हरितालं यवक्षांरं पत्राङ्गं रक्तचन्दनम् ।
जातिहिङ्गुलकं लाक्षां पक्त्वा दन्तान्प्रलेपयेत्
haritālaṃ yavakṣāṃraṃ patrāṅgaṃ raktacandanam |
jātihiṅgulakaṃ lākṣāṃ paktvā dantānpralepayet
Purva Khanda: Achara Kanda
Chapter 179: Remedies for teeth, ears and eyes
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे एकोनाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
11 verses · 179 of 241
What happens in this chapter
Remedies for teeth, ears and eyes
A short chapter of recipes told by Hari to Rudra. A paste of haritala, yavakshara, red sandal, hingula and lac colours a man's teeth red or white as he wishes. Radish steamed over a low fire and its juice poured into the ears stops discharge, and the warmed and pressed juice of an arka leaf ends earache. An oil cooked with priyangu, madhuka, dhataki, manjishtha, lodhra and lac, and another with dry radish, ginger, asafoetida, vacha, devadaru and the salts, clears ear discharge quickly, and pungent mustard oil kills worms in the ear. It ends with the Shankari varti, pills of turmeric, neem leaves, pippali, pepper, vidanga, musta and dry ginger ground in cow's urine, said to cure every disease of the eye.
हरिरुवाच
हरीतकीकषायेण मृष्ट्वा दन्तान्प्रलेपयेत् ।
दन्ताः स्युर्लोहिताः पुंसः श्वेता रुद्र न संशयः
harītakīkaṣāyeṇa mṛṣṭvā dantānpralepayet |
dantāḥ syurlohitāḥ puṃsaḥ śvetā rudra na saṃśayaḥ
मूलकं स्विद्य मन्दाग्नौ रसं तस्य प्रपूरयेत् ।
कर्णयोः पूरणात्तेन कर्णस्त्रावो विनश्यति
mūlakaṃ svidya mandāgnau rasaṃ tasya prapūrayet |
karṇayoḥ pūraṇāttena karṇastrāvo vinaśyati
अर्कपत्रं गृहीत्वा तु मन्दाग्नौ तापयेच्छनैः ।
निष्पीड्य पूरयेत्कर्णौ कर्णशूलं विनश्यति
arkapatraṃ gṛhītvā tu mandāgnau tāpayecchanaiḥ |
niṣpīḍya pūrayetkarṇau karṇaśūlaṃ vinaśyati
प्रियङ्गुमधुका चैव धातक्युत्पलपाङ्क्तिभिः ।
मञ्जिष्ठा लोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्वरसेन च ।
पचेत्तैलं तथा स्त्रीणां नश्येत्क्लेदः प्रपूरणात्
priyaṅgumadhukā caiva dhātakyutpalapāṅktibhiḥ |
mañjiṣṭhā lodhralākṣābhiḥ kapitthasvarasena ca |
pacettailaṃ tathā strīṇāṃ naśyetkledaḥ prapūraṇāt
शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुमहौषधम् ।
सतपुष्पावचा कुष्ठं दारु शिग्र रसाञ्जनम्
śuṣkamūlakaśuṇṭhīnāṃ kṣāro hiṅgumahauṣadham |
satapuṣpāvacā kuṣṭhaṃ dāru śigra rasāñjanam
सौवर्चलं यवक्षारं तथा सर्जकसैन्धवम् ।
तथा ग्रन्थिर्विडं मुस्तं मधुयुक्तं चतुर्गुणम्
sauvarcalaṃ yavakṣāraṃ tathā sarjakasaindhavam |
tathā granthirviḍaṃ mustaṃ madhuyuktaṃ caturguṇam
मातुलुं गरसस्तद्वत्कदल्याश्च रसो हि तैः ।
पक्वतैलं हरेदाशु स्त्रावादींश्च न संशयः
mātuluṃ garasastadvatkadalyāśca raso hi taiḥ |
pakvatailaṃ haredāśu strāvādīṃśca na saṃśayaḥ
कर्णयोः कृमिनाशः स्यात्कटुतैलस्य पूरणात् ।
हरिद्रा निम्बपत्राणि पिप्पल्यो मरिचानि च
karṇayoḥ kṛmināśaḥ syātkaṭutailasya pūraṇāt |
haridrā nimbapatrāṇi pippalyo maricāni ca
विडङ्गभद्रं मुस्तञ्च सप्तमं विश्वभेषजम् ।
गोमूत्रेण च पिष्ट्वैव कृत्वा च वटिकां हर ।
अजीर्णहृद्भवेच्चैकं द्वयं विषूचिकापहम्
viḍaṅgabhadraṃ mustañca saptamaṃ viśvabheṣajam |
gomūtreṇa ca piṣṭvaiva kṛtvā ca vaṭikāṃ hara |
ajīrṇahṛdbhaveccaikaṃ dvayaṃ viṣūcikāpaham
पटोलं मधुना हन्ति गोमूत्रेण तथाबुदम् ।
एषा च शङ्करी वर्तिः सर्वनेत्रामया पहा
paṭolaṃ madhunā hanti gomūtreṇa tathābudam |
eṣā ca śaṅkarī vartiḥ sarvanetrāmayā pahā
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)