Purva Khanda: Achara Kanda

Chapter 210: The half-even metres

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डेर्ऽद्धसमवृत्तलक्षणादिनिरूपणं नाम दशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥

7 verses · 210 of 241

What happens in this chapter

The half-even metres

Suta defines the ardhasama metres, in which the first and third quarters share one pattern and the second and fourth another. Upachitraka has three sa-ganas, a light and a heavy syllable in the odd quarters, and bha-ganas ending in two heavies in the even ones. Drutamadhya, vegavati, bhadravirat and ketumati are each given their pair of patterns in the same terse code of ganas. Akhyanaki uses ta, ta, ja and two heavies in the odd quarters and ja, ta, ja and two heavies in the even, while viparitakhyanaki reverses them, as Pingala taught. Pushpitagra pairs na, na, ra, ya with na, ja, ja, ra and a heavy. Aparavaktra, the aupacchandasika and vangmati close this short chapter of seven verses.

सूत उवाच

210.1

सससलगाश्च विषमे पादे यद्युपचित्रकम् ।
समे भौ भगगाः स्युश्च द्रुतमध्या भभौ भगौ

sasasalagāśca viṣame pāde yadyupacitrakam |
same bhau bhagagāḥ syuśca drutamadhyā bhabhau bhagau

210.2

गः पादे विषमेऽन्यत्र नजौ ज्यौ च गणौ स्मृतौ

gaḥ pāde viṣame'nyatra najau jyau ca gaṇau smṛtau

210.3

विषमे वेगवती सा गः समे भौ भो गगौ गणाः ।
पादेऽसमे तजौ रो गः समे मसौ जगौ गरुः ।
भवेद्भद्रविराट्केतुमती तु विषमे सजौ

viṣame vegavatī sā gaḥ same bhau bho gagau gaṇāḥ |
pāde'same tajau ro gaḥ same masau jagau garuḥ |
bhavedbhadravirāṭketumatī tu viṣame sajau

210.4

सगौ समे भ्रौ नगगा आख्यानकी त्वथासमे ।
तौ जो गगौ समे पादे जतजा गुरुकद्वयम्

sagau same bhrau nagagā ākhyānakī tvathāsame |
tau jo gagau same pāde jatajā gurukadvayam

210.5

विपरीताख्यानकं स्याद्विषमे जस्तजौ गगौ ।
ततौ जगौ समे गः स्यात्पिङ्गलेन ह्युदाहृतम्

viparītākhyānakaṃ syādviṣame jastajau gagau |
tatau jagau same gaḥ syātpiṅgalena hyudāhṛtam

210.6

पादेऽथ विषमे चैव पुष्पिताग्रा ननौ रयौ ।
समे नजौ जरौ गश्च वैतालीयं वदन्ति हि ।
वृत्तञ्चापरवक्त्राख्यमौपच्छन्दसिकं परम्

pāde'tha viṣame caiva puṣpitāgrā nanau rayau |
same najau jarau gaśca vaitālīyaṃ vadanti hi |
vṛttañcāparavaktrākhyamaupacchandasikaṃ param

210.7

वाङ्मती रजरा यः स्यादयुग्मे जरजा रगौ

vāṅmatī rajarā yaḥ syādayugme jarajā ragau

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)