Purva Khanda: Achara Kanda

Chapter 63: Samudrika: bodily marks of men

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे सामुद्रिके पुँल्लक्षणनिरूपणं नाम त्रिषष्टितमोऽध्यायः ॥

20 verses · 63 of 241

What happens in this chapter

Samudrika: bodily marks of men

Hari tells Shankara the signs on a man's body. Feet that do not sweat, soft-soled like a lotus, with close toes, copper nails, hidden veins and a raised arch belong to a king; dry, crooked, veined feet shaped like a winnowing basket bring poverty. The text reads the private parts plainly as signs of wealth, sons or short life, and even the sound of urination: the poor pass water noisily, kings silently. An even belly means enjoyment, a pot belly want. Forehead lines fix the span of life, from forty years to seventy, and a trident mark on the brow gives wealth, sons and a hundred years. A palm life line running unbroken from the little finger promises a hundred years.

हरिरुवाच

63.1

नरस्त्रीलक्षणं वक्ष्ये संक्षपाच्छृणु शङ्कर ।
अस्वेदिनौ मृदुतलौ कमलोदरसन्निभौ

narastrīlakṣaṇaṃ vakṣye saṃkṣapācchṛṇu śaṅkara |
asvedinau mṛdutalau kamalodarasannibhau

63.2

श्लिष्टाङ्गुली ताम्रनखौ सुगुल्फौ शिरयोज्झितौ ।
कूर्मोन्नतौ च चरणौ स्यातां नृपवरस्य हि

śliṣṭāṅgulī tāmranakhau sugulphau śirayojjhitau |
kūrmonnatau ca caraṇau syātāṃ nṛpavarasya hi

63.3

विरूक्षपाण्डुरनखौ वक्रौ चैव शिरानतौ ।
सूर्पाकारौ च चरणौ संशुष्कौ विरलाङ्गुली

virūkṣapāṇḍuranakhau vakrau caiva śirānatau |
sūrpākārau ca caraṇau saṃśuṣkau viralāṅgulī

63.4

दुः खदारिद्यदौ स्याता नात्र कार्य्यां विचारणा ।
अल्परोमयुता श्रेष्ठा जङ्घा हस्तिकरोपमा

duḥ khadāridyadau syātā nātra kāryyāṃ vicāraṇā |
alparomayutā śreṣṭhā jaṅghā hastikaropamā

63.5

रोमैकैकं कूपके स्याद्भूपानां तु महात्मनाम् ।
द्वेद्वे रोम्णी पण्डितानां श्रोत्रियाणां तथैव च

romaikaikaṃ kūpake syādbhūpānāṃ tu mahātmanām |
dvedve romṇī paṇḍitānāṃ śrotriyāṇāṃ tathaiva ca

63.6

रोमत्रयं दरिद्राणां रोगी निर्मांसजानुकः ।
अल्पलिङ्गी च धनवान्स्याच्च पुत्रादिवर्जितः

romatrayaṃ daridrāṇāṃ rogī nirmāṃsajānukaḥ |
alpaliṅgī ca dhanavānsyācca putrādivarjitaḥ

63.7

स्थूललिङ्गो दरिद्रः स्यादुख्येकवृष्णी भवेत् ।
विषमेस्त्रीचञ्चलो वै नृपः स्याद्वृषणे समे

sthūlaliṅgo daridraḥ syādukhyekavṛṣṇī bhavet |
viṣamestrīcañcalo vai nṛpaḥ syādvṛṣaṇe same

63.8

प्रलम्बवृषणोऽल्पायुर्निर्द्रव्यः कुमणिर्भवेत् ।
पाण्डुरैर्मलिनैश्चैव मणिभिश्च सुखी नरः

pralambavṛṣaṇo'lpāyurnirdravyaḥ kumaṇirbhavet |
pāṇḍurairmalinaiścaiva maṇibhiśca sukhī naraḥ

63.9

निः स्वाः सशब्दमूत्राः स्युर्नृपा निश्शब्दधारया ।
भोगाढ्याः समजठरा निः स्वाः स्युर्घटसन्निभाः

niḥ svāḥ saśabdamūtrāḥ syurnṛpā niśśabdadhārayā |
bhogāḍhyāḥ samajaṭharā niḥ svāḥ syurghaṭasannibhāḥ

63.10

सर्पोदरा दरिद्राः स्यू रेखाभिस्चायुरुच्यते ।
ललाटे यस्य दृश्यन्ते तिस्त्रो रेखाः समाहिताः

sarpodarā daridrāḥ syū rekhābhiscāyurucyate |
lalāṭe yasya dṛśyante tistro rekhāḥ samāhitāḥ

63.11

सुखी पुत्रसमायुक्तः स षष्टिं जीवते नरः ।
चत्वारिंशच्च वर्षाणि द्विरेखादर्शनान्नरः

sukhī putrasamāyuktaḥ sa ṣaṣṭiṃ jīvate naraḥ |
catvāriṃśacca varṣāṇi dvirekhādarśanānnaraḥ

63.12

विंशत्यब्दं त्वेकरेखा आकर्णान्ताः शतायुषः

viṃśatyabdaṃ tvekarekhā ākarṇāntāḥ śatāyuṣaḥ

63.13

सप्तत्यायुर्द्विरेखा तु षष्ट्यायुस्तिसृभिर्भवेत् ।
व्यक्ताव्यक्ताभी रेखाभिर्विंशत्यायुर्भवेन्नरः

saptatyāyurdvirekhā tu ṣaṣṭyāyustisṛbhirbhavet |
vyaktāvyaktābhī rekhābhirviṃśatyāyurbhavennaraḥ

63.14

चत्वारिंशच्च वर्षाणि हीनरेखस्तु जीवति ।
भिन्नाभिश्चैव रेखाभिरपमृत्युर्नरस्य हि

catvāriṃśacca varṣāṇi hīnarekhastu jīvati |
bhinnābhiścaiva rekhābhirapamṛtyurnarasya hi

63.15

त्रिशूलं पट्टिशं वापि ललाटे यस्य दृश्यते ।
धनपुत्र समायुक्तः स जीवेच्छरदः शतम्

triśūlaṃ paṭṭiśaṃ vāpi lalāṭe yasya dṛśyate |
dhanaputra samāyuktaḥ sa jīveccharadaḥ śatam

63.16

तर्जन्या मध्यमाङ्गुल्या आयूरेखा तु मध्यतः ।
संप्राप्ता या भवेद्रुद्र स जीवेच्छरदः शतम्

tarjanyā madhyamāṅgulyā āyūrekhā tu madhyataḥ |
saṃprāptā yā bhavedrudra sa jīveccharadaḥ śatam

63.17

प्रथमा ज्ञानरेखा तु ह्यंगुष्ठादनुवर्त्तते ।
मध्यमामूलगा रेखा आयूरेखा अतः परम्

prathamā jñānarekhā tu hyaṃguṣṭhādanuvarttate |
madhyamāmūlagā rekhā āyūrekhā ataḥ param

63.18

कनिष्ठिकां समाश्रित्य आयूरेखा समाविशेत् ।
अच्छिन्ना वा विभक्ता वा स जीवेच्छरदः शतम्

kaniṣṭhikāṃ samāśritya āyūrekhā samāviśet |
acchinnā vā vibhaktā vā sa jīveccharadaḥ śatam

63.19

यस्य पाणितले रेखा आयुस्तस्य प्रकाशयेत् ।
शतवर्षाणि जीवेच्च भोगी रुद्र न संशयः

yasya pāṇitale rekhā āyustasya prakāśayet |
śatavarṣāṇi jīvecca bhogī rudra na saṃśayaḥ

63.20

कनिष्ठिकां समाश्रित्य मध्यमायामुपागता ।
षष्ठिवर्षायुषं कुर्य्यादायूरेखा तु मानवम्

kaniṣṭhikāṃ samāśritya madhyamāyāmupāgatā |
ṣaṣṭhivarṣāyuṣaṃ kuryyādāyūrekhā tu mānavam

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)