Anushasana Parva

Chapter 100: Gifts of gold, water, ghee and umbrellas

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि शततमोऽध्यायः ॥

19 verses · 100 of 274

What happens in this chapter

Gifts of gold, water, ghee and umbrellas

Bhishma continues with the fruits of particular gifts, citing sages. Atri, son of Brahma, said that those who give gold give every wish; Harishchandra praised gold as pure and life-giving. Manu called water the highest gift, so dig wells, step-wells and tanks; a well that always flows destroys sin and saves the whole line, and water kept open in summer keeps the giver from every hardship. Ghee pleases Brihaspati, Pushan, Bhaga, the Ashvins and Agni; it is the best medicine and the best of oblations. Firewood given to brahmanas brings success and victory. An umbrella brings sons and prosperity and freedom from eye disease. The sage Shandilya counted the gift of a cart highest.

भीष्म उवाच

100.1

सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति ये प्रयच्छन्ति काञ्चनम् ।
इत्येवं भगवानत्रिः पितामहसुतोऽब्रवीत्

sarvānkāmānprayacchanti ye prayacchanti kāñcanam |
ityevaṃ bhagavānatriḥ pitāmahasuto'bravīt

100.2

पवित्रं शुच्यथायुष्यं पितृणामक्ष्यं च तत् ।
सुवर्णं मनुजेन्द्रेण हरिश्चन्द्रेण कीर्तितम्

pavitraṃ śucyathāyuṣyaṃ pitṛṇāmakṣyaṃ ca tat |
suvarṇaṃ manujendreṇa hariścandreṇa kīrtitam

100.3

पानीयपरमं दानं दानानां मनुरब्रवीत् ।
तस्मात्कूपांश्च वापीश्च तटाकानि च स्वानयेत्

pānīyaparamaṃ dānaṃ dānānāṃ manurabravīt |
tasmātkūpāṃśca vāpīśca taṭākāni ca svānayet

100.4

सर्वं विनाशयेत्पापं पुरुषस्येह कर्मणः ।
कूपः प्रवृत्तपानीयः सुप्रवृत्तश्च नित्यशः

sarvaṃ vināśayetpāpaṃ puruṣasyeha karmaṇaḥ |
kūpaḥ pravṛttapānīyaḥ supravṛttaśca nityaśaḥ

100.5

सर्वं तारयते वंशं यस्य खाते जलाशये ।
गावः पिबन्ति विप्राश्च साधवश्च नराः सदा

sarvaṃ tārayate vaṃśaṃ yasya khāte jalāśaye |
gāvaḥ pibanti viprāśca sādhavaśca narāḥ sadā

100.6

निदाघकाले पानीयं यस्य तिष्ठत्यवारितम् ।
स दुर्गं विषमं कृत्स्नं न कदाचिदवाप्नुते

nidāghakāle pānīyaṃ yasya tiṣṭhatyavāritam |
sa durgaṃ viṣamaṃ kṛtsnaṃ na kadācidavāpnute

100.7

बृहस्पतेर्भगवतः पूष्णश्चैव भगस्य च ।
अश्विनोश्चैव वह्नेश्च प्रीतिर्भवति सर्पिषा

bṛhaspaterbhagavataḥ pūṣṇaścaiva bhagasya ca |
aśvinoścaiva vahneśca prītirbhavati sarpiṣā

100.8

परमं भेषजं ह्येतद्यज्ञानामेतदुत्तमम् ।
रसानामुत्तमं चैतत्फलानां चैतदुत्तमम्

paramaṃ bheṣajaṃ hyetadyajñānāmetaduttamam |
rasānāmuttamaṃ caitatphalānāṃ caitaduttamam

100.9

फलकामो यशस्कामः पुष्टिकामश्च नित्यदा ।
घृतं दद्याद्द्विजातिभ्यः पुरुषः शुचिरात्मवान्

phalakāmo yaśaskāmaḥ puṣṭikāmaśca nityadā |
ghṛtaṃ dadyāddvijātibhyaḥ puruṣaḥ śucirātmavān

100.10

घृतं मासे आश्वयुजि विप्रभ्यो यः प्रयच्छति ।
तस्मै प्रयच्छतो रूपं प्रीतौ देवाविहाश्विनौ

ghṛtaṃ māse āśvayuji viprabhyo yaḥ prayacchati |
tasmai prayacchato rūpaṃ prītau devāvihāśvinau

100.11

पायसं सर्पिषा मिश्रं द्विजेभ्यो यः प्रयच्छति ।
गृहं तस्य न रक्षांसि धर्षयन्ति कदाचन

pāyasaṃ sarpiṣā miśraṃ dvijebhyo yaḥ prayacchati |
gṛhaṃ tasya na rakṣāṃsi dharṣayanti kadācana

100.12

पिपासया न म्रियते सोपच्छन्दश्च जायते ।
न प्राप्नुयाच्च व्यसनं करकान्यः प्रयच्छति

pipāsayā na mriyate sopacchandaśca jāyate |
na prāpnuyācca vyasanaṃ karakānyaḥ prayacchati

100.13

प्रयतो ब्राह्मणाग्रे यः श्रद्धया परया युतः ।
उपस्पर्शनषड्भागं लभते पुरुषः सदा

prayato brāhmaṇāgre yaḥ śraddhayā parayā yutaḥ |
upasparśanaṣaḍbhāgaṃ labhate puruṣaḥ sadā

100.14

यः साधनार्थं काष्ठानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति ।
प्रतापनार्थं राजेन्द्र वृत्तवद्भ्यः सदा नरः

yaḥ sādhanārthaṃ kāṣṭhāni brāhmaṇebhyaḥ prayacchati |
pratāpanārthaṃ rājendra vṛttavadbhyaḥ sadā naraḥ

100.15

सिद्ध्यन्त्यर्थाः सदा तस्य कार्याणि विविधानि च ।
उपर्युपरि शत्रूणां वपुषा दीप्यते च सः

siddhyantyarthāḥ sadā tasya kāryāṇi vividhāni ca |
uparyupari śatrūṇāṃ vapuṣā dīpyate ca saḥ

100.16

भगवांश्चापि सम्प्रतो वह्निर्भवति नित्यशः ।
न तं त्यजन्ति पशवः सङ्ग्रामे च जयत्यपि

bhagavāṃścāpi samprato vahnirbhavati nityaśaḥ |
na taṃ tyajanti paśavaḥ saṅgrāme ca jayatyapi

100.17

पुत्राञ्श्रियं च लभते यश्छत्रं सम्प्रच्छति ।
न चक्षुर्व्याधिं लभते यज्ञभागमथाश्नुते

putrāñśriyaṃ ca labhate yaśchatraṃ sampracchati |
na cakṣurvyādhiṃ labhate yajñabhāgamathāśnute

100.18

निदाघकाले वर्षे वा यश्छत्रं सम्प्रयच्छति ।
नास्य कश्चिन्मनोदाहः कदाचिदपि जायते ।
कृच्छ्रात्स विषमाच्चैव क्षिप्रं मोक्षमवाप्नुते

nidāghakāle varṣe vā yaśchatraṃ samprayacchati |
nāsya kaścinmanodāhaḥ kadācidapi jāyate |
kṛcchrātsa viṣamāccaiva kṣipraṃ mokṣamavāpnute

100.19

प्रदानं सर्वदानानां शकटस्य विशाम्पते ।
एवमाह महाभागः शाण्डिल्यो भगवानृषिः

pradānaṃ sarvadānānāṃ śakaṭasya viśāmpate |
evamāha mahābhāgaḥ śāṇḍilyo bhagavānṛṣiḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)