Adi Parva

Chapter 21: Kadru and Vinata behold the ocean

इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि एकविंशतितमोऽध्यायः ॥

18 verses · 21 of 261

What happens in this chapter

Kadru and Vinata behold the ocean

When the night has passed and the sun has risen, the two sisters, Kadru and Vinata set out together to see the horse. On the way they see the ocean, the treasure-house of waters, and the chapter is given over to describing it. It is the mine of every jewel, the home of Varuna, the dwelling of the underworld fire and the kin of the asuras, the source of amrita. Here Govinda recovered the earth, here Atri kept a vow for a hundred years, here Padmanabha lies in yogic sleep. It gave Mainaka refuge from Indra's thunderbolt and feeds the Vadava fire, and a thousand great rivers rush into it.

सौतिरुवाच

21.1

ततो रजन्यां व्युष्टायां प्रभातेऽभ्युदिते रवौ ।
कद्रूश्च विनता चैव भगिन्यौ ते तपोधन

tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ prabhāte'bhyudite ravau |
kadrūśca vinatā caiva bhaginyau te tapodhana

21.2

अमर्षिते सुसंरब्धे दास्ये कृतपणे तदा ।
स्मगरस्य परं पारं वेलावनविभूषितम् ।
जग्मतुस्तुरगं द्रष्टुमुच्चैःश्रवसमन्तिकात्

amarṣite susaṃrabdhe dāsye kṛtapaṇe tadā |
smagarasya paraṃ pāraṃ velāvanavibhūṣitam |
jagmatusturagaṃ draṣṭumuccaiḥśravasamantikāt

21.3

ददृशातेऽथ ते तत्र समुद्रं निधिमम्भसाम् ।
महान्तमुदकागाधं क्षोभ्यमाणं महास्वनम्

dadṛśāte'tha te tatra samudraṃ nidhimambhasām |
mahāntamudakāgādhaṃ kṣobhyamāṇaṃ mahāsvanam

21.4

तिमिंगिलझषाकीर्णं मकरैरावृतं तथा ।
सत्वैश्च बहुसाहस्रैर्नानारूपैः समावृतम्

timiṃgilajhaṣākīrṇaṃ makarairāvṛtaṃ tathā |
satvaiśca bahusāhasrairnānārūpaiḥ samāvṛtam

21.5

भीषणैर्विकृतैरन्यैर्घोरैर्जलचरैस्तथा ।
उग्रैर्नित्यमनाधृष्यं कूर्मग्राहसमाकुलम्

bhīṣaṇairvikṛtairanyairghorairjalacaraistathā |
ugrairnityamanādhṛṣyaṃ kūrmagrāhasamākulam

21.6

आकरं सर्वरत्नानामालयं वरुणस्य च ।
नागानामालयं रम्यमुत्तमं सरितां पतिम्

ākaraṃ sarvaratnānāmālayaṃ varuṇasya ca |
nāgānāmālayaṃ ramyamuttamaṃ saritāṃ patim

21.7

पातालज्वलनावासमसुराणां च बान्धवम् ।
भयंकरं च सत्त्वानां पयसां निधिमर्णवम्

pātālajvalanāvāsamasurāṇāṃ ca bāndhavam |
bhayaṃkaraṃ ca sattvānāṃ payasāṃ nidhimarṇavam

21.8

शुभं दिव्यममर्त्यानाममृतस्याकरं परम् ।
अप्रमेयमचिन्त्यं च सुपुण्यजलमद्भुतम्

śubhaṃ divyamamartyānāmamṛtasyākaraṃ param |
aprameyamacintyaṃ ca supuṇyajalamadbhutam

21.9

घोरं जलचरारावरौद्रं भैरवनिःस्वनम् ।
गम्भीरावर्तकलिलं सर्वभूतभयंकरम्

ghoraṃ jalacarārāvaraudraṃ bhairavaniḥsvanam |
gambhīrāvartakalilaṃ sarvabhūtabhayaṃkaram

21.10

वेलादोलानिलचलं क्षोभोद्वेगसमुच्छ्रितम् ।
वीचीहस्तैः प्रचलितैर्नृत्यन्तमिव सर्वतः

velādolānilacalaṃ kṣobhodvegasamucchritam |
vīcīhastaiḥ pracalitairnṛtyantamiva sarvataḥ

21.11

चन्द्रवृद्धिक्षयवशादुद्वृत्तोर्मिसमाकुलम् ।
पाञ्चजन्यस्य जननं रत्नाकरमनुत्तमम्

candravṛddhikṣayavaśādudvṛttormisamākulam |
pāñcajanyasya jananaṃ ratnākaramanuttamam

21.12

गां विन्दता भगवता गोविन्देनामितौजसा ।
वराहरूपिणा चान्तर्विक्षोभितजलाविलम्

gāṃ vindatā bhagavatā govindenāmitaujasā |
varāharūpiṇā cāntarvikṣobhitajalāvilam

21.13

ब्रह्मर्षिणा व्रतवता वर्षाणां शतमत्रिणा ।
अनासादितगाधं च पातालतलमव्ययम्

brahmarṣiṇā vratavatā varṣāṇāṃ śatamatriṇā |
anāsāditagādhaṃ ca pātālatalamavyayam

21.14

अध्यात्मयोगनिद्रां च पद्मनाभस्य सेवतः ।
युगादिकालशयनं विष्णोरमिततेजसः

adhyātmayoganidrāṃ ca padmanābhasya sevataḥ |
yugādikālaśayanaṃ viṣṇoramitatejasaḥ

21.15

वज्रपातनसंत्रस्तमैनाकस्याभयप्रदम् ।
डिम्बाहवार्दितानां च असुराणां परायणम्

vajrapātanasaṃtrastamainākasyābhayapradam |
ḍimbāhavārditānāṃ ca asurāṇāṃ parāyaṇam

21.16

बडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं शिवम् ।
अगाधपारं विस्तीर्णमप्रमेयं सरित्पतिम्

baḍavāmukhadīptāgnestoyahavyapradaṃ śivam |
agādhapāraṃ vistīrṇamaprameyaṃ saritpatim

21.17

महानदीभिर्बह्वीभिः स्पर्धयेव सहस्रशः ।
अभिसार्यमाणमनिशं ददृशाते महार्णवम् ।
आपूर्यमाणमत्यर्थं नृत्यमानमिवोर्मिभिः

mahānadībhirbahvībhiḥ spardhayeva sahasraśaḥ |
abhisāryamāṇamaniśaṃ dadṛśāte mahārṇavam |
āpūryamāṇamatyarthaṃ nṛtyamānamivormibhiḥ

21.18

गम्भीरं तिमिमकरोग्रसंकुलं तं
गर्जन्तं जलचररावरौद्रनादैः ।
विस्तीर्णं ददृशतुरम्बरप्रकाशं
तेऽगाधं निधिमुरुमम्भसामनन्तम्

gambhīraṃ timimakarograsaṃkulaṃ taṃ
garjantaṃ jalacararāvaraudranādaiḥ |
vistīrṇaṃ dadṛśaturambaraprakāśaṃ
te'gādhaṃ nidhimurumambhasāmanantam

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)