अग्नेरथ वचः श्रुत्वा तद्रक्षः प्रजहार ताम् ।
ब्रह्मन्वराहरूपेण मनोमारुतरंहसा
agneratha vacaḥ śrutvā tadrakṣaḥ prajahāra tām |
brahmanvarāharūpeṇa manomārutaraṃhasā
Adi Parva
Chapter 6: Chyavana's birth and Bhrigu's curse on Agni
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि पौलोमपर्वणि षष्ठोऽध्यायः ॥
14 verses · 6 of 261
What happens in this chapter
Chyavana's birth and Bhrigu's curse on Agni
Hearing Agni, the rakshasa takes the form of a boar and carries Puloma off swift as the wind. In terror the child slips from her womb, shining like the sun, and is named Chyavana, the fallen one. At the sight of him the rakshasa falls burnt to ashes. Weeping, Puloma takes the infant and returns. Bhagwan Brahma himself sees her and consoles her, and the stream of her tears becomes a river which he names Vadhusara. Bhrigu returns and asks in anger who betrayed her to the rakshasa. Puloma tells him it was Agni, and that the brilliance of their son saved her. Bhrigu, in great wrath, curses Agni to become the eater of all things.
सौतिरुवाच
ततः स गर्भो निवसन्कुक्षौ भृगुकुलोद्वह ।
रोषान्मातुश्च्युतः कुक्षेश्च्यवनस्तेन सोऽभवत्
tataḥ sa garbho nivasankukṣau bhṛgukulodvaha |
roṣānmātuścyutaḥ kukṣeścyavanastena so'bhavat
तं दृष्ट्वा मातुरुदराच्च्युतमादित्यवर्चसम् ।
तद्रक्षो भस्मसाद्भूतं पपात परिमुच्य ताम्
taṃ dṛṣṭvā māturudarāccyutamādityavarcasam |
tadrakṣo bhasmasādbhūtaṃ papāta parimucya tām
सा तमादाय सुश्रोणी ससार भृगुनन्दनम् ।
च्यवनं भार्गवं पुत्रं पुलोमा दुःखमूर्च्छिता
sā tamādāya suśroṇī sasāra bhṛgunandanam |
cyavanaṃ bhārgavaṃ putraṃ pulomā duḥkhamūrcchitā
तां ददर्श स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ।
रुदतीं बाष्पपूर्णाक्षीं भृगोर्भार्यामनिन्दिताम्
tāṃ dadarśa svayaṃ brahmā sarvalokapitāmahaḥ |
rudatīṃ bāṣpapūrṇākṣīṃ bhṛgorbhāryāmaninditām
सान्त्वयामास भगवान्वधूं ब्रह्मा पितामहः ।
अश्रुबिन्दूद्भवा तस्याः प्रावर्तत महानदी
sāntvayāmāsa bhagavānvadhūṃ brahmā pitāmahaḥ |
aśrubindūdbhavā tasyāḥ prāvartata mahānadī
आवर्तन्ती सृतिं तस्या भृगोः पत्न्यास्तपस्विनः ।
तस्या मार्गं सृतवतीं दृष्ट्वा तु सरितं तदा
āvartantī sṛtiṃ tasyā bhṛgoḥ patnyāstapasvinaḥ |
tasyā mārgaṃ sṛtavatīṃ dṛṣṭvā tu saritaṃ tadā
नाम तस्यास्तदा नद्याश्चक्रे लोकपितामहः ।
वधूसरेति भगवांश्च्यवनस्याश्रमं प्रति
nāma tasyāstadā nadyāścakre lokapitāmahaḥ |
vadhūsareti bhagavāṃścyavanasyāśramaṃ prati
स एवं च्यवनो जज्ञे भृगोः पुत्रः प्रतापवान् ।
तं ददर्श पिता तत्र च्यवनं तां च भामिनीम् ।
स पुलोमां ततो भार्यां पप्रच्छ कुपितो भृगुः
sa evaṃ cyavano jajñe bhṛgoḥ putraḥ pratāpavān |
taṃ dadarśa pitā tatra cyavanaṃ tāṃ ca bhāminīm |
sa pulomāṃ tato bhāryāṃ papraccha kupito bhṛguḥ
भृगुरुवाच
केनासि रक्षसे तस्मै कथिता त्वं जिहीर्षवे ।
न हि त्वा वेद तद्रक्षो मद्भार्यां चारुहासिनीम्
kenāsi rakṣase tasmai kathitā tvaṃ jihīrṣave |
na hi tvā veda tadrakṣo madbhāryāṃ cāruhāsinīm
तत्त्वमाख्याहि तं ह्यद्य शप्तुमिच्छाम्यहं रुषा ।
बिभेति को न शापान्मे कस्य चायं व्यतिक्रमः
tattvamākhyāhi taṃ hyadya śaptumicchāmyahaṃ ruṣā |
bibheti ko na śāpānme kasya cāyaṃ vyatikramaḥ
पुलोमोवाच
अग्निना भगवंस्तस्मै रक्षसेऽहं निवेदिता ।
ततो मामनयद्रक्षः क्रोशन्तीं कुररीमिव
agninā bhagavaṃstasmai rakṣase'haṃ niveditā |
tato māmanayadrakṣaḥ krośantīṃ kurarīmiva
साऽहं तव सुतस्यास्य तेजसा परिमोक्षिता ।
भस्मीभूतं च तद्रक्षो मामुत्सृज्य पपात वै
sā'haṃ tava sutasyāsya tejasā parimokṣitā |
bhasmībhūtaṃ ca tadrakṣo māmutsṛjya papāta vai
सौतिरुवाच
इति श्रुत्वा पुलोमाया भृगुः परममन्युमान् ।
शशापाग्निमतिक्रुद्धः सर्वभक्षो भविष्यसि
iti śrutvā pulomāyā bhṛguḥ paramamanyumān |
śaśāpāgnimatikruddhaḥ sarvabhakṣo bhaviṣyasi
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)