एको लोकस्तु कृतिनां स्वर्गे लोके पितामह ।
उत तत्रापि नानात्वं सर्वं ब्रूहि पितामह
eko lokastu kṛtināṃ svarge loke pitāmaha |
uta tatrāpi nānātvaṃ sarvaṃ brūhi pitāmaha
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकोनषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
63 verses · 159 of 274
Yudhishthira asks whether the worlds of the righteous are one or many. Bhishma tells of the brahmana Gautama, who raised an orphaned elephant calf until it grew huge. Indra, in the form of King Dhritarashtra, took it away. Gautama begged for his son back and refused cows and gold. They then spar in verses: Gautama says he will reclaim it in Yama's realm, Kubera's, on Meru, in the worlds of Soma, Surya, Varuna, Indra and Prajapati. Each time the king names the kind of person who goes there and says he himself will not be found there. At last Gautama names Brahma's own abode beyond heat, cold, joy and grief, and then recognises Indra. Indra bows, returns the elephant and takes him and his elephant to heaven.
युधिष्ठिर उवाच
एको लोकस्तु कृतिनां स्वर्गे लोके पितामह ।
उत तत्रापि नानात्वं सर्वं ब्रूहि पितामह
eko lokastu kṛtināṃ svarge loke pitāmaha |
uta tatrāpi nānātvaṃ sarvaṃ brūhi pitāmaha
भीष्म उवाच
कर्मभिः पार्थ नानात्वं लोकानां यान्ति मानवाः ।
पुण्यान्पुण्यकृतो यान्ति पापान्पापकृतो नराः
karmabhiḥ pārtha nānātvaṃ lokānāṃ yānti mānavāḥ |
puṇyānpuṇyakṛto yānti pāpānpāpakṛto narāḥ
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गौतमस्य मुनेस्तात संवादं वासवस्य च
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
gautamasya munestāta saṃvādaṃ vāsavasya ca
ब्राह्मणो गौतमः कश्चिन्मृदुर्दान्तो जितेन्द्रियः ।
महावने हस्तिशिशुं परिद्यूनममातृकम्
brāhmaṇo gautamaḥ kaścinmṛdurdānto jitendriyaḥ |
mahāvane hastiśiśuṃ paridyūnamamātṛkam
तं दृष्ट्वा जीवयामास सानुक्रोशो धृतव्रतः ।
स तु दीर्घेण कालेनि बभूवातिबलो महान्
taṃ dṛṣṭvā jīvayāmāsa sānukrośo dhṛtavrataḥ |
sa tu dīrgheṇa kāleni babhūvātibalo mahān
तं प्रपन्नं महादीर्घं प्रभूतं सर्वतोमदम् ।
धृतराष्ट्रस्वरूपेण शक्रो जग्राह हस्तिनम्
taṃ prapannaṃ mahādīrghaṃ prabhūtaṃ sarvatomadam |
dhṛtarāṣṭrasvarūpeṇa śakro jagrāha hastinam
ह्रियमाणं तु तं दृष्ट्वा गौतमः संशितव्रतः ।
अभ्यभाषत राजानं धृतराष्ट्रं महातपाः
hriyamāṇaṃ tu taṃ dṛṣṭvā gautamaḥ saṃśitavrataḥ |
abhyabhāṣata rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ mahātapāḥ
मामाहार्षीर्हस्तिनं पुत्रमेनं
दुःखात्पुष्टं धृतराष्ट्रात्कृतज्ञ ।
मैत्रं सतां सप्तपदं वदन्ति
मित्रद्रोहो नेह राजन्स्पृसेत्त्वाम्
māmāhārṣīrhastinaṃ putramenaṃ
duḥkhātpuṣṭaṃ dhṛtarāṣṭrātkṛtajña |
maitraṃ satāṃ saptapadaṃ vadanti
mitradroho neha rājanspṛsettvām
इध्मोदकप्रदातारं शून्यपालं ममाश्रमे ।
विनीतमाचार्यकुले सुयुक्तं गुरुकर्मणि
idhmodakapradātāraṃ śūnyapālaṃ mamāśrame |
vinītamācāryakule suyuktaṃ gurukarmaṇi
शिष्टं दान्तं कृतज्ञं च प्रियं च सततं मम ।
न मे विक्रोशतो राजन्हर्तुमर्हसि कुञ्जरम्
śiṣṭaṃ dāntaṃ kṛtajñaṃ ca priyaṃ ca satataṃ mama |
na me vikrośato rājanhartumarhasi kuñjaram
धृतराष्ट्र उवाच
गवां सहस्रं भवते ददानि
शतानि निष्कस्य ददानि पञ्च ।
अन्यच्च वित्तं विविधं महर्षे
किं ब्राह्मणस्येह गजेन कृत्यम्
gavāṃ sahasraṃ bhavate dadāni
śatāni niṣkasya dadāni pañca |
anyacca vittaṃ vividhaṃ maharṣe
kiṃ brāhmaṇasyeha gajena kṛtyam
गौतम उवाच
तवैव गावो हि भवन्तु राज-
न्दास्यः सनिष्का विविधं च रत्नम् ।
अन्यच्च वित्तं विविधं नरेन्द्र
किं ब्राह्मणस्येह धनेन कृत्यम्
tavaiva gāvo hi bhavantu rāja-
ndāsyaḥ saniṣkā vividhaṃ ca ratnam |
anyacca vittaṃ vividhaṃ narendra
kiṃ brāhmaṇasyeha dhanena kṛtyam
धृतराष्ट्र उवाच
ब्राह्मणानां हस्तिभिर्नास्ति कृत्यं
राजन्यानां नागकुलानि विप्र ।
स्वं वाहनं नयतो नास्त्यधर्मो
नागश्रेष्ठं गौतमास्मान्निवर्त
brāhmaṇānāṃ hastibhirnāsti kṛtyaṃ
rājanyānāṃ nāgakulāni vipra |
svaṃ vāhanaṃ nayato nāstyadharmo
nāgaśreṣṭhaṃ gautamāsmānnivarta
गौतम उवाच
यत्र प्रेतो नन्दति पुण्यकर्मा
यत्र प्रेतः शोचते पापकर्मा ।
वैवस्वतस्य सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
yatra preto nandati puṇyakarmā
yatra pretaḥ śocate pāpakarmā |
vaivasvatasya sadane mahātmana-
statra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
ये निष्क्रिया नास्तिकाः श्रद्धधानाः
पापात्मान इन्द्रियार्थे निसृष्टाः ।
यमस्य ते यातनां प्राप्नुवन्ति
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
ye niṣkriyā nāstikāḥ śraddhadhānāḥ
pāpātmāna indriyārthe nisṛṣṭāḥ |
yamasya te yātanāṃ prāpnuvanti
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
वैवस्वती संयमनी जनानां
यत्रानृतं नोच्यते यत्र सत्यम् ।
यत्रांबलान्बलिनो घातयन्ति
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
vaivasvatī saṃyamanī janānāṃ
yatrānṛtaṃ nocyate yatra satyam |
yatrāṃbalānbalino ghātayanti
tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
ज्येष्ठां स्वसारं पितरं मातरं च
गुरून्यथाऽमानयन्तश्चरन्ति ।
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
jyeṣṭhāṃ svasāraṃ pitaraṃ mātaraṃ ca
gurūnyathā'mānayantaścaranti |
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
मन्दाकिनी वैश्रवणस् राज्ञो
महाभागा भोगिजनप्रवेश्या ।
गन्धर्वयक्षैरप्सरोभिश्च जुष्टा
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
mandākinī vaiśravaṇas rājño
mahābhāgā bhogijanapraveśyā |
gandharvayakṣairapsarobhiśca juṣṭā
tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
अतिथिव्रताः सुव्रता ये जना वै
प्रतिश्रयं ददति ब्राह्मणेभ्यः ।
शिष्टाशिनः संविभज्याश्रितेभ्यो
मन्दाकिनीं तेऽपि हि भूषयन्ति
atithivratāḥ suvratā ye janā vai
pratiśrayaṃ dadati brāhmaṇebhyaḥ |
śiṣṭāśinaḥ saṃvibhajyāśritebhyo
mandākinīṃ te'pi hi bhūṣayanti
गौतम उवाच
मेरोरग्रे यद्वनं भाति रम्यं
सुपुष्पितं किन्नरीगीतजुष्टम् ।
सुदर्शना यत्र जम्बूर्विशाला
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
meroragre yadvanaṃ bhāti ramyaṃ
supuṣpitaṃ kinnarīgītajuṣṭam |
sudarśanā yatra jambūrviśālā
tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
ये ब्राह्मणा मृदवः सत्यशीला
बहुश्रुताः सर्वभूताभिरामाः ।
येऽधीयते सेतिहासं पुराणं
मध्वाहुत्या जुह्वति वै द्विजेभ्यः
ye brāhmaṇā mṛdavaḥ satyaśīlā
bahuśrutāḥ sarvabhūtābhirāmāḥ |
ye'dhīyate setihāsaṃ purāṇaṃ
madhvāhutyā juhvati vai dvijebhyaḥ
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ।
यदन्यत्ते विदितं स्थानमस्ति
तद्ब्रूहि त्वं त्वरितो ह्येष यामि
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra |
yadanyatte viditaṃ sthānamasti
tadbrūhi tvaṃ tvarito hyeṣa yāmi
गौतम उवाच
सुपुष्पितं किंनरराजजुष्टं
प्रियं वनं नन्दनं नारदस्य ।
गन्धर्वाणामप्सरसां च सद्म
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
supuṣpitaṃ kiṃnararājajuṣṭaṃ
priyaṃ vanaṃ nandanaṃ nāradasya |
gandharvāṇāmapsarasāṃ ca sadma
tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
ये नृत्यगीते कुशला जनाः सदा
देवात्मानः प्रियकामाश्चरन्ति ।
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
ye nṛtyagīte kuśalā janāḥ sadā
devātmānaḥ priyakāmāścaranti |
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
यत्रोत्तराः कुरवो भान्ति रम्या
देवैः सार्धं मोदमाना नरेन्द्रः ।
यत्राग्नियौनाश्च वसन्ति विप्रा
अब्योनयः पर्वतयोनयश्च
yatrottarāḥ kuravo bhānti ramyā
devaiḥ sārdhaṃ modamānā narendraḥ |
yatrāgniyaunāśca vasanti viprā
abyonayaḥ parvatayonayaśca
यत्र शक्रो वर्षति सर्वकामा-
न्यत्र स्त्रियः कामचारा भवन्ति ।
यत्र चेर्ष्या नास्ति नारीनराणां
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
yatra śakro varṣati sarvakāmā-
nyatra striyaḥ kāmacārā bhavanti |
yatra cerṣyā nāsti nārīnarāṇāṃ
tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
ये सर्वभूतेषु निवृत्तकामा
अमांसादा न्यस्तदण्डाश्चरन्ति ।
न हिंसन्ति स्थावरं जङ्गमानि
भूतानां ये सर्वभूतात्मभूताः
ye sarvabhūteṣu nivṛttakāmā
amāṃsādā nyastadaṇḍāścaranti |
na hiṃsanti sthāvaraṃ jaṅgamāni
bhūtānāṃ ye sarvabhūtātmabhūtāḥ
निराशिषो निर्ममा वीतरागा
लाभालाभे तुल्यनिन्दाप्रशंसाः ।
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
nirāśiṣo nirmamā vītarāgā
lābhālābhe tulyanindāpraśaṃsāḥ |
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातनाः
सुपुण्यगन्धा विरजा वीतशोकाः ।
सोमस्य राज्ञः सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
tato'pare bhānti lokāḥ sanātanāḥ
supuṇyagandhā virajā vītaśokāḥ |
somasya rājñaḥ sadane mahātmana-
statra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
ये दानशीला न प्रतिगृह्णते सदा
न चाप्यर्थांश्चाददते परेभ्यः ।
येषामदेयमर्हते नास्ति किञ्चि-
त्सर्वातिथ्याः सुप्रजना जनाश्च
ye dānaśīlā na pratigṛhṇate sadā
na cāpyarthāṃścādadate parebhyaḥ |
yeṣāmadeyamarhate nāsti kiñci-
tsarvātithyāḥ suprajanā janāśca
ये क्षन्तारो नाभिजल्पन्ति चान्या-
ञ्शक्ता भूत्वा सततं पुण्यशीलाः ।
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
ye kṣantāro nābhijalpanti cānyā-
ñśaktā bhūtvā satataṃ puṇyaśīlāḥ |
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातना
विराजसा वितमस्का विशोकाः ।
आदित्यदेवस्य पदं महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
tato'pare bhānti lokāḥ sanātanā
virājasā vitamaskā viśokāḥ |
ādityadevasya padaṃ mahātmana-
statra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
स्वाध्यायशीला गुरुशुश्रूषकाश्च
तपस्विनः सुव्रताः सत्यसन्धाः ।
आचार्याणामप्रतिकूलभाषिणो
नित्योत्थिता गुरुकर्मस्वचोद्याः
svādhyāyaśīlā guruśuśrūṣakāśca
tapasvinaḥ suvratāḥ satyasandhāḥ |
ācāryāṇāmapratikūlabhāṣiṇo
nityotthitā gurukarmasvacodyāḥ
तथाविधानामेष लोको महर्षे
विशुद्धानां भावितो वाग्यतानाम् ।
सत्ये स्थितानां वेदविदां महात्मनां
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe
viśuddhānāṃ bhāvito vāgyatānām |
satye sthitānāṃ vedavidāṃ mahātmanāṃ
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातनाः
सुपुण्यगन्धा विरजा विशोकाः ।
वरुणस्य राज्ञः सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
tato'pare bhānti lokāḥ sanātanāḥ
supuṇyagandhā virajā viśokāḥ |
varuṇasya rājñaḥ sadane mahātmana-
statra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
चातुर्मास्यैर्ये यजन्ते जनाः सदा
तथेष्टीनां दशशतं प्राप्नुवन्ति ।
ये चाग्निहोत्रं जुह्वति श्रद्दधाना
यथान्यायं त्रीणि वर्षाणि विप्राः
cāturmāsyairye yajante janāḥ sadā
tatheṣṭīnāṃ daśaśataṃ prāpnuvanti |
ye cāgnihotraṃ juhvati śraddadhānā
yathānyāyaṃ trīṇi varṣāṇi viprāḥ
स्वदारगाणां धर्मकृतां महात्मनां
यथोदिते वर्त्मनि सुस्थितानाम् ।
धर्मान्मनामुद्वहतां गतिं तां
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
svadāragāṇāṃ dharmakṛtāṃ mahātmanāṃ
yathodite vartmani susthitānām |
dharmānmanāmudvahatāṃ gatiṃ tāṃ
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
इन्द्रस्य लोका विरजा विशोका
दुरन्वयाः काङ्क्षिता मानवानाम् ।
तस्याहं ते भवने भूरितेजसो
राजन्निमं हस्तिनं यातयिष्ये
indrasya lokā virajā viśokā
duranvayāḥ kāṅkṣitā mānavānām |
tasyāhaṃ te bhavane bhūritejaso
rājannimaṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
शतवर्षजीवी यश्च शूरो मनुष्यो
वेदाध्यायी यश्च यज्वाऽप्रमत्तः ।
एते सर्वे शक्रलोकं व्रजन्ति
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
śatavarṣajīvī yaśca śūro manuṣyo
vedādhyāyī yaśca yajvā'pramattaḥ |
ete sarve śakralokaṃ vrajanti
paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
प्राजापत्याः सन्ति लोका महान्तो
नाकस्य पृष्ठे पुष्कला वीतशोकाः ।
मनीषिणां सर्वलोकाभयानां
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
prājāpatyāḥ santi lokā mahānto
nākasya pṛṣṭhe puṣkalā vītaśokāḥ |
manīṣiṇāṃ sarvalokābhayānāṃ
tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
ये राजानो राजसूयाभिषिक्ता
धर्मात्मानो रक्षितारः प्रजानाम् ।
ये चाश्वमेधावभृथे प्लुताङ्गा-
स्तेषां लोका धृतराष्ट्रो न तत्र
ye rājāno rājasūyābhiṣiktā
dharmātmāno rakṣitāraḥ prajānām |
ye cāśvamedhāvabhṛthe plutāṅgā-
steṣāṃ lokā dhṛtarāṣṭro na tatra
गौतम उवाच
ततःपरं भान्ति लोकाः सनातनाः
सुपुण्यगन्धा विरजा वीतशोकाः ।
तस्मिन्नहं दुर्लभे चाप्यधृष्ये
गवां लोके हस्तिनं यातयिष्ये
tataḥparaṃ bhānti lokāḥ sanātanāḥ
supuṇyagandhā virajā vītaśokāḥ |
tasminnahaṃ durlabhe cāpyadhṛṣye
gavāṃ loke hastinaṃ yātayiṣye
धृतराष्ट्र उवाच
यो गोसहस्री शतदो महात्मा
यो गोशती दश दद्याच्च शक्त्या ।
तथा दशभ्यो यश्च दद्यादिहैकां
पञ्चभ्यो वा दानशीलस्तथैकाम्
yo gosahasrī śatado mahātmā
yo gośatī daśa dadyācca śaktyā |
tathā daśabhyo yaśca dadyādihaikāṃ
pañcabhyo vā dānaśīlastathaikām
ये जीर्यन्ते ब्रह्मचर्येणि विप्रा
ब्राह्मीं वाचं परिरक्षन्ति चैव ।
मनस्विनस्तीर्थयात्रापरा ये
ते तत्र मोदन्ति ततो विमानैः
ye jīryante brahmacaryeṇi viprā
brāhmīṃ vācaṃ parirakṣanti caiva |
manasvinastīrthayātrāparā ye
te tatra modanti tato vimānaiḥ
प्रभासं मानसं तीर्थ पुष्कराणि महत्सरः ।
पुण्यं च नैमिषं तीर्थं बाहुदां करतोयिनीम्
prabhāsaṃ mānasaṃ tīrtha puṣkarāṇi mahatsaraḥ |
puṇyaṃ ca naimiṣaṃ tīrthaṃ bāhudāṃ karatoyinīm
गां हयशिरश्चैव विपाशां स्थूलवालुकाम् ।
तूष्णीं गङ्गां शनैर्गङ्गां महाह्रदमथापि च
gāṃ hayaśiraścaiva vipāśāṃ sthūlavālukām |
tūṣṇīṃ gaṅgāṃ śanairgaṅgāṃ mahāhradamathāpi ca
गोमतीं कौशिकीं पंपां महात्मानो धृतव्रताः ।
सरस्वतीदृषद्वत्यौ यमुनां ये तु यान्ति च
gomatīṃ kauśikīṃ paṃpāṃ mahātmāno dhṛtavratāḥ |
sarasvatīdṛṣadvatyau yamunāṃ ye tu yānti ca
तत ते दिव्यसंस्थाना दिव्यमाल्यधराः शिवाः ।
प्रयान्ति पुण्यगन्धाढ्या धृतराष्ट्रो न तत्र वै
tata te divyasaṃsthānā divyamālyadharāḥ śivāḥ |
prayānti puṇyagandhāḍhyā dhṛtarāṣṭro na tatra vai
गौतम उवाच
यत्र शीतभयं नास्ति न चोष्णभयमण्वपि ।
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न दुःखं न सुखं तथा
yatra śītabhayaṃ nāsti na coṣṇabhayamaṇvapi |
na kṣutpipāse na glānirna duḥkhaṃ na sukhaṃ tathā
न द्वेष्यो न प्रियः कश्चिन्न बन्धुर्न रिपुस्तथा ।
न जरामरणे तत्र न पुण्यं न च पातकम् ।
na dveṣyo na priyaḥ kaścinna bandhurna ripustathā |
na jarāmaraṇe tatra na puṇyaṃ na ca pātakam |
तस्मिन्विरजसि स्फीते प्रज्ञासत्वव्यवस्थिते ।
स्वयम्भुभवने पुण्ये हस्तिनं यातयिष्यति
tasminvirajasi sphīte prajñāsatvavyavasthite |
svayambhubhavane puṇye hastinaṃ yātayiṣyati
धृतराष्ट्र उवाच
निर्मुक्ताः सर्वसङ्गैर्ये कृतात्मानो यतव्रताः ।
अध्यात्मयोगसंस्तानैर्युक्ताः स्वर्गगतिं गताः
nirmuktāḥ sarvasaṅgairye kṛtātmāno yatavratāḥ |
adhyātmayogasaṃstānairyuktāḥ svargagatiṃ gatāḥ
ते ब्रह्मभवनं पुण्यं प्राप्नुवन्तीह सात्विकाः ।
न तत्र धृतराष्ट्रस्ते शक्यो द्रष्टुं महामुने
te brahmabhavanaṃ puṇyaṃ prāpnuvantīha sātvikāḥ |
na tatra dhṛtarāṣṭraste śakyo draṣṭuṃ mahāmune
गौतम उवाच
रथन्तरं यत्र बृहच्च गीयते
यत्र वेदिः पुण्यजनैर्वृता च ।
यत्रोपयाति हरिभिः सोमपीथी
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये
rathantaraṃ yatra bṛhacca gīyate
yatra vediḥ puṇyajanairvṛtā ca |
yatropayāti haribhiḥ somapīthī
tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye
बुध्यामि त्वां वृत्रहणं शतक्रतुं
व्यतिक्रमन्तं भुवनानि विश्वा ।
कच्चिन्न वाचा वृजिनं कदाचि-
दकार्षं ते मनसोऽभिषङ्कात्
budhyāmi tvāṃ vṛtrahaṇaṃ śatakratuṃ
vyatikramantaṃ bhuvanāni viśvā |
kaccinna vācā vṛjinaṃ kadāci-
dakārṣaṃ te manaso'bhiṣaṅkāt
शतक्रतुरुवाच
मघवाऽहं लोकपथं प्रजाना-
मन्वागमं परिवादे गजस्य ।
तस्माद्भवान्प्रणतं माऽनुशास्तु
ब्रवीषि यत्तत्करवाणि सर्वम्
maghavā'haṃ lokapathaṃ prajānā-
manvāgamaṃ parivāde gajasya |
tasmādbhavānpraṇataṃ mā'nuśāstu
bravīṣi yattatkaravāṇi sarvam
गौतम उवाच
श्वेतं करेणुं मम पुत्रं हि नागं
प्रियं तु मे षष्टिवर्षं तु बालम् ।
यो मे वने वसतोऽभूद्द्वितीय-
स्तमेव मे देहि सुरेन्द्र नागम्
śvetaṃ kareṇuṃ mama putraṃ hi nāgaṃ
priyaṃ tu me ṣaṣṭivarṣaṃ tu bālam |
yo me vane vasato'bhūddvitīya-
stameva me dehi surendra nāgam
शतक्रतुरुवाच
अयं सुतस्ते द्विजमुख्यनाग
आघ्रायते त्वामभिवीक्षमाणः ।
पादौ च ते नासिकयोपजिघ्रते
श्रेयो ममाध्याहि नमश्च तेऽस्तु
ayaṃ sutaste dvijamukhyanāga
āghrāyate tvāmabhivīkṣamāṇaḥ |
pādau ca te nāsikayopajighrate
śreyo mamādhyāhi namaśca te'stu
गौतम उवाच
शिवं सदैवेह सुरेन्द्र तुभ्यं
ध्यायामि पूजां च सदा प्रयुञ्जे ।
ममापि त्वं शक्र शिवं ददस्व
त्वया दत्तं प्रतिगृह्णामि नागम्
śivaṃ sadaiveha surendra tubhyaṃ
dhyāyāmi pūjāṃ ca sadā prayuñje |
mamāpi tvaṃ śakra śivaṃ dadasva
tvayā dattaṃ pratigṛhṇāmi nāgam
शतक्रतुरुवाच
येषां वेदा निहिता वै गुहायां
मनीषिणां सत्यवतां महात्मनाम् ।
तेषां त्वयैकेन महात्मनाऽस्मि
बुद्धस्तस्मात्प्रीतिमांस्तेऽहतद्य
yeṣāṃ vedā nihitā vai guhāyāṃ
manīṣiṇāṃ satyavatāṃ mahātmanām |
teṣāṃ tvayaikena mahātmanā'smi
buddhastasmātprītimāṃste'hatadya
हन्तैहि ब्राह्मणि क्षिप्रं सह पुत्रेण हस्तिना ।
त्वं हि प्राप्तुं शुभाँल्लोकानह्नाय च चिराय च
hantaihi brāhmaṇi kṣipraṃ saha putreṇa hastinā |
tvaṃ hi prāptuṃ śubhām̐llokānahnāya ca cirāya ca
भीष्म उवाच
स गौतमं पुरुस्कृत्य सह पुत्रेण हस्तिना ।
दिवमाचक्रमे वज्री सद्भिः सह दुरासदम्
sa gautamaṃ puruskṛtya saha putreṇa hastinā |
divamācakrame vajrī sadbhiḥ saha durāsadam
इदं यः शृणुयान्नित्यं यः पठेद्वा जितेन्द्रियः ।
स याति ब्रह्मणो लोकं ब्राह्मणो गौतमो यथा
idaṃ yaḥ śṛṇuyānnityaṃ yaḥ paṭhedvā jitendriyaḥ |
sa yāti brahmaṇo lokaṃ brāhmaṇo gautamo yathā
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)