं शयानं गाङ्गेयमिदमाह वचस्त्वरन्

muhūrtamiva ca dhyātvā vyāsaḥka satyavatīsutaḥ |
nṛpaṃ śayānaṃ gāṅgeyamidamāha vacastvaran

राजन्प्रकृतिमापन्नः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैः पार्तिवैश्चानुयायिभिः

rājanprakṛtimāpannaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ |
sahito bhrātṛbhiḥ sarvaiḥ pārtivaiścānuyāyibhiḥ

उपास्ते त्वां नरव्याघ्र सह कृष्णेन धीमता ।
तमिमं पुरयानाय समनुज्ञातुमर्हसि

upāste tvāṃ naravyāghra saha kṛṣṇena dhīmatā |
tamimaṃ purayānāya samanujñātumarhasi

एवमुक्तो भगवता व्यासेन पृथिवीपतिः ।
युधिष्ठिरं सहामात्यमनुजज्ञे नदीसुतः

evamukto bhagavatā vyāsena pṛthivīpatiḥ |
yudhiṣṭhiraṃ sahāmātyamanujajñe nadīsutaḥ

उवाच चैनं मधुरं नृपं शान्तनवो नृपः ।
प्रविशस्व पुरीं राजन्धर्मे च ध्रियतां मनः

uvāca cainaṃ madhuraṃ nṛpaṃ śāntanavo nṛpaḥ |
praviśasva purīṃ rājandharme ca dhriyatāṃ manaḥ

यजस्व विविधैर्यजैर्बह्वन्नैः स्वाप्तदक्षिणैः ।
ययातिरिव राजेन्द्र श्रकद्धादमपुरःसरः

yajasva vividhairyajairbahvannaiḥ svāptadakṣiṇaiḥ |
yayātiriva rājendra śrakaddhādamapuraḥsaraḥ

क्षत्रधर्मरतः पार्थ पितॄन्देवांश्च तर्पय ।
श्रेयसा योक्ष्यसे चैव व्येतु ते मानसो ज्वरः

kṣatradharmarataḥ pārtha pitṝndevāṃśca tarpaya |
śreyasā yokṣyase caiva vyetu te mānaso jvaraḥ

रञ्जयस्व प्रजाः सर्वाः प्रकृतीः परिसान्त्वय ।
सुहृदः फलसत्कारैरर्चयस्व यथार्हतः

rañjayasva prajāḥ sarvāḥ prakṛtīḥ parisāntvaya |
suhṛdaḥ phalasatkārairarcayasva yathārhataḥ

अनुं त्वां तात जीवन्तु मित्राणि सुहृकदस्तथा ।
चैत्यस्थाने स्थितं वृक्षं फलवन्तमिव द्विजाः

anuṃ tvāṃ tāta jīvantu mitrāṇi suhṛkadastathā |
caityasthāne sthitaṃ vṛkṣaṃ phalavantamiva dvijāḥ

आगन्तव्यं च भवता समये मम पार्थिव ।
विनिवृत्ते दिनकरे प्रवृत्ते चोत्तरायणे

āgantavyaṃ ca bhavatā samaye mama pārthiva |
vinivṛtte dinakare pravṛtte cottarāyaṇe

तथेत्युक्त्वा च कौन्तेयः सोभिवाद्य पितामहम् ।
प्रययौ सपरीवारो नगरं नागसाह्वयम्

tathetyuktvā ca kaunteyaḥ sobhivādya pitāmaham |
prayayau saparīvāro nagaraṃ nāgasāhvayam

धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य गान्धारीं च पतिव्रताम् ।
सह तैर्ऋषिभिः सर्वैर्भ्रातृभिः केशवेन च

dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya gāndhārīṃ ca pativratām |
saha tairṛṣibhiḥ sarvairbhrātṛbhiḥ keśavena ca

पौरजानपदैश्चैव मन्त्रिवृद्धैश्च पार्थिव ।
प्रविवेश कुरुश्रेष्ठः पुरं वारणसाह्वयम्

paurajānapadaiścaiva mantrivṛddhaiśca pārthiva |
praviveśa kuruśreṣṭhaḥ puraṃ vāraṇasāhvayam