अध्याय 63: सामुद्रिक: पुरुष के अंगलक्षण

नरस्त्रीलक्षणं वक्ष्ये संक्षपाच्छृणु शङ्कर ।
अस्वेदिनौ मृदुतलौ कमलोदरसन्निभौ

narastrīlakṣaṇaṃ vakṣye saṃkṣapācchṛṇu śaṅkara |
asvedinau mṛdutalau kamalodarasannibhau

श्लिष्टाङ्गुली ताम्रनखौ सुगुल्फौ शिरयोज्झितौ ।
कूर्मोन्नतौ च चरणौ स्यातां नृपवरस्य हि

śliṣṭāṅgulī tāmranakhau sugulphau śirayojjhitau |
kūrmonnatau ca caraṇau syātāṃ nṛpavarasya hi

विरूक्षपाण्डुरनखौ वक्रौ चैव शिरानतौ ।
सूर्पाकारौ च चरणौ संशुष्कौ विरलाङ्गुली

virūkṣapāṇḍuranakhau vakrau caiva śirānatau |
sūrpākārau ca caraṇau saṃśuṣkau viralāṅgulī

दुः खदारिद्यदौ स्याता नात्र कार्य्यां विचारणा ।
अल्परोमयुता श्रेष्ठा जङ्घा हस्तिकरोपमा

duḥ khadāridyadau syātā nātra kāryyāṃ vicāraṇā |
alparomayutā śreṣṭhā jaṅghā hastikaropamā

रोमैकैकं कूपके स्याद्भूपानां तु महात्मनाम् ।
द्वेद्वे रोम्णी पण्डितानां श्रोत्रियाणां तथैव च

romaikaikaṃ kūpake syādbhūpānāṃ tu mahātmanām |
dvedve romṇī paṇḍitānāṃ śrotriyāṇāṃ tathaiva ca

रोमत्रयं दरिद्राणां रोगी निर्मांसजानुकः ।
अल्पलिङ्गी च धनवान्स्याच्च पुत्रादिवर्जितः

romatrayaṃ daridrāṇāṃ rogī nirmāṃsajānukaḥ |
alpaliṅgī ca dhanavānsyācca putrādivarjitaḥ

स्थूललिङ्गो दरिद्रः स्यादुख्येकवृष्णी भवेत् ।
विषमेस्त्रीचञ्चलो वै नृपः स्याद्वृषणे समे

sthūlaliṅgo daridraḥ syādukhyekavṛṣṇī bhavet |
viṣamestrīcañcalo vai nṛpaḥ syādvṛṣaṇe same

प्रलम्बवृषणोऽल्पायुर्निर्द्रव्यः कुमणिर्भवेत् ।
पाण्डुरैर्मलिनैश्चैव मणिभिश्च सुखी नरः

pralambavṛṣaṇo'lpāyurnirdravyaḥ kumaṇirbhavet |
pāṇḍurairmalinaiścaiva maṇibhiśca sukhī naraḥ

निः स्वाः सशब्दमूत्राः स्युर्नृपा निश्शब्दधारया ।
भोगाढ्याः समजठरा निः स्वाः स्युर्घटसन्निभाः

niḥ svāḥ saśabdamūtrāḥ syurnṛpā niśśabdadhārayā |
bhogāḍhyāḥ samajaṭharā niḥ svāḥ syurghaṭasannibhāḥ

सर्पोदरा दरिद्राः स्यू रेखाभिस्चायुरुच्यते ।
ललाटे यस्य दृश्यन्ते तिस्त्रो रेखाः समाहिताः

sarpodarā daridrāḥ syū rekhābhiscāyurucyate |
lalāṭe yasya dṛśyante tistro rekhāḥ samāhitāḥ

सुखी पुत्रसमायुक्तः स षष्टिं जीवते नरः ।
चत्वारिंशच्च वर्षाणि द्विरेखादर्शनान्नरः

sukhī putrasamāyuktaḥ sa ṣaṣṭiṃ jīvate naraḥ |
catvāriṃśacca varṣāṇi dvirekhādarśanānnaraḥ

विंशत्यब्दं त्वेकरेखा आकर्णान्ताः शतायुषः

viṃśatyabdaṃ tvekarekhā ākarṇāntāḥ śatāyuṣaḥ

सप्तत्यायुर्द्विरेखा तु षष्ट्यायुस्तिसृभिर्भवेत् ।
व्यक्ताव्यक्ताभी रेखाभिर्विंशत्यायुर्भवेन्नरः

saptatyāyurdvirekhā tu ṣaṣṭyāyustisṛbhirbhavet |
vyaktāvyaktābhī rekhābhirviṃśatyāyurbhavennaraḥ

चत्वारिंशच्च वर्षाणि हीनरेखस्तु जीवति ।
भिन्नाभिश्चैव रेखाभिरपमृत्युर्नरस्य हि

catvāriṃśacca varṣāṇi hīnarekhastu jīvati |
bhinnābhiścaiva rekhābhirapamṛtyurnarasya hi

त्रिशूलं पट्टिशं वापि ललाटे यस्य दृश्यते ।
धनपुत्र समायुक्तः स जीवेच्छरदः शतम्

triśūlaṃ paṭṭiśaṃ vāpi lalāṭe yasya dṛśyate |
dhanaputra samāyuktaḥ sa jīveccharadaḥ śatam

तर्जन्या मध्यमाङ्गुल्या आयूरेखा तु मध्यतः ।
संप्राप्ता या भवेद्रुद्र स जीवेच्छरदः शतम्

tarjanyā madhyamāṅgulyā āyūrekhā tu madhyataḥ |
saṃprāptā yā bhavedrudra sa jīveccharadaḥ śatam

प्रथमा ज्ञानरेखा तु ह्यंगुष्ठादनुवर्त्तते ।
मध्यमामूलगा रेखा आयूरेखा अतः परम्

prathamā jñānarekhā tu hyaṃguṣṭhādanuvarttate |
madhyamāmūlagā rekhā āyūrekhā ataḥ param

कनिष्ठिकां समाश्रित्य आयूरेखा समाविशेत् ।
अच्छिन्ना वा विभक्ता वा स जीवेच्छरदः शतम्

kaniṣṭhikāṃ samāśritya āyūrekhā samāviśet |
acchinnā vā vibhaktā vā sa jīveccharadaḥ śatam

यस्य पाणितले रेखा आयुस्तस्य प्रकाशयेत् ।
शतवर्षाणि जीवेच्च भोगी रुद्र न संशयः

yasya pāṇitale rekhā āyustasya prakāśayet |
śatavarṣāṇi jīvecca bhogī rudra na saṃśayaḥ

कनिष्ठिकां समाश्रित्य मध्यमायामुपागता ।
षष्ठिवर्षायुषं कुर्य्यादायूरेखा तु मानवम्

kaniṣṭhikāṃ samāśritya madhyamāyāmupāgatā |
ṣaṣṭhivarṣāyuṣaṃ kuryyādāyūrekhā tu mānavam