ब्रूहि तत्कारणं येन ब्रह्मन्नालायनी शुभा ।
जाता ममाध्वरे कृष्मा सर्ववेदविदां वर
brūhi tatkāraṇaṃ yena brahmannālāyanī śubhā |
jātā mamādhvare kṛṣmā sarvavedavidāṃ vara
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि त्रयोदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
29 verses · 213 of 261
Drupada asks why Nalayani was born at his sacrifice. Vyasa explains. Called Indrasena, she lived many years with Maudgalya, until he turned from pleasure to brahma-yoga and left her. She pleaded that she was not yet content. For hindering his tapas, he said she would be born Drupada's daughter with five husbands. Grieving, she did fierce tapas, living on air amid five fires, until Rudra, Pashupati, appeared and promised five husbands like Indra. She protested that dharma gives a woman one husband. Rudra answered that she had asked him for a husband five times. She asked that her maidenhood return with each, and he granted it. Then he sent her to the Ganga to bring him the king of the devas.
द्रुपद उवाच
ब्रूहि तत्कारणं येन ब्रह्मन्नालायनी शुभा ।
जाता ममाध्वरे कृष्मा सर्ववेदविदां वर
brūhi tatkāraṇaṃ yena brahmannālāyanī śubhā |
jātā mamādhvare kṛṣmā sarvavedavidāṃ vara
व्यास उवाच
शृणु राजन्यथा ह्यस्या दत्तो रुद्रेण वै वरः ।
यदर्थं चैव संभूता तव गेहे यशस्विनी
śṛṇu rājanyathā hyasyā datto rudreṇa vai varaḥ |
yadarthaṃ caiva saṃbhūtā tava gehe yaśasvinī
हन्त त कथयिष्यामि कृष्मायाः पौर्वदेहिकम् ।
इन्द्रसेनेति विख्याता पुरा नालायनी शुभा
hanta ta kathayiṣyāmi kṛṣmāyāḥ paurvadehikam |
indraseneti vikhyātā purā nālāyanī śubhā
मौद्गल्यस्य पतिमासाद्य चचार विगतज्वरा ।
मौद्गल्यस्य महर्षेश्च रममाणस्य वै तया
maudgalyasya patimāsādya cacāra vigatajvarā |
maudgalyasya maharṣeśca ramamāṇasya vai tayā
संवत्सरगणा राजन्व्यतीयुः क्षणवत्तदा ।
ततः कदाचिद्धर्मात्मा तृप्तः कामैर्व्यरज्यत
saṃvatsaragaṇā rājanvyatīyuḥ kṣaṇavattadā |
tataḥ kadāciddharmātmā tṛptaḥ kāmairvyarajyata
अन्विच्छन्परमं धर्मं ब्रह्मयोगपरोऽभवत् ।
उत्ससर्ज स तां विप्रः सा तदा चापतद्भुवि ।
मौद्गल्यो राजशार्दूल तपोभिर्भावितः सदा
anvicchanparamaṃ dharmaṃ brahmayogaparo'bhavat |
utsasarja sa tāṃ vipraḥ sā tadā cāpatadbhuvi |
maudgalyo rājaśārdūla tapobhirbhāvitaḥ sadā
नालायन्युवाच
प्रसीद भगवन्मह्यं न मामुत्स्रष्टुमर्हसि ।
अवितृप्तास्मि ब्रह्मर्षे कामानां कामसेवनात्
prasīda bhagavanmahyaṃ na māmutsraṣṭumarhasi |
avitṛptāsmi brahmarṣe kāmānāṃ kāmasevanāt
मौद्गल्य उवाच
यस्मात्त्वं मामनिःशङ्का ह्यवक्तव्यं भाषसे ।
आचरन्ती तपोविघ्नं तस्माच्छृणु वचो मम
yasmāttvaṃ māmaniḥśaṅkā hyavaktavyaṃ bhāṣase |
ācarantī tapovighnaṃ tasmācchṛṇu vaco mama
भविष्यसि नृलोके त्वं राजपुत्री यशस्वि ।
पाञ्चालराजस्य सुता द्रुपदस्य महात्मनः
bhaviṣyasi nṛloke tvaṃ rājaputrī yaśasvi |
pāñcālarājasya sutā drupadasya mahātmanaḥ
भवितारस्तत्र तव पतयः पञ्च विप्लुताः ।
तैः सार्धं मधुराकारैश्चिरं रतिमवाप्स्यसि
bhavitārastatra tava patayaḥ pañca viplutāḥ |
taiḥ sārdhaṃ madhurākāraiściraṃ ratimavāpsyasi
वैशंपायन उवाच
सैवं शप्ता तु विमना वनं प्रागाद्यशस्विनी ।
भोगैरतृप्ता देवेशं तपसाऽऽराधयत्तदा
saivaṃ śaptā tu vimanā vanaṃ prāgādyaśasvinī |
bhogairatṛptā deveśaṃ tapasā''rādhayattadā
निराशीर्मारुताहारा निराहारा तथैव च ।
अनुवर्तमाना त्वादित्यं तथा पञ्चतपाभवत्
nirāśīrmārutāhārā nirāhārā tathaiva ca |
anuvartamānā tvādityaṃ tathā pañcatapābhavat
तीव्रेण तपसा तस्यास्तुष्टः पशुपतिः स्वयम् ।
वचं प्रादात्तदा रुद्रः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः
tīvreṇa tapasā tasyāstuṣṭaḥ paśupatiḥ svayam |
vacaṃ prādāttadā rudraḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ
भविष्यति परं जन्म भविष्यति वराङ्गना ।
भविष्यन्ति परं भद्रे पतयः पञ्च विश्रुताः
bhaviṣyati paraṃ janma bhaviṣyati varāṅganā |
bhaviṣyanti paraṃ bhadre patayaḥ pañca viśrutāḥ
महेन्द्रवपुषः सर्वे महेन्द्रसमविक्रमाः ।
तत्रस्था च महत्कर्म सुराणां त्वं करिष्यसि
mahendravapuṣaḥ sarve mahendrasamavikramāḥ |
tatrasthā ca mahatkarma surāṇāṃ tvaṃ kariṣyasi
स्त्र्युवाच
एकः खलु मया भर्ता वृतः पञ्च त्विमे कथम् ।
एको भवति नैकस्या बहवस्तद्ब्रवीहि मे
ekaḥ khalu mayā bhartā vṛtaḥ pañca tvime katham |
eko bhavati naikasyā bahavastadbravīhi me
महेश्वर उवाच
पञ्चकृत्वस्त्वया चोक्तः पतिं देहीत्यहं पुनः ।
पञ्चते पतयो भद्रे भविष्यन्ति सुखावहाः
pañcakṛtvastvayā coktaḥ patiṃ dehītyahaṃ punaḥ |
pañcate patayo bhadre bhaviṣyanti sukhāvahāḥ
स्त्र्युवाच
धर्म एकः पतिः स्त्रीणां पूर्वमे प्रकल्पितः ।
बहुपत्नीकता पुंसो धर्मश्च बहुभिः कृतः
dharma ekaḥ patiḥ strīṇāṃ pūrvame prakalpitaḥ |
bahupatnīkatā puṃso dharmaśca bahubhiḥ kṛtaḥ
स्त्रीधर्मः पूर्वमेवायं निर्मितो मुनिभिः सदा ।
सहधर्मचरी भर्तुरेका एकस्य चोच्यते
strīdharmaḥ pūrvamevāyaṃ nirmito munibhiḥ sadā |
sahadharmacarī bharturekā ekasya cocyate
एको हि भर्ता नारीणां कौमार इति लौकिकः ।
आपत्सु च नियोगेन भर्तुर्नार्याः परः स्मृतः
eko hi bhartā nārīṇāṃ kaumāra iti laukikaḥ |
āpatsu ca niyogena bharturnāryāḥ paraḥ smṛtaḥ
गच्छेत न तृतीयं तु तस्या निष्कृतिरुच्यते ।
चतुर्थे पतिता नारी पञ्चमे वर्धकी भवेत्
gaccheta na tṛtīyaṃ tu tasyā niṣkṛtirucyate |
caturthe patitā nārī pañcame vardhakī bhavet
एवं गते धर्मपथे न वृणे बहुपुंस्कताम् ।
अलोकाचरितात्त्समात्कथं मुच्येय सङ्करात्
evaṃ gate dharmapathe na vṛṇe bahupuṃskatām |
alokācaritāttsamātkathaṃ mucyeya saṅkarāt
महेश्वर उवाच
अनावृताः पुरा नार्यो ह्यासञ्शुध्यन्ति चार्तवे ।
सकृदुक्तं त्वया नैतन्नाधर्मस्ते भविष्यति
anāvṛtāḥ purā nāryo hyāsañśudhyanti cārtave |
sakṛduktaṃ tvayā naitannādharmaste bhaviṣyati
स्त्र्युवाच
यदि मे पतयः पञ्च रतिमिच्छामि तैर्मिथः ।
कौमारं च भवेत्सर्वैः संगमे संगमे च मे
yadi me patayaḥ pañca ratimicchāmi tairmithaḥ |
kaumāraṃ ca bhavetsarvaiḥ saṃgame saṃgame ca me
पतिशुश्रूषया चैव सिद्धिः प्राप्ता मया पुरा ।
भोगेच्छा च मया प्राप्ता स च भोगश्च मे भवेत्
patiśuśrūṣayā caiva siddhiḥ prāptā mayā purā |
bhogecchā ca mayā prāptā sa ca bhogaśca me bhavet
रुद्र उवाच
रतिश्च भद्रे सिद्धिश्च न भजेते परस्परम् ।
भोगानाप्स्यसि सिद्धिं च योगेन च महत्त्वताम्
ratiśca bhadre siddhiśca na bhajete parasparam |
bhogānāpsyasi siddhiṃ ca yogena ca mahattvatām
अन्यदेहान्तरे चैव रूपभाग्यगुणान्विता ।
पञ्चभिः प्राप्य कौमारं महाभागा भविष्यसि
anyadehāntare caiva rūpabhāgyaguṇānvitā |
pañcabhiḥ prāpya kaumāraṃ mahābhāgā bhaviṣyasi
गच्छ गङ्गाजलस्था च नरं पश्यसि यं शुभे ।
तमानय ममाभ्याशं सुरराजं शुचिस्मिते
gaccha gaṅgājalasthā ca naraṃ paśyasi yaṃ śubhe |
tamānaya mamābhyāśaṃ surarājaṃ śucismite
इत्युक्ता विश्वरूपेण रुद्रं कृत्वा प्रदक्षिणम् ।
जगाम गङ्गामुद्दिश्य पुण्यां त्रिपथगां नदीम्
ityuktā viśvarūpeṇa rudraṃ kṛtvā pradakṣiṇam |
jagāma gaṅgāmuddiśya puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)