क्रिमयश्च द्विधा प्रोक्ता बाह्यभ्यन्तरभेदतः ।
बहिर्मलकफासृग्विट्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः
krimayaśca dvidhā proktā bāhyabhyantarabhedataḥ |
bahirmalakaphāsṛgviṭjanmabhedāccaturvidhāḥ
Purva Khanda: Achara Kanda
Chapter 165: Krimi, worms within and on the body
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे क्रिमिनिदानं नाम पञ्चषष्ठ्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
14 verses · 165 of 241
What happens in this chapter
Krimi, worms within and on the body
A short chapter on krimi, worms and parasites. Dhanvantari divides them into outer and inner, and by origin into four: from bodily dirt, kapha, blood and faeces, twenty kinds in all. The outer ones are lice and nits, small as sesame, living in hair and clothes. Kapha worms grow in the stomach from sweets, jaggery, milk, curd, fish and new rice; some are broad as straps, some like earthworms or sprouting grain, and they bring nausea, fever, vomiting and wasting. Blood worms are tiny, round and copper-coloured, often unseen; they eat hair and feed skin disease. Faecal worms breed in the colon and, moving upward, give the breath the smell of stool.
धन्वन्तरिरुवाच
नामतो विंशतिविधा बाह्यास्तत्र मलोद्भवाः ।
तिलप्रमाणसंस्थानवर्णाः केशाम्बराश्रयाः
nāmato viṃśatividhā bāhyāstatra malodbhavāḥ |
tilapramāṇasaṃsthānavarṇāḥ keśāmbarāśrayāḥ
बहुपादाश्च सूक्ष्माश्च यूका लिक्षाश्च नामतः ।
द्विधा ते कोष्ठपिडिकाः कण्डूगण्डान्प्रकुर्वते
bahupādāśca sūkṣmāśca yūkā likṣāśca nāmataḥ |
dvidhā te koṣṭhapiḍikāḥ kaṇḍūgaṇḍānprakurvate
कुष्ठैकहेतवोऽन्तर्जाः श्लेष्मजा बाह्यसम्भवाः ।
मधुरान्नगुडक्षीरदधिमत्स्यनवौदनैः
kuṣṭhaikahetavo'ntarjāḥ śleṣmajā bāhyasambhavāḥ |
madhurānnaguḍakṣīradadhimatsyanavaudanaiḥ
कफादामाशये जाता वृद्धाः सर्पन्ति सर्वतः ।
पृथुब्रध्ननिभाः केचित्केचिद्गण्डूपदोपमाः
kaphādāmāśaye jātā vṛddhāḥ sarpanti sarvataḥ |
pṛthubradhnanibhāḥ kecitkecidgaṇḍūpadopamāḥ
रूढधान्याङ्कुराकारास्तनुदीर्घास्तथाणवः ।
श्वेतास्ताम्रावभासाश्च नामतः सप्तधा तु ते
rūḍhadhānyāṅkurākārāstanudīrghāstathāṇavaḥ |
śvetāstāmrāvabhāsāśca nāmataḥ saptadhā tu te
अन्त्रादा उदरावेष्टा हृदयादा महागुदाः ।
च्युरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धास्ते च कुर्वते
antrādā udarāveṣṭā hṛdayādā mahāgudāḥ |
cyuravo darbhakusumāḥ sugandhāste ca kurvate
हृल्लासमास्यश्रवणमविपाकमरोचकम् ।
मूर्छाच्छर्दिज्वरानाहकार्श्यक्षवथुपीनसान्
hṛllāsamāsyaśravaṇamavipākamarocakam |
mūrchācchardijvarānāhakārśyakṣavathupīnasān
रक्तवाहिशिरास्थानरक्तजा जन्तवोऽणवः ।
अपादा वृत्तताम्राश्च सौक्ष्म्यात्केचिददर्शनाः
raktavāhiśirāsthānaraktajā jantavo'ṇavaḥ |
apādā vṛttatāmrāśca saukṣmyātkecidadarśanāḥ
केशादा रोमविध्वंसा रोमद्वीपा उदुम्बराः ।
षट्ते कुष्ठैककर्माणः सहसौरसमातरः
keśādā romavidhvaṃsā romadvīpā udumbarāḥ |
ṣaṭte kuṣṭhaikakarmāṇaḥ sahasaurasamātaraḥ
पक्वाशये पुरीषोत्था जायन्तेऽथोविसर्पिणः ।
वृद्धास्ते स्युर्भवेयुश्च ते यदामाशयोन्मुखाः
pakvāśaye purīṣotthā jāyante'thovisarpiṇaḥ |
vṛddhāste syurbhaveyuśca te yadāmāśayonmukhāḥ
तदास्योद्गारनिः श्वामविड्गन्धानुविधायिनः ।
पृथुवृत्ततनुस्थूलाः श्यावपीतसितासिताः
tadāsyodgāraniḥ śvāmaviḍgandhānuvidhāyinaḥ |
pṛthuvṛttatanusthūlāḥ śyāvapītasitāsitāḥ
ते पञ्चनाम्ना क्रिमयः ककेरुकमकेरुकाः ।
सौसुरादाः सशूलाख्या लेलिहा जनयन्ति हि
te pañcanāmnā krimayaḥ kakerukamakerukāḥ |
sausurādāḥ saśūlākhyā lelihā janayanti hi
वङ्भेदशूलविष्टम्भकार्श्यपारुष्यपाण्डुताः ।
रोमहर्षाग्निसदनं गुदकण्डूंर्विमार्गगाः
vaṅbhedaśūlaviṣṭambhakārśyapāruṣyapāṇḍutāḥ |
romaharṣāgnisadanaṃ gudakaṇḍūṃrvimārgagāḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)