अध्याय 179: दाँत, कान और नेत्रों के उपचार

हरितालं यवक्षांरं पत्राङ्गं रक्तचन्दनम् ।
जातिहिङ्गुलकं लाक्षां पक्त्वा दन्तान्प्रलेपयेत्

haritālaṃ yavakṣāṃraṃ patrāṅgaṃ raktacandanam |
jātihiṅgulakaṃ lākṣāṃ paktvā dantānpralepayet

हरीतकीकषायेण मृष्ट्वा दन्तान्प्रलेपयेत् ।
दन्ताः स्युर्लोहिताः पुंसः श्वेता रुद्र न संशयः

harītakīkaṣāyeṇa mṛṣṭvā dantānpralepayet |
dantāḥ syurlohitāḥ puṃsaḥ śvetā rudra na saṃśayaḥ

मूलकं स्विद्य मन्दाग्नौ रसं तस्य प्रपूरयेत् ।
कर्णयोः पूरणात्तेन कर्णस्त्रावो विनश्यति

mūlakaṃ svidya mandāgnau rasaṃ tasya prapūrayet |
karṇayoḥ pūraṇāttena karṇastrāvo vinaśyati

अर्कपत्रं गृहीत्वा तु मन्दाग्नौ तापयेच्छनैः ।
निष्पीड्य पूरयेत्कर्णौ कर्णशूलं विनश्यति

arkapatraṃ gṛhītvā tu mandāgnau tāpayecchanaiḥ |
niṣpīḍya pūrayetkarṇau karṇaśūlaṃ vinaśyati

प्रियङ्गुमधुका चैव धातक्युत्पलपाङ्क्तिभिः ।
मञ्जिष्ठा लोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्वरसेन च ।
पचेत्तैलं तथा स्त्रीणां नश्येत्क्लेदः प्रपूरणात्

priyaṅgumadhukā caiva dhātakyutpalapāṅktibhiḥ |
mañjiṣṭhā lodhralākṣābhiḥ kapitthasvarasena ca |
pacettailaṃ tathā strīṇāṃ naśyetkledaḥ prapūraṇāt

शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुमहौषधम् ।
सतपुष्पावचा कुष्ठं दारु शिग्र रसाञ्जनम्

śuṣkamūlakaśuṇṭhīnāṃ kṣāro hiṅgumahauṣadham |
satapuṣpāvacā kuṣṭhaṃ dāru śigra rasāñjanam

सौवर्चलं यवक्षारं तथा सर्जकसैन्धवम् ।
तथा ग्रन्थिर्विडं मुस्तं मधुयुक्तं चतुर्गुणम्

sauvarcalaṃ yavakṣāraṃ tathā sarjakasaindhavam |
tathā granthirviḍaṃ mustaṃ madhuyuktaṃ caturguṇam

मातुलुं गरसस्तद्वत्कदल्याश्च रसो हि तैः ।
पक्वतैलं हरेदाशु स्त्रावादींश्च न संशयः

mātuluṃ garasastadvatkadalyāśca raso hi taiḥ |
pakvatailaṃ haredāśu strāvādīṃśca na saṃśayaḥ

कर्णयोः कृमिनाशः स्यात्कटुतैलस्य पूरणात् ।
हरिद्रा निम्बपत्राणि पिप्पल्यो मरिचानि च

karṇayoḥ kṛmināśaḥ syātkaṭutailasya pūraṇāt |
haridrā nimbapatrāṇi pippalyo maricāni ca

विडङ्गभद्रं मुस्तञ्च सप्तमं विश्वभेषजम् ।
गोमूत्रेण च पिष्ट्वैव कृत्वा च वटिकां हर ।
अजीर्णहृद्भवेच्चैकं द्वयं विषूचिकापहम्

viḍaṅgabhadraṃ mustañca saptamaṃ viśvabheṣajam |
gomūtreṇa ca piṣṭvaiva kṛtvā ca vaṭikāṃ hara |
ajīrṇahṛdbhaveccaikaṃ dvayaṃ viṣūcikāpaham

पटोलं मधुना हन्ति गोमूत्रेण तथाबुदम् ।
एषा च शङ्करी वर्तिः सर्वनेत्रामया पहा

paṭolaṃ madhunā hanti gomūtreṇa tathābudam |
eṣā ca śaṅkarī vartiḥ sarvanetrāmayā pahā