Chapter 200: Drupada's svayamvara and the adorning of Draupadi

ततस्ते नरशार्दूला भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।
तं ब्राह्मणं पुरस्कृत्य पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरम् ।
प्रययुर्द्रौपदीं द्रष्टुं तं च देशं महोत्सवम्

tataste naraśārdūlā bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ |
taṃ brāhmaṇaṃ puraskṛtya pāñcālyāśca svayaṃvaram |
prayayurdraupadīṃ draṣṭuṃ taṃ ca deśaṃ mahotsavam

ततस्ते तं महात्मानं शुद्धात्मानमकल्मषम् ।
ददृशुः पाण्डवा वीराः पथि द्वैपायनं तदा

tataste taṃ mahātmānaṃ śuddhātmānamakalmaṣam |
dadṛśuḥ pāṇḍavā vīrāḥ pathi dvaipāyanaṃ tadā

तस्मै यथावत्सत्कारं कृत्वा तेन च सत्कृताः ।
कथान्ते चाभ्यनुज्ञाताः प्रययुर्द्रुपदक्षयम्

tasmai yathāvatsatkāraṃ kṛtvā tena ca satkṛtāḥ |
kathānte cābhyanujñātāḥ prayayurdrupadakṣayam

पश्यन्तो रमणीयानि वनानि च सरांसि च ।
तत्रतत्र वसन्तश्च शनैर्जग्मुर्महराथाः

paśyanto ramaṇīyāni vanāni ca sarāṃsi ca |
tatratatra vasantaśca śanairjagmurmaharāthāḥ

स्वाध्यायवन्तः शुचयो मधुराः प्रियवादिनः ।
आनुपूर्व्येण संप्राप्ताः पाञ्चालान्पाण्डुनन्दनाः

svādhyāyavantaḥ śucayo madhurāḥ priyavādinaḥ |
ānupūrvyeṇa saṃprāptāḥ pāñcālānpāṇḍunandanāḥ

ते तु दृष्ट्वा पुरं तच्च स्कन्धावारं च पाण्डवाः ।
कुम्भकारस्य शालायां निवासं चक्रिरे तदा

te tu dṛṣṭvā puraṃ tacca skandhāvāraṃ ca pāṇḍavāḥ |
kumbhakārasya śālāyāṃ nivāsaṃ cakrire tadā

तत्र भैक्षं समाजह्रुर्ब्राह्मणीं वृत्तिमाश्रिताः ।
तान्संप्राप्तांस्तथा वीराञ्जज्ञिरे न नराः क्वचित्

tatra bhaikṣaṃ samājahrurbrāhmaṇīṃ vṛttimāśritāḥ |
tānsaṃprāptāṃstathā vīrāñjajñire na narāḥ kvacit

यज्ञसेनस्तु पाञ्चालो भीष्मद्रोमकृतागसम् ।
ज्ञात्वाऽऽत्मानं तदारेभे त्राणायात्मक्रियां क्षमां

yajñasenastu pāñcālo bhīṣmadromakṛtāgasam |
jñātvā''tmānaṃ tadārebhe trāṇāyātmakriyāṃ kṣamāṃ

अवाप्य धृष्टद्युम्नं हि न स द्रोणमचिन्तयत् ।
स तु वैरप्रसङ्गाच्च भीष्माद्भयमचिन्तयत्

avāpya dhṛṣṭadyumnaṃ hi na sa droṇamacintayat |
sa tu vairaprasaṅgācca bhīṣmādbhayamacintayat

कन्यादानात्तु शरणं सोऽमन्यत महीपतिः ।
यज्ञसेनस्य कामस्तु पाण्डवाय किरीटिने

kanyādānāttu śaraṇaṃ so'manyata mahīpatiḥ |
yajñasenasya kāmastu pāṇḍavāya kirīṭine

दास्यामि कृष्मामिति वै न चैनं विवृणोति सः ।
जामातृबलसंयोगं मेने हि बलवत्तरम्

dāsyāmi kṛṣmāmiti vai na cainaṃ vivṛṇoti saḥ |
jāmātṛbalasaṃyogaṃ mene hi balavattaram

सोऽन्वेषमाणः कौन्तेयान्पाञ्चालो जनमेजय ।
दृढं धनुरथानम्यं कारयामास भारत

so'nveṣamāṇaḥ kaunteyānpāñcālo janamejaya |
dṛḍhaṃ dhanurathānamyaṃ kārayāmāsa bhārata

वैयाघ्रपद्यस्योग्रं वै सृञ्जयस्य महीपतिः ।
तद्धनुः किन्धुरं नाम देवदत्तमुपानयत्

vaiyāghrapadyasyograṃ vai sṛñjayasya mahīpatiḥ |
taddhanuḥ kindhuraṃ nāma devadattamupānayat

आयसी तस्य च ज्याऽऽसीत्प्रतिबद्धा महाबला ।
न तु ज्यां प्रसहेदन्यस्तद्धनुःप्रवरं महत्

āyasī tasya ca jyā''sītpratibaddhā mahābalā |
na tu jyāṃ prasahedanyastaddhanuḥpravaraṃ mahat

शङ्करेण वरं दत्तं प्रीतेन च महात्मना ।
तन्निष्फलं स्यान्न तु मे इति प्रामाण्यमागतः

śaṅkareṇa varaṃ dattaṃ prītena ca mahātmanā |
tanniṣphalaṃ syānna tu me iti prāmāṇyamāgataḥ

मया कर्तव्यमधुना दुष्करं लक्ष्यवेधनम् ।
इति निश्चित्य मनसा कारितं लक्ष्यमुत्तमम्

mayā kartavyamadhunā duṣkaraṃ lakṣyavedhanam |
iti niścitya manasā kāritaṃ lakṣyamuttamam

यन्त्रं वैहायसं चापि कारयामास कृत्रिमम् ।
तेन यन्त्रेण सहितं राजँल्लक्ष्यं च काञ्चनम्

yantraṃ vaihāyasaṃ cāpi kārayāmāsa kṛtrimam |
tena yantreṇa sahitaṃ rājam̐llakṣyaṃ ca kāñcanam

इदं सज्यं धनुः कृत्वा सज्जैरेभिश्च सायकैः ।
अतीत्य लक्ष्य यो वेद्धा स लब्धा मत्सुतामिति

idaṃ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā sajjairebhiśca sāyakaiḥ |
atītya lakṣya yo veddhā sa labdhā matsutāmiti

इति स द्रुपदो राजा स्वयंवरमघोषयत् ।
तच्छ्रुत्वा पार्थिवाः सर्वे समीयुस्तत्र भारत

iti sa drupado rājā svayaṃvaramaghoṣayat |
tacchrutvā pārthivāḥ sarve samīyustatra bhārata

ऋषयश्च महात्मानः स्वयंवरदिदृक्षवः ।
दुर्योधनपुरोगाश्च सकर्णाः कुरवो नृप

ṛṣayaśca mahātmānaḥ svayaṃvaradidṛkṣavaḥ |
duryodhanapurogāśca sakarṇāḥ kuravo nṛpa

यादवा वासुदेवेन सार्धमन्धकवृष्णयः ।
ततोऽर्चिता राजगुणा द्रुपदेन महात्मना

yādavā vāsudevena sārdhamandhakavṛṣṇayaḥ |
tato'rcitā rājaguṇā drupadena mahātmanā

उपोपविष्टा मञ्चेषु द्रष्टुकामाः स्वयंवरम् ।
ब्राह्मणाश्च महाभागा देशेभ्यः समुपागमन्

upopaviṣṭā mañceṣu draṣṭukāmāḥ svayaṃvaram |
brāhmaṇāśca mahābhāgā deśebhyaḥ samupāgaman

ब्राह्मणैरेव सहिताः पाण्डवाः समुपाविशन् ।
त्रयस्त्रिंशत्सुराः सर्वे विमानैर्व्योम्न्यवस्थिताः

brāhmaṇaireva sahitāḥ pāṇḍavāḥ samupāviśan |
trayastriṃśatsurāḥ sarve vimānairvyomnyavasthitāḥ

ततः पौरजनाः सर्वे सागरोद्धूतनिःस्वनाः ।
शिंशुमारशिरः प्राप्य न्यविशंस्ते स्म पार्थिवाः

tataḥ paurajanāḥ sarve sāgaroddhūtaniḥsvanāḥ |
śiṃśumāraśiraḥ prāpya nyaviśaṃste sma pārthivāḥ

प्रागुत्तरेण नगराद्भूमिभागे समे शुभे ।
समाजवाटः शुशुभे भवनैः सर्वतो वृतः

prāguttareṇa nagarādbhūmibhāge same śubhe |
samājavāṭaḥ śuśubhe bhavanaiḥ sarvato vṛtaḥ

प्राकारपरिखोपेतो द्वारतोरणमण्डितः ।
वितानेन विचित्रेण सर्वतः समलङ्कृतः

prākāraparikhopeto dvāratoraṇamaṇḍitaḥ |
vitānena vicitreṇa sarvataḥ samalaṅkṛtaḥ

तूर्यौघशतसङ्कीर्णः परार्ध्यागुरुधूपितः ।
चन्दनोदकसिक्तश्च माल्यदामोपशोभितः

tūryaughaśatasaṅkīrṇaḥ parārdhyāgurudhūpitaḥ |
candanodakasiktaśca mālyadāmopaśobhitaḥ

कैलासशिखरप्रख्यैर्नभस्तलविलेखिभिः ।
सर्वतः संवृतः शुभ्रैः प्रासादैः सुकृतोच्छ्रयै

kailāsaśikharaprakhyairnabhastalavilekhibhiḥ |
sarvataḥ saṃvṛtaḥ śubhraiḥ prāsādaiḥ sukṛtocchrayai

सुवर्णजालसंवीतैर्मणिकुट्टिमभूषणैः ।
सुखारोहणसोपानैर्महासनपरिच्छदैः

suvarṇajālasaṃvītairmaṇikuṭṭimabhūṣaṇaiḥ |
sukhārohaṇasopānairmahāsanaparicchadaiḥ

स्रग्दामसमवच्छन्नैरगुरूत्तमवासितैः ।
हंसांशुवर्णैर्बहुभिरायोजनसुगन्धिभिः

sragdāmasamavacchannairagurūttamavāsitaiḥ |
haṃsāṃśuvarṇairbahubhirāyojanasugandhibhiḥ

असंबाधशतद्वारैः शयनासनशोभितैः ।
बहुधातुपिनद्धाङ्गैर्हिमवच्छिखरैरिव

asaṃbādhaśatadvāraiḥ śayanāsanaśobhitaiḥ |
bahudhātupinaddhāṅgairhimavacchikharairiva

तत्र नानाप्रकारेषु विमानेषु स्वलङ्कृताः ।
स्पर्धमानास्तदाऽन्योन्यं निषेदुः सर्वपार्थिवाः

tatra nānāprakāreṣu vimāneṣu svalaṅkṛtāḥ |
spardhamānāstadā'nyonyaṃ niṣeduḥ sarvapārthivāḥ

तत्रोपविष्टान्ददृशुर्महासत्वान्पृथग्जनाः ।
राजसिंहान्महाभागान्कृष्णागुरुविभूषितान्

tatropaviṣṭāndadṛśurmahāsatvānpṛthagjanāḥ |
rājasiṃhānmahābhāgānkṛṣṇāguruvibhūṣitān

महाप्रसादान्ब्राह्मण्यान्स्वराष्ट्रपरिरक्षिणः ।
प्रियान्सर्वस्य लोकस्य सुकृतैः कर्मभिः शुभैः

mahāprasādānbrāhmaṇyānsvarāṣṭraparirakṣiṇaḥ |
priyānsarvasya lokasya sukṛtaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ

मञ्चेषु च परार्द्ध्येषु पौरजानपदा जनाः ।
कृष्णादर्शनसिद्ध्यर्थं सर्वतः समुपाविशन्

mañceṣu ca parārddhyeṣu paurajānapadā janāḥ |
kṛṣṇādarśanasiddhyarthaṃ sarvataḥ samupāviśan

ब्राह्मणैस्ते च सहिताः पाण्डवाः समुपाविशन् ।
ऋद्धिं पञ्चालराजस्य पश्यन्तस्तामनुत्तमाम्

brāhmaṇaiste ca sahitāḥ pāṇḍavāḥ samupāviśan |
ṛddhiṃ pañcālarājasya paśyantastāmanuttamām

ततः समाजो ववृधे स राजन्दिवसान्बहून् ।
रत्नप्रदानबहुलः शोभितो नटनर्तकैः

tataḥ samājo vavṛdhe sa rājandivasānbahūn |
ratnapradānabahulaḥ śobhito naṭanartakaiḥ

वर्तमाने समाजे तु रमणीयेऽह्नि षोडशे ।
मैत्रे मुहूर्ते तस्याश्च राजदाराः पुराविदः ।
पुत्रवत्यः सुवसनाः प्रतिकर्मोपचक्रमुः

vartamāne samāje tu ramaṇīye'hni ṣoḍaśe |
maitre muhūrte tasyāśca rājadārāḥ purāvidaḥ |
putravatyaḥ suvasanāḥ pratikarmopacakramuḥ

वैडूर्यमयपीठे तु निविष्टां द्रौपदीं तदा ।
सतूर्यं स्नापयाञ्चक्रुः स्वर्णकुम्भस्थितैर्जलैः

vaiḍūryamayapīṭhe tu niviṣṭāṃ draupadīṃ tadā |
satūryaṃ snāpayāñcakruḥ svarṇakumbhasthitairjalaiḥ

तां निवृत्ताभिषेकां च दुकूलद्वयधारिणीम् ।
निन्युर्मणिस्तम्भवतीं वेदिं वै सुपरिष्कृताम्

tāṃ nivṛttābhiṣekāṃ ca dukūladvayadhāriṇīm |
ninyurmaṇistambhavatīṃ vediṃ vai supariṣkṛtām

निवेश्य प्राङ्मुखीं हृष्टां विस्मिताक्ष्यः प्रसाधिकाः ।
केनालङ्करणेनेमामित्यन्योन्यं व्यलोकयन्

niveśya prāṅmukhīṃ hṛṣṭāṃ vismitākṣyaḥ prasādhikāḥ |
kenālaṅkaraṇenemāmityanyonyaṃ vyalokayan

धूपोष्मणा च केशानामार्द्रभावं व्यपोहयन् ।
बबन्धुरस्या धम्मिल्लं माल्यैः सुरभिगन्धिभिः

dhūpoṣmaṇā ca keśānāmārdrabhāvaṃ vyapohayan |
babandhurasyā dhammillaṃ mālyaiḥ surabhigandhibhiḥ

दूर्वामधूकरचितं माल्यं तस्या ददुः करे ।
चक्रुश्च कृष्णागरुणा पत्रसङ्गं कुचद्वये

dūrvāmadhūkaracitaṃ mālyaṃ tasyā daduḥ kare |
cakruśca kṛṣṇāgaruṇā patrasaṅgaṃ kucadvaye

रेजे सा चक्रवाकाङ्का स्वर्णदीर्घा सरिद्वरा ।
अलकैः कुटिलैस्तस्या मुखं विकसितं बभौ

reje sā cakravākāṅkā svarṇadīrghā saridvarā |
alakaiḥ kuṭilaistasyā mukhaṃ vikasitaṃ babhau

आसक्तभृङ्गं कुसुमं शशिम्बिम्बं जिगाय तत् ।
कालाञ्जनं नयनयोराचारार्थं समादधुः

āsaktabhṛṅgaṃ kusumaṃ śaśimbimbaṃ jigāya tat |
kālāñjanaṃ nayanayorācārārthaṃ samādadhuḥ

भूषणं रत्नखचितैरलंचक्रुर्यथोचितम् ।
माता च तस्याः पृषती हरितालमनश्शिलाम्

bhūṣaṇaṃ ratnakhacitairalaṃcakruryathocitam |
mātā ca tasyāḥ pṛṣatī haritālamanaśśilām

अङ्गुलीभ्यामुपादाय तिलकं विदधे मुखे ।
अलङ्कृतां वधूं दृष्ट्वा योषितो मुदमाययुः

aṅgulībhyāmupādāya tilakaṃ vidadhe mukhe |
alaṅkṛtāṃ vadhūṃ dṛṣṭvā yoṣito mudamāyayuḥ

माता न मुमुदे तस्याः पतिः कीदृग्भविष्यति ।
सौविदल्लाः समागम्य द्रुपदस्याज्ञया ततः

mātā na mumude tasyāḥ patiḥ kīdṛgbhaviṣyati |
sauvidallāḥ samāgamya drupadasyājñayā tataḥ

एनामारोपयामासुः करिणीं कुचभूषिताम् ।
ततोऽवाद्यन्त वाद्यानि मङ्गलानि दिवि स्पृशन्

enāmāropayāmāsuḥ kariṇīṃ kucabhūṣitām |
tato'vādyanta vādyāni maṅgalāni divi spṛśan

विलासिनीजनाश्चापि प्रवरं करिणीशतम् ।
माङ्गल्यगीतं गायन्त्यः पार्स्वयोरुभयोर्ययुः

vilāsinījanāścāpi pravaraṃ kariṇīśatam |
māṅgalyagītaṃ gāyantyaḥ pārsvayorubhayoryayuḥ

जनापसरणे व्यग्राः प्रतिहार्यः पुरा ययुः ।
कोलाहलो महानासीत्तस्मिन्पुरवरे तदा

janāpasaraṇe vyagrāḥ pratihāryaḥ purā yayuḥ |
kolāhalo mahānāsīttasminpuravare tadā

धृष्टद्युम्नो ययावग्रे हयमारुह्य भारत ।
द्रुपदो रङ्गदेशे तु बलेन महता युतः

dhṛṣṭadyumno yayāvagre hayamāruhya bhārata |
drupado raṅgadeśe tu balena mahatā yutaḥ

तस्थौ व्यूह्य महानीकं पालितं दृढधन्विभिः ।
आप्लुताङ्गीं सुवसनां सर्वाभरणभूषिताम्

tasthau vyūhya mahānīkaṃ pālitaṃ dṛḍhadhanvibhiḥ |
āplutāṅgīṃ suvasanāṃ sarvābharaṇabhūṣitām

मालां च समुपादाय काञ्चनीं समलङ्कृताम् ।
आगतां ददृशुः सर्वे रङ्गभूमिमलङ्कृताम्

mālāṃ ca samupādāya kāñcanīṃ samalaṅkṛtām |
āgatāṃ dadṛśuḥ sarve raṅgabhūmimalaṅkṛtām

अवतीर्णा ततो रङ्गं द्रौपदी भरतर्षभ ।
तस्थौ प्रमुदितान्सर्वान्नृपतीन्रङ्गमण्डले ।
प्रेक्षन्ती व्रीडितापाङ्गी द्रष्टृणां सुमनोहरा

avatīrṇā tato raṅgaṃ draupadī bharatarṣabha |
tasthau pramuditānsarvānnṛpatīnraṅgamaṇḍale |
prekṣantī vrīḍitāpāṅgī draṣṭṛṇāṃ sumanoharā

पुरोहितः सोमकानां मन्त्रविद्ब्राह्मणः शुचिः ।
परिस्तीर्य जुहावाग्निमाज्येन विधिवत्तदा

purohitaḥ somakānāṃ mantravidbrāhmaṇaḥ śuciḥ |
paristīrya juhāvāgnimājyena vidhivattadā

संतर्पयित्वा ज्वलनं ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च ।
वारयामास सर्वाणि वादित्राणि समन्ततः

saṃtarpayitvā jvalanaṃ brāhmaṇānsvasti vācya ca |
vārayāmāsa sarvāṇi vāditrāṇi samantataḥ

निःशब्दे तु कृते तस्मिन्धृष्टद्युम्नो विशांपते ।
कृष्णामादाय विधिवन्मेघदुन्दुभिनिःस्वनः

niḥśabde tu kṛte tasmindhṛṣṭadyumno viśāṃpate |
kṛṣṇāmādāya vidhivanmeghadundubhiniḥsvanaḥ

रङ्गमध्यं गतस्तत्र मेघगम्भीरया गिरा ।
वाक्यमुच्चैर्जगादेदं श्लक्ष्णमर्थवदुत्तमम्

raṅgamadhyaṃ gatastatra meghagambhīrayā girā |
vākyamuccairjagādedaṃ ślakṣṇamarthavaduttamam

इदं धनुर्लक्ष्यमिमे च बाणाः
शृण्वन्तु मे भूपतयः समेताः ।
छिद्रेण यन्त्रस्य मसर्पयध्वं
शरैः शितैर्व्योमचरैर्दशार्धैः

idaṃ dhanurlakṣyamime ca bāṇāḥ
śṛṇvantu me bhūpatayaḥ sametāḥ |
chidreṇa yantrasya masarpayadhvaṃ
śaraiḥ śitairvyomacarairdaśārdhaiḥ

एतन्महत्कर्म करोति यो वै
कुलेन रूपेण बलेन युक्तः ।
तस्याद्य भार्या भगिनी ममेयं
कृष्णा भवित्री न मृषा ब्रवीमि

etanmahatkarma karoti yo vai
kulena rūpeṇa balena yuktaḥ |
tasyādya bhāryā bhaginī mameyaṃ
kṛṣṇā bhavitrī na mṛṣā bravīmi

तानेवमुक्त्वा द्रुपदस्य पुत्रः
पश्चादिदं तां भगिनीमुवाच ।
नाम्ना च गोत्रेण च कर्मणा च
संकीर्तयन्भूमिपतीन्समेतान्

tānevamuktvā drupadasya putraḥ
paścādidaṃ tāṃ bhaginīmuvāca |
nāmnā ca gotreṇa ca karmaṇā ca
saṃkīrtayanbhūmipatīnsametān