Chapter 108: Brahma describes Goloka and the giver's reward

योऽयं प्रश्नस्त्वया पृष्टो गोप्रदानादिकारितः ।
नान्यः प्रष्टास्ति लोकेस्मिंस्त्वत्तोन्यो हि शतक्रतो?

yo'yaṃ praśnastvayā pṛṣṭo gopradānādikāritaḥ |
nānyaḥ praṣṭāsti lokesmiṃstvattonyo hi śatakrato?

सन्ति नानाविधा लोका यांस्त्वं शक्र न पश्यसि ।
पश्यामि यानहं लोकानेकपत्न्यश्च याः स्त्रियः

santi nānāvidhā lokā yāṃstvaṃ śakra na paśyasi |
paśyāmi yānahaṃ lokānekapatnyaśca yāḥ striyaḥ

कर्मभिश्चापि सुशुभैः सुव्रता ऋषयस्तथा ।
सशरीरा हि तान्यान्ति ब्राह्मणाः शुभबुद्धयः

karmabhiścāpi suśubhaiḥ suvratā ṛṣayastathā |
saśarīrā hi tānyānti brāhmaṇāḥ śubhabuddhayaḥ

शरीरन्यासमोक्षेण मनसा निर्मलेन च ।
स्वप्नभूतांश्च ताँल्लोकान्पश्यन्तीहापि सुव्रताः

śarīranyāsamokṣeṇa manasā nirmalena ca |
svapnabhūtāṃśca tām̐llokānpaśyantīhāpi suvratāḥ

ते तु लोकाः सहस्राक्ष शृणु यादृग्गुणान्विताः ।
न तत्र क्रमते कालो न जरा न च पावकः

te tu lokāḥ sahasrākṣa śṛṇu yādṛgguṇānvitāḥ |
na tatra kramate kālo na jarā na ca pāvakaḥ

तथा नास्त्यशुभं किञ्चिन्न व्याधिस्तत्र न क्लमः ।
यद्यच्च गावो मनसा तस्मिन्वाञ्छन्ति वासव

tathā nāstyaśubhaṃ kiñcinna vyādhistatra na klamaḥ |
yadyacca gāvo manasā tasminvāñchanti vāsava

तत्सर्वं प्रापयन्ति स्म मम प्रत्यक्षदर्शनात् ।
कामगाः कामचारिण्यः कामात्कामांश्च भुञ्जते

tatsarvaṃ prāpayanti sma mama pratyakṣadarśanāt |
kāmagāḥ kāmacāriṇyaḥ kāmātkāmāṃśca bhuñjate

वाप्यः सरांसि सरितो विविधानि वनानि च ।
गृहाणि पर्वताश्चैव यावद्द्रव्यं च किञ्चन

vāpyaḥ sarāṃsi sarito vividhāni vanāni ca |
gṛhāṇi parvatāścaiva yāvaddravyaṃ ca kiñcana

मनोज्ञं सर्वभूतेभ्यस्तद्वनं तत्र दृश्यते ।
ईदृशान्विद्दि ताँल्लोकान्नास्ति लोकस्तथाविधः

manojñaṃ sarvabhūtebhyastadvanaṃ tatra dṛśyate |
īdṛśānviddi tām̐llokānnāsti lokastathāvidhaḥ

तत्र सर्वसहाः क्षान्ता वत्सला गुरुवर्तिनः ।
अहङ्कारैर्विरहिता यान्ति शक्र नरोत्तमाः

tatra sarvasahāḥ kṣāntā vatsalā guruvartinaḥ |
ahaṅkārairvirahitā yānti śakra narottamāḥ

यः सर्वमांसानि न भक्षयीत
पुमान्सदा भावितो धर्मयुक्तः ।
मातापित्रोरर्चिता सत्ययुक्तः
शुश्रुषिता ब्राह्मणानामनिन्द्यः

yaḥ sarvamāṃsāni na bhakṣayīta
pumānsadā bhāvito dharmayuktaḥ |
mātāpitrorarcitā satyayuktaḥ
śuśruṣitā brāhmaṇānāmanindyaḥ

अक्रोधनो गोषु तथा द्विजेषु
धर्मे रतो गुरुशुश्रूषकश्च ।
यावज्जीवं सत्यवृत्ते रतश्च
दाने रतो यः क्षमी चापराधे

akrodhano goṣu tathā dvijeṣu
dharme rato guruśuśrūṣakaśca |
yāvajjīvaṃ satyavṛtte rataśca
dāne rato yaḥ kṣamī cāparādhe

मृदुर्दान्तो देवपरायणश्च
सर्वातिथिश्चापि यथा दयावान् ।
ईदृग्गुणो मानवस्तं प्रयाति
लोकं गवां शाश्वतं चाव्ययं च

mṛdurdānto devaparāyaṇaśca
sarvātithiścāpi yathā dayāvān |
īdṛgguṇo mānavastaṃ prayāti
lokaṃ gavāṃ śāśvataṃ cāvyayaṃ ca

न पारदारी पश्यति लोकमेतं
न वै गुरुघ्नो न मृषा सम्प्रलापी ।
सदापवादी ब्राह्मणेष्वात्तवैरो
दोषैरन्यैर्यश्च युक्तो दुरात्मा

na pāradārī paśyati lokametaṃ
na vai gurughno na mṛṣā sampralāpī |
sadāpavādī brāhmaṇeṣvāttavairo
doṣairanyairyaśca yukto durātmā

न मित्रध्रुङ्नैकृतिकः कृतघ्नः
शठोऽनुजुर्धर्मविद्वेषकश्च ।
न ब्रह्महा मनसाऽपि प्रपश्ये-
द्गवां लोकं पुण्यकृतां निवासम्

na mitradhruṅnaikṛtikaḥ kṛtaghnaḥ
śaṭho'nujurdharmavidveṣakaśca |
na brahmahā manasā'pi prapaśye-
dgavāṃ lokaṃ puṇyakṛtāṃ nivāsam

एतत्ते सर्वमाख्यातं नैपुण्येन सुरेश्वर ।
गोप्रदानरतानां तु फलं शृणु शतक्रतो

etatte sarvamākhyātaṃ naipuṇyena sureśvara |
gopradānaratānāṃ tu phalaṃ śṛṇu śatakrato

दायाद्यलब्धैरर्थैर्यो गाः क्रीत्वा सम्प्रयच्छति ।
धर्मार्जितान्धैः क्रीतान्स लोकानाप्नुतेऽक्षयान्

dāyādyalabdhairarthairyo gāḥ krītvā samprayacchati |
dharmārjitāndhaiḥ krītānsa lokānāpnute'kṣayān

यो वै द्यूते धनं जित्वा गाः क्रीत्वा सम्प्रयच्छति ।
स दिव्यमयुतं शक्र वर्षाणां फलमश्नुते

yo vai dyūte dhanaṃ jitvā gāḥ krītvā samprayacchati |
sa divyamayutaṃ śakra varṣāṇāṃ phalamaśnute

दायाद्याद्याः स्म वै गावो न्यायपूर्वैरुपार्जिताः ।
प्रदद्यात्ताः प्रदातॄणां सम्भवन्त्यपि च ध्रुवाः

dāyādyādyāḥ sma vai gāvo nyāyapūrvairupārjitāḥ |
pradadyāttāḥ pradātṝṇāṃ sambhavantyapi ca dhruvāḥ

प्रतिगृह्य तु यो दद्याद्गाः संशुद्धेनि चेतसा ।
तस्यापीहाक्षयाँल्लोकान्ध्रुवान्विद्धि शचीपते

pratigṛhya tu yo dadyādgāḥ saṃśuddheni cetasā |
tasyāpīhākṣayām̐llokāndhruvānviddhi śacīpate

जन्मप्रभृति सत्यं च यो ब्रूयान्नियतेन्द्रियः ।
गुरुद्विजसहः क्षान्तस्तस्य गोभिः समा गतिः

janmaprabhṛti satyaṃ ca yo brūyānniyatendriyaḥ |
gurudvijasahaḥ kṣāntastasya gobhiḥ samā gatiḥ

न जातु ब्राह्मणो वाच्यो यदवाच्यं शचीपते ।
मनसा गोषु न द्रुह्येद्गोवृत्तिर्गोनुकम्पकः

na jātu brāhmaṇo vācyo yadavācyaṃ śacīpate |
manasā goṣu na druhyedgovṛttirgonukampakaḥ

सत्ये धर्मे च निरतस्तस्य शक्र फलं शृणु ।
गोसहस्रेण समिता तस्य धेनुर्भवत्युत

satye dharme ca niratastasya śakra phalaṃ śṛṇu |
gosahasreṇa samitā tasya dhenurbhavatyuta

क्षत्रियस्य गुणैरतैरन्वितस्य फलं शृणु ।
सप्तार्धशततुल्या गौर्भवतीति विनिश्चयः

kṣatriyasya guṇairatairanvitasya phalaṃ śṛṇu |
saptārdhaśatatulyā gaurbhavatīti viniścayaḥ

वैश्यस्यैते यदि गुणास्तस्य पञ्चशतं भवेत् ।
शूद्रस्यापि विनीतस्य चतुर्भागफलं स्मृतम्

vaiśyasyaite yadi guṇāstasya pañcaśataṃ bhavet |
śūdrasyāpi vinītasya caturbhāgaphalaṃ smṛtam

एतच्चैनं योऽनुतिष्ठेत युक्तः
सत्ये रतो गुरुशुश्रूषया च ।
दक्षः क्षान्तो देवतार्थी प्रशान्तः
शुचिर्बुद्धो धर्मशीलोऽनहंवाक्

etaccainaṃ yo'nutiṣṭheta yuktaḥ
satye rato guruśuśrūṣayā ca |
dakṣaḥ kṣānto devatārthī praśāntaḥ
śucirbuddho dharmaśīlo'nahaṃvāk

महत्फलं प्राप्यते सद्द्विजाय
दत्त्वा दोग्ध्रीं विधिनाऽनेन धेनुम् ।
नित्यं दद्यादेकभक्तः सदा च
सत्ये स्थितो गुरुशुश्रुषिता च

mahatphalaṃ prāpyate saddvijāya
dattvā dogdhrīṃ vidhinā'nena dhenum |
nityaṃ dadyādekabhaktaḥ sadā ca
satye sthito guruśuśruṣitā ca

वेदाध्यायी गोषु यो भक्तिमांश्च
नित्यं दत्त्वा योऽभिनन्देत गाश्च ।
आजातितो यश्च गवां नमेत
इदं फलं शक्र निबोध तस्य

vedādhyāyī goṣu yo bhaktimāṃśca
nityaṃ dattvā yo'bhinandeta gāśca |
ājātito yaśca gavāṃ nameta
idaṃ phalaṃ śakra nibodha tasya

यत्स्यादिष्ट्वा राजमूये फलं तु
यत्स्यादिष्ट्वा बहुना काञ्चनेन ।
एततुल्यं फलमप्याहुरग्र्यं
सर्वे संन्तस्त्वषयो ये च सिद्धाः

yatsyādiṣṭvā rājamūye phalaṃ tu
yatsyādiṣṭvā bahunā kāñcanena |
etatulyaṃ phalamapyāhuragryaṃ
sarve saṃntastvaṣayo ye ca siddhāḥ

योऽग्रं भक्तं किञ्चिदप्राश्य दद्या-
द्गोभ्यो नित्यं गोव्रती सत्यवादी ।
शान्तोऽलुब्धो गोसहस्रस्य पुण्यं
संवत्सरेणाप्नुयात्सत्यशीलः

yo'graṃ bhaktaṃ kiñcidaprāśya dadyā-
dgobhyo nityaṃ govratī satyavādī |
śānto'lubdho gosahasrasya puṇyaṃ
saṃvatsareṇāpnuyātsatyaśīlaḥ

यदकेभक्तमश्नीयाद्दद्यादेकं गवां च यत् ।
दशवर्षाण्यनन्तानि गोव्रती गोनुकम्पकः

yadakebhaktamaśnīyāddadyādekaṃ gavāṃ ca yat |
daśavarṣāṇyanantāni govratī gonukampakaḥ

एकेनैव च भक्तेन यः क्रीत्वा गां प्रयच्छति ।
यावन्ति तस्या रोमाणि सम्भवन्ति शतक्रतो

ekenaiva ca bhaktena yaḥ krītvā gāṃ prayacchati |
yāvanti tasyā romāṇi sambhavanti śatakrato

तावच्छतानां स गवां फलमाप्नोति शाश्वतम् ।
ब्राह्मणस्य फलं हीदं क्षत्रियस्य तु वै शृणु

tāvacchatānāṃ sa gavāṃ phalamāpnoti śāśvatam |
brāhmaṇasya phalaṃ hīdaṃ kṣatriyasya tu vai śṛṇu

पञ्चवार्षिकमेवं तु क्षत्रियस्य फलं स्मृतम् ।
ततोऽर्धेन तु वैश्यस्य शूद्रो वैश्यार्धतः स्मृतः

pañcavārṣikamevaṃ tu kṣatriyasya phalaṃ smṛtam |
tato'rdhena tu vaiśyasya śūdro vaiśyārdhataḥ smṛtaḥ

यश्चात्मावेक्रयं कृत्वा गाः क्रीत्वा सम्प्रयच्छति ।
यावत्संदर्शयेद्गां वै स तावत्फलमश्नुते

yaścātmāvekrayaṃ kṛtvā gāḥ krītvā samprayacchati |
yāvatsaṃdarśayedgāṃ vai sa tāvatphalamaśnute

रोम्णि रोम्णि महाभाग लोकाश्चास्याक्षयाः स्मृताः
सङ्ग्रामेष्वर्जयित्वा तु यो वै गाः सम्प्रयच्छति ।
आत्मविक्रयतुल्यास्ताः शाश्वता विद्धि कौशिक

romṇi romṇi mahābhāga lokāścāsyākṣayāḥ smṛtāḥ
saṅgrāmeṣvarjayitvā tu yo vai gāḥ samprayacchati |
ātmavikrayatulyāstāḥ śāśvatā viddhi kauśika

अभावे यो गवां दद्यात्तिलधेनुं यतव्रतः ।
दुर्गात्स तारितो धेन्वा क्षीरनद्यां प्रमोदत्ते

abhāve yo gavāṃ dadyāttiladhenuṃ yatavrataḥ |
durgātsa tārito dhenvā kṣīranadyāṃ pramodatte

न त्वेवासां दानमात्रं प्रशस्तं
पात्रं कालो गोविशेषो विधिश्च ।
कालज्ञानं विप्रगवान्तरं हि
दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम्

na tvevāsāṃ dānamātraṃ praśastaṃ
pātraṃ kālo goviśeṣo vidhiśca |
kālajñānaṃ vipragavāntaraṃ hi
duḥkhaṃ jñātuṃ pāvakādityabhūtam

स्वाध्यायाढ्यं शुद्धयोनिं प्रशान्तं
वैतानस्थं पापभीरुं बहुज्ञम् ।
गोषु क्षान्तं नातितीक्ष्णं शरण्यं
वृत्तिग्लानं तादृशं पात्रमाहुः ।

svādhyāyāḍhyaṃ śuddhayoniṃ praśāntaṃ
vaitānasthaṃ pāpabhīruṃ bahujñam |
goṣu kṣāntaṃ nātitīkṣṇaṃ śaraṇyaṃ
vṛttiglānaṃ tādṛśaṃ pātramāhuḥ |

वृत्तिग्लाने सीदति चातिमात्रं
तुष्ट्यर्थं वा होम्यहेतोः प्रसूतेः ।
गुर्वर्थं वा बालसंवृद्धये वा
धेनुं दद्याद्देशकाले विशिष्टे

vṛttiglāne sīdati cātimātraṃ
tuṣṭyarthaṃ vā homyahetoḥ prasūteḥ |
gurvarthaṃ vā bālasaṃvṛddhaye vā
dhenuṃ dadyāddeśakāle viśiṣṭe

अन्तर्ज्ञाताः सक्रयज्ञानलब्धाः
प्राणैः क्रीतास्तेजसा यौतकाश्च ।
कृच्छ्रोत्सृष्टाः पोषणाभ्यागताश्च
द्वारैरेतैर्गोविशेषाः प्रशस्ताः

antarjñātāḥ sakrayajñānalabdhāḥ
prāṇaiḥ krītāstejasā yautakāśca |
kṛcchrotsṛṣṭāḥ poṣaṇābhyāgatāśca
dvārairetairgoviśeṣāḥ praśastāḥ

बलान्विताः शीलवयोपपन्नाः
सर्वाः प्रशंसन्ति सुगन्धवत्यः
यथा हि गङ्गा सरितां वरिष्ठा
तथाऽर्जुनीनां कपिला वरिष्ठा

balānvitāḥ śīlavayopapannāḥ
sarvāḥ praśaṃsanti sugandhavatyaḥ
yathā hi gaṅgā saritāṃ variṣṭhā
tathā'rjunīnāṃ kapilā variṣṭhā

तिस्रो रात्रीस्त्वद्भिरुपोष्य भूमौ
तृप्ता गावस्तर्पितेभ्यः प्रदेयाः ।
वत्सैः पुष्टैः क्षीरपैः सुप्रचारा-
स्त्र्यहं दत्त्वा गोरसैर्वर्तितव्यम्

tisro rātrīstvadbhirupoṣya bhūmau
tṛptā gāvastarpitebhyaḥ pradeyāḥ |
vatsaiḥ puṣṭaiḥ kṣīrapaiḥ supracārā-
stryahaṃ dattvā gorasairvartitavyam

दत्त्वा धेनुं सुव्रतां साधुदोहां
कल्याणवत्सामपलायिनीं च ।
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या-
स्तावन्ति वर्षामि भवन्त्यमुत्र

dattvā dhenuṃ suvratāṃ sādhudohāṃ
kalyāṇavatsāmapalāyinīṃ ca |
yāvanti romāṇi bhavanti tasyā-
stāvanti varṣāmi bhavantyamutra

तथाऽनड्वाहं ब्राह्मणाय प्रदाय
धुर्यं युवानं बलिनं विनीतम् ।
हलस्य वोढारमनन्तवीर्यं
प्राप्नोति लोकान्दशधेनुदस्य

tathā'naḍvāhaṃ brāhmaṇāya pradāya
dhuryaṃ yuvānaṃ balinaṃ vinītam |
halasya voḍhāramanantavīryaṃ
prāpnoti lokāndaśadhenudasya

कान्ताराद्ब्राह्म्णान्गाश्च यः परित्राति कौशिक ।
क्षेमेण स विमुच्येत तस्य पुण्यफलं शृणु

kāntārādbrāhmṇāngāśca yaḥ paritrāti kauśika |
kṣemeṇa sa vimucyeta tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

अश्वमेधक्रतोस्तुल्यं फलं भवति शाश्वतम् ।
मृत्युकाले सहस्राक्ष यां वृत्तिमनुकाङ्क्षते

aśvamedhakratostulyaṃ phalaṃ bhavati śāśvatam |
mṛtyukāle sahasrākṣa yāṃ vṛttimanukāṅkṣate

लोकान्बहुविधान्दिव्यान्यच्चास्य हृदि वर्तते ।
तत्सर्वं समवाप्नोति कर्मणैतेन मानवः

lokānbahuvidhāndivyānyaccāsya hṛdi vartate |
tatsarvaṃ samavāpnoti karmaṇaitena mānavaḥ

गोभिश्च समनुज्ञातः सर्वत्र च महीयते ।
यस्त्वेतेनैव कल्पेन गां वनेष्वनुगच्छति

gobhiśca samanujñātaḥ sarvatra ca mahīyate |
yastvetenaiva kalpena gāṃ vaneṣvanugacchati

तृणगोमयपर्णाशी निस्पृहो नियतः शुचिः ।
अकामं तेन वस्तव्यं मुदितेन शतक्रतो

tṛṇagomayaparṇāśī nispṛho niyataḥ śuciḥ |
akāmaṃ tena vastavyaṃ muditena śatakrato

मम लोके वसति स लोके वा यत्र चेच्छति

mama loke vasati sa loke vā yatra cecchati