Chapter 1: The daughters of Svayambhuva Manu and their lines

मनोस्तु शतरूपायां तिस्रः कन्याश्च जज्ञिरे ।
आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुताः

manostu śatarūpāyāṃ tisraḥ kanyāśca jajñire |
ākūtirdevahūtiśca prasūtiriti viśrutāḥ

आकूतिं रुचये प्रादाद् अपि भ्रातृमतीं नृपः ।
पुत्रिकाधर्ममाश्रित्य शतरूपानुमोदितः

ākūtiṃ rucaye prādād api bhrātṛmatīṃ nṛpaḥ |
putrikādharmamāśritya śatarūpānumoditaḥ

प्रजापतिः स भगवान् रुचिस्तस्यां अजीजनत् ।
मिथुनं ब्रह्मवर्चस्वी परमेण समाधिना

prajāpatiḥ sa bhagavān rucistasyāṃ ajījanat |
mithunaṃ brahmavarcasvī parameṇa samādhinā

यस्तयोः पुरुषः साक्षात् विष्णुर्यज्ञस्वरूपधृक् ।
या स्त्री सा दक्षिणा भूतेः अंशभूतानपायिनी

yastayoḥ puruṣaḥ sākṣāt viṣṇuryajñasvarūpadhṛk |
yā strī sā dakṣiṇā bhūteḥ aṃśabhūtānapāyinī

आनिन्ये स्वगृहं पुत्र्याः पुत्रं विततरोचिषम् ।
स्वायम्भुवो मुदा युक्तो रुचिर्जग्राह दक्षिणाम्

āninye svagṛhaṃ putryāḥ putraṃ vitatarociṣam |
svāyambhuvo mudā yukto rucirjagrāha dakṣiṇām

तां कामयानां भगवान् उवाह यजुषां पतिः ।
तुष्टायां तोषमापन्नोऽ जनयद् द्वादशात्मजान्

tāṃ kāmayānāṃ bhagavān uvāha yajuṣāṃ patiḥ |
tuṣṭāyāṃ toṣamāpanno' janayad dvādaśātmajān

तोषः प्रतोषः सन्तोषो भद्रः शान्तिरिडस्पतिः ।
इध्मः कविर्विभुः स्वह्नः सुदेवो रोचनो द्विषट्

toṣaḥ pratoṣaḥ santoṣo bhadraḥ śāntiriḍaspatiḥ |
idhmaḥ kavirvibhuḥ svahnaḥ sudevo rocano dviṣaṭ

तुषिता नाम ते देवा आसन् स्वायम्भुवान्तरे ।
मरीचिमिश्रा ऋषयो यज्ञः सुरगणेश्वरः

tuṣitā nāma te devā āsan svāyambhuvāntare |
marīcimiśrā ṛṣayo yajñaḥ suragaṇeśvaraḥ

प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुपुत्रौ महौजसौ ।
तत्पुत्रपौत्रनप्तॄणां अनुवृत्तं तदन्तरम्

priyavratottānapādau manuputrau mahaujasau |
tatputrapautranaptṝṇāṃ anuvṛttaṃ tadantaram

देवहूतिमदात् तात कर्दमायात्मजां मनुः ।
तत्संबन्धि श्रुतप्रायं भवता गदतो मम

devahūtimadāt tāta kardamāyātmajāṃ manuḥ |
tatsaṃbandhi śrutaprāyaṃ bhavatā gadato mama

दक्षाय ब्रह्मपुत्राय प्रसूतिं भगवान्मनुः ।
प्रायच्छद्यत्कृतः सर्गः त्रिलोक्यां विततो महान्

dakṣāya brahmaputrāya prasūtiṃ bhagavānmanuḥ |
prāyacchadyatkṛtaḥ sargaḥ trilokyāṃ vitato mahān

याः कर्दमसुताः प्रोक्ता नव ब्रह्मर्षिपत्नयः ।
तासां प्रसूतिप्रसवं प्रोच्यमानं निबोध मे

yāḥ kardamasutāḥ proktā nava brahmarṣipatnayaḥ |
tāsāṃ prasūtiprasavaṃ procyamānaṃ nibodha me

पत्नी मरीचेस्तु कला सुषुवे कर्दमात्मजा ।
कश्यपं पूर्णिमानं च ययोः आपूरितं जगत्

patnī marīcestu kalā suṣuve kardamātmajā |
kaśyapaṃ pūrṇimānaṃ ca yayoḥ āpūritaṃ jagat

पूर्णिमासूत विरजं विश्वगं च परन्तप ।
देवकुल्यां हरेः पाद शौचाद्याभूत्सरिद्दिवः

pūrṇimāsūta virajaṃ viśvagaṃ ca parantapa |
devakulyāṃ hareḥ pāda śaucādyābhūtsariddivaḥ

अत्रेः पत्न्यनसूया त्रीन् जज्ञे सुयशसः सुतान् ।
दत्तं दुर्वाससं सोमं आत्मेशब्रह्मसम्भवान्

atreḥ patnyanasūyā trīn jajñe suyaśasaḥ sutān |
dattaṃ durvāsasaṃ somaṃ ātmeśabrahmasambhavān

अत्रेर्गृहे सुरश्रेष्ठाः स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतवः ।
किञ्चित् चिकीर्षवो जाता एतदाख्याहि मे गुरो

atrergṛhe suraśreṣṭhāḥ sthityutpattyantahetavaḥ |
kiñcit cikīrṣavo jātā etadākhyāhi me guro

ब्रह्मणा चोदितः सृष्टौ अत्रिर्ब्रह्मविदां वरः ।
सह पत्न्या ययावृक्षं कुलाद्रिं तपसि स्थितः

brahmaṇā coditaḥ sṛṣṭau atrirbrahmavidāṃ varaḥ |
saha patnyā yayāvṛkṣaṃ kulādriṃ tapasi sthitaḥ

तस्मिन् प्रसूनस्तबक पलाशाशोककानने ।
वार्भिः स्रवद्भिरुद्घुष्टे निर्विन्ध्यायाः समन्ततः

tasmin prasūnastabaka palāśāśokakānane |
vārbhiḥ sravadbhirudghuṣṭe nirvindhyāyāḥ samantataḥ

प्राणायामेन संयम्य मनो वर्षशतं मुनिः ।
अतिष्ठत् एकपादेन निर्द्वन्द्वोऽनिलभोजनः

prāṇāyāmena saṃyamya mano varṣaśataṃ muniḥ |
atiṣṭhat ekapādena nirdvandvo'nilabhojanaḥ

शरणं तं प्रपद्येऽहं य एव जगदीश्वरः ।
प्रजां आत्मसमां मह्यं प्रयच्छत्विति चिन्तयन्

śaraṇaṃ taṃ prapadye'haṃ ya eva jagadīśvaraḥ |
prajāṃ ātmasamāṃ mahyaṃ prayacchatviti cintayan

तप्यमानं त्रिभुवनं प्राणायामैधसाग्निना ।
निर्गतेन मुनेर्मूर्ध्नः समीक्ष्य प्रभवस्त्रयः

tapyamānaṃ tribhuvanaṃ prāṇāyāmaidhasāgninā |
nirgatena munermūrdhnaḥ samīkṣya prabhavastrayaḥ

अप्सरोमुनिगन्धर्व सिद्धविद्याधरोरगैः ।
वितायमानयशसः तदा आश्रमपदं ययुः

apsaromunigandharva siddhavidyādharoragaiḥ |
vitāyamānayaśasaḥ tadā āśramapadaṃ yayuḥ

तत्प्रादुर्भावसंयोग विद्योतितमना मुनिः ।
उत्तिष्ठन्नेकपादेन ददर्श विबुधर्षभान्

tatprādurbhāvasaṃyoga vidyotitamanā muniḥ |
uttiṣṭhannekapādena dadarśa vibudharṣabhān

प्रणम्य दण्डवद्भूमौ उपतस्थेऽर्हणाञ्जलिः ।
वृषहंससुपर्णस्थान् स्वैः स्वैश्चिह्नैश्च चिह्नितान्

praṇamya daṇḍavadbhūmau upatasthe'rhaṇāñjaliḥ |
vṛṣahaṃsasuparṇasthān svaiḥ svaiścihnaiśca cihnitān

कृपावलोकेन हसद् वदनेनोपलम्भितान् ।
तद् रोचिषा प्रतिहते निमील्य मुनिरक्षिणी

kṛpāvalokena hasad vadanenopalambhitān |
tad rociṣā pratihate nimīlya munirakṣiṇī

चेतस्तत्प्रवणं युञ्जन् अस्तावीत्संहताञ्जलिः ।
श्लक्ष्णया सूक्तया वाचा सर्वलोकगरीयसः

cetastatpravaṇaṃ yuñjan astāvītsaṃhatāñjaliḥ |
ślakṣṇayā sūktayā vācā sarvalokagarīyasaḥ

विश्वोद्भवस्थितिलयेषु विभज्यमानैः
मायागुणैरनुयुगं विगृहीतदेहाः ।
ते ब्रह्मविष्णुगिरिशाः प्रणतोऽस्म्यहं वः
तेभ्यः क एव भवतां मे इहोपहूतः

viśvodbhavasthitilayeṣu vibhajyamānaiḥ
māyāguṇairanuyugaṃ vigṛhītadehāḥ |
te brahmaviṣṇugiriśāḥ praṇato'smyahaṃ vaḥ
tebhyaḥ ka eva bhavatāṃ me ihopahūtaḥ

एको मयेह भगवान् विविधप्रधानैः
चित्तीकृतः प्रजननाय कथं नु यूयम् ।
अत्रागतास्तनुभृतां मनसोऽपि दूराद्
ब्रूत प्रसीदत महानिह विस्मयो मे

eko mayeha bhagavān vividhapradhānaiḥ
cittīkṛtaḥ prajananāya kathaṃ nu yūyam |
atrāgatāstanubhṛtāṃ manaso'pi dūrād
brūta prasīdata mahāniha vismayo me

इति तस्य वचः श्रुत्वा त्रयस्ते विबुधर्षभाः ।
प्रत्याहुः श्लक्ष्णया वाचा प्रहस्य तं ऋषिं प्रभो

iti tasya vacaḥ śrutvā trayaste vibudharṣabhāḥ |
pratyāhuḥ ślakṣṇayā vācā prahasya taṃ ṛṣiṃ prabho

यथा कृतस्ते सङ्कल्पो भाव्यं तेनैव नान्यथा ।
सत्सङ्कल्पस्य ते ब्रह्मन् यद्वै ध्यायति ते वयम्

yathā kṛtaste saṅkalpo bhāvyaṃ tenaiva nānyathā |
satsaṅkalpasya te brahman yadvai dhyāyati te vayam

अथास्मद् अंशभूतास्ते आत्मजा लोकविश्रुताः ।
भवितारोऽङ्ग भद्रं ते विस्रप्स्यन्ति च ते यशः

athāsmad aṃśabhūtāste ātmajā lokaviśrutāḥ |
bhavitāro'ṅga bhadraṃ te visrapsyanti ca te yaśaḥ

एवं कामवरं दत्त्वा प्रतिजग्मुः सुरेश्वराः ।
सभाजितास्तयोः सम्यग् दम्पत्योर्मिषतोस्ततः

evaṃ kāmavaraṃ dattvā pratijagmuḥ sureśvarāḥ |
sabhājitāstayoḥ samyag dampatyormiṣatostataḥ

सोमोऽभूद्ब्रह्मणोंऽशेन दत्तो विष्णोस्तु योगवित् ।
दुर्वासाः शंकरस्यांशो निबोधाङ्गिरसः प्रजाः

somo'bhūdbrahmaṇoṃ'śena datto viṣṇostu yogavit |
durvāsāḥ śaṃkarasyāṃśo nibodhāṅgirasaḥ prajāḥ

श्रद्धा त्वङ्गिरसः पत्नी चतस्रोऽसूत कन्यकाः ।
सिनीवाली कुहू राका चतुर्थ्यनुमतिस्तथा

śraddhā tvaṅgirasaḥ patnī catasro'sūta kanyakāḥ |
sinīvālī kuhū rākā caturthyanumatistathā

तत्पुत्रावपरावास्तां ख्यातौ स्वारोचिषेऽन्तरे ।
उतथ्यो भगवान् साक्षात् ब्रह्मिष्ठश्च बृहस्पतिः

tatputrāvaparāvāstāṃ khyātau svārociṣe'ntare |
utathyo bhagavān sākṣāt brahmiṣṭhaśca bṛhaspatiḥ

पुलस्त्योऽजनयत्पत्न्यां अगस्त्यं च हविर्भुवि ।
सोऽन्यजन्मनि दह्राग्निः विश्रवाश्च महातपाः

pulastyo'janayatpatnyāṃ agastyaṃ ca havirbhuvi |
so'nyajanmani dahrāgniḥ viśravāśca mahātapāḥ

तस्य यक्षपतिर्देवः कुबेरस्त्विडविडासुतः ।
रावणः कुम्भकर्णश्च तथान्यस्यां विभीषणः

tasya yakṣapatirdevaḥ kuberastviḍaviḍāsutaḥ |
rāvaṇaḥ kumbhakarṇaśca tathānyasyāṃ vibhīṣaṇaḥ

पुलहस्य गतिर्भार्या त्रीनसूत सती सुतान् ।
कर्मश्रेष्ठं वरीयांसं सहिष्णुं च महामते

pulahasya gatirbhāryā trīnasūta satī sutān |
karmaśreṣṭhaṃ varīyāṃsaṃ sahiṣṇuṃ ca mahāmate

क्रतोरपि क्रिया भार्या वालखिल्यानसूयत ।
ऋषीन्षष्टिसहस्राणि ज्वलतो ब्रह्मतेजसा

kratorapi kriyā bhāryā vālakhilyānasūyata |
ṛṣīnṣaṣṭisahasrāṇi jvalato brahmatejasā

ऊर्जायां जज्ञिरे पुत्रा वसिष्ठस्य परंतप ।
चित्रकेतुप्रधानास्ते सप्त ब्रह्मर्षयोऽमलाः

ūrjāyāṃ jajñire putrā vasiṣṭhasya paraṃtapa |
citraketupradhānāste sapta brahmarṣayo'malāḥ

चित्रकेतुः सुरोचिश्च विरजा मित्र एव च ।
उल्बणो वसुभृद्यानो द्युमान् शक्त्यादयोऽपरे

citraketuḥ surociśca virajā mitra eva ca |
ulbaṇo vasubhṛdyāno dyumān śaktyādayo'pare

चित्तिस्त्वथर्वणः पत्नी लेभे पुत्रं धृतव्रतम् ।
दध्यञ्चमश्वशिरसं भृगोर्वंशं निबोध मे

cittistvatharvaṇaḥ patnī lebhe putraṃ dhṛtavratam |
dadhyañcamaśvaśirasaṃ bhṛgorvaṃśaṃ nibodha me

भृगुः ख्यात्यां महाभागः पत्न्यां पुत्रानजीजनत् ।
धातारं च विधातारं श्रियं च भगवत्पराम्

bhṛguḥ khyātyāṃ mahābhāgaḥ patnyāṃ putrānajījanat |
dhātāraṃ ca vidhātāraṃ śriyaṃ ca bhagavatparām

आयतिं नियतिं चैव सुते मेरुस्तयोरदात् ।
ताभ्यां तयोरभवतां मृकण्डः प्राण एव च

āyatiṃ niyatiṃ caiva sute merustayoradāt |
tābhyāṃ tayorabhavatāṃ mṛkaṇḍaḥ prāṇa eva ca

मार्कण्डेयो मृकण्डस्य प्राणाद्वेदशिरा मुनिः ।
कविश्च भार्गवो यस्य भगवानुशना सुतः

mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍasya prāṇādvedaśirā muniḥ |
kaviśca bhārgavo yasya bhagavānuśanā sutaḥ

ते एते मुनयः क्षत्तः लोकान् सर्गैरभावयन् ।
एष कर्दमदौहित्र सन्तानः कथितस्तव ।
श्रृण्वतः श्रद्दधानस्य सद्यः पापहरः परः

te ete munayaḥ kṣattaḥ lokān sargairabhāvayan |
eṣa kardamadauhitra santānaḥ kathitastava |
śrṛṇvataḥ śraddadhānasya sadyaḥ pāpaharaḥ paraḥ

प्रसूतिं मानवीं दक्ष उपयेमे ह्यजात्मजः ।
तस्यां ससर्ज दुहितॄः षोडशामललोचनाः

prasūtiṃ mānavīṃ dakṣa upayeme hyajātmajaḥ |
tasyāṃ sasarja duhitṝḥ ṣoḍaśāmalalocanāḥ

त्रयोदशादाद्धर्माय तथैकामग्नये विभुः ।
पितृभ्य एकां युक्तेभ्यो भवायैकां भवच्छिदे

trayodaśādāddharmāya tathaikāmagnaye vibhuḥ |
pitṛbhya ekāṃ yuktebhyo bhavāyaikāṃ bhavacchide

श्रद्धा मैत्री दया शान्तिः तुष्टिः पुष्टिः क्रियोन्नतिः ।
बुद्धिर्मेधा तितिक्षा ह्रीः मूर्तिर्धर्मस्य पत्नयः

śraddhā maitrī dayā śāntiḥ tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyonnatiḥ |
buddhirmedhā titikṣā hrīḥ mūrtirdharmasya patnayaḥ

श्रद्धासूत शुभं मैत्री प्रसादं अभयं दया ।
शान्तिः सुखं मुदं तुष्टिः स्मयं पुष्टिः असूयत

śraddhāsūta śubhaṃ maitrī prasādaṃ abhayaṃ dayā |
śāntiḥ sukhaṃ mudaṃ tuṣṭiḥ smayaṃ puṣṭiḥ asūyata

योगं क्रियोन्नतिर्दर्पं अर्थं बुद्धिरसूयत ।
मेधा स्मृतिं तितिक्षा तु क्षेमं ह्रीः प्रश्रयं सुतम्

yogaṃ kriyonnatirdarpaṃ arthaṃ buddhirasūyata |
medhā smṛtiṃ titikṣā tu kṣemaṃ hrīḥ praśrayaṃ sutam

मूर्तिः सर्वगुणोत्पत्तिः नरनारायणौ ऋषी ।
ययोर्जन्मन्यदो विश्वं अभ्यनन्दत् सुनिर्वृतम् ।
मनांसि ककुभो वाताः प्रसेदुः सरितोऽद्रयः

mūrtiḥ sarvaguṇotpattiḥ naranārāyaṇau ṛṣī |
yayorjanmanyado viśvaṃ abhyanandat sunirvṛtam |
manāṃsi kakubho vātāḥ praseduḥ sarito'drayaḥ

दिव्यवाद्यन्त तूर्याणि पेतुः कुसुमवृष्टयः ।
मुनयस्तुष्टुवुस्तुष्टा जगुर्गन्धर्वकिन्नराः

divyavādyanta tūryāṇi petuḥ kusumavṛṣṭayaḥ |
munayastuṣṭuvustuṣṭā jagurgandharvakinnarāḥ

नृत्यन्ति स्म स्त्रियो देव्य आसीत् परममङ्गलम् ।
देवा ब्रह्मादयः सर्वे उपतस्थुरभिष्टवैः

nṛtyanti sma striyo devya āsīt paramamaṅgalam |
devā brahmādayaḥ sarve upatasthurabhiṣṭavaiḥ

यो मायया विरचितं निजयात्मनीदं
खे रूपभेदमिव तत्प्रतिचक्षणाय ।
एतेन धर्मसदने ऋषिमूर्तिनाद्य
प्रादुश्चकार पुरुषाय नमः परस्मै

yo māyayā viracitaṃ nijayātmanīdaṃ
khe rūpabhedamiva tatpraticakṣaṇāya |
etena dharmasadane ṛṣimūrtinādya
prāduścakāra puruṣāya namaḥ parasmai

सोऽयं स्थितिव्यतिकरोपशमाय सृष्टान्
सत्त्वेन नः सुरगणान् अनुमेयतत्त्वः ।
दृश्याददभ्रकरुणेन विलोकनेन
यच्छ्रीनिकेतममलं क्षिपतारविन्दम्

so'yaṃ sthitivyatikaropaśamāya sṛṣṭān
sattvena naḥ suragaṇān anumeyatattvaḥ |
dṛśyādadabhrakaruṇena vilokanena
yacchrīniketamamalaṃ kṣipatāravindam

एवं सुरगणैस्तात भगवन्तावभिष्टुतौ ।
लब्धावलोकैर्ययतुः अर्चितौ गन्धमादनम्

evaṃ suragaṇaistāta bhagavantāvabhiṣṭutau |
labdhāvalokairyayatuḥ arcitau gandhamādanam

तौ इमौ वै भगवतो हरेरंशाविहागतौ ।
भारव्ययाय च भुवः कृष्णौ यदुकुरूद्वहौ

tau imau vai bhagavato hareraṃśāvihāgatau |
bhāravyayāya ca bhuvaḥ kṛṣṇau yadukurūdvahau

स्वाहाभिमानिनश्चाग्नेः आत्मजान् त्रीन् अजीजनत् ।
पावकं पवमानं च शुचिं च हुतभोजनम्

svāhābhimāninaścāgneḥ ātmajān trīn ajījanat |
pāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ ca hutabhojanam

तेभ्योऽग्नयः समभवन् चत्वारिंशच्च पञ्च च ।
ते एवैकोनपञ्चाशत् साकं पितृपितामहैः

tebhyo'gnayaḥ samabhavan catvāriṃśacca pañca ca |
te evaikonapañcāśat sākaṃ pitṛpitāmahaiḥ

वैतानिके कर्मणि यत् नामभिर्ब्रह्मवादिभिः ।
आग्नेय्य इष्टयो यज्ञे निरूप्यन्तेऽग्नयस्तु ते

vaitānike karmaṇi yat nāmabhirbrahmavādibhiḥ |
āgneyya iṣṭayo yajñe nirūpyante'gnayastu te

अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सौम्याः पितर आज्यपाः ।
साग्नयोऽनग्नयस्तेषां पत्नी दाक्षायणी स्वधा

agniṣvāttā barhiṣadaḥ saumyāḥ pitara ājyapāḥ |
sāgnayo'nagnayasteṣāṃ patnī dākṣāyaṇī svadhā

तेभ्यो दधार कन्ये द्वे वयुनां धारिणीं स्वधा ।
उभे ते ब्रह्मवादिन्यौ ज्ञानविज्ञानपारगे

tebhyo dadhāra kanye dve vayunāṃ dhāriṇīṃ svadhā |
ubhe te brahmavādinyau jñānavijñānapārage

भवस्य पत्नी तु सती भवं देवमनुव्रता ।
आत्मनः सदृशं पुत्रं न लेभे गुणशीलतः

bhavasya patnī tu satī bhavaṃ devamanuvratā |
ātmanaḥ sadṛśaṃ putraṃ na lebhe guṇaśīlataḥ

पितर्यप्रतिरूपे स्वे भवायानागसे रुषा ।
अप्रौढैवात्मनात्मानं अजहाद् योगसंयुता

pitaryapratirūpe sve bhavāyānāgase ruṣā |
aprauḍhaivātmanātmānaṃ ajahād yogasaṃyutā