Chapter 9: Brahma's stuti and Bhagwan's blessing

ज्ञातोऽसि मेऽद्य सुचिरान्ननु देहभाजां
न ज्ञायते भगवतो गतिरित्यवद्यम् ।
नान्यत्त्वदस्ति भगवन्नपि तन्न शुद्धं
मायागुणव्यतिकराद् यदुरुर्विभासि

jñāto'si me'dya sucirānnanu dehabhājāṃ
na jñāyate bhagavato gatirityavadyam |
nānyattvadasti bhagavannapi tanna śuddhaṃ
māyāguṇavyatikarād yadururvibhāsi

रूपं यदेतदवबोधरसोदयेन ।
शश्वन्निवृत्ततमसः सदनुग्रहाय ।
आदौ गृहीतमवतारशतैकबीजं ।
यन्नाभिपद्मभवनाद् अहमाविरासम्

rūpaṃ yadetadavabodharasodayena |
śaśvannivṛttatamasaḥ sadanugrahāya |
ādau gṛhītamavatāraśataikabījaṃ |
yannābhipadmabhavanād ahamāvirāsam

नातः परं परम यद्भवतः स्वरूपम् ।
आनन्दमात्रमविकल्पमविद्धवर्चः ।
पश्यामि विश्वसृजमेकमविश्वमात्मन् ।
भूतेन्द्रियात्मकमदस्त उपाश्रितोऽस्मि

nātaḥ paraṃ parama yadbhavataḥ svarūpam |
ānandamātramavikalpamaviddhavarcaḥ |
paśyāmi viśvasṛjamekamaviśvamātman |
bhūtendriyātmakamadasta upāśrito'smi

तद्वा इदं भुवनमङ्गल मङ्गलाय ।
ध्याने स्म नो दर्शितं त उपासकानाम् ।
तस्मै नमो भगवतेऽनुविधेम तुभ्यं ।
योऽनादृतो नरकभाग्भिरसत्प्रसङ्गैः

tadvā idaṃ bhuvanamaṅgala maṅgalāya |
dhyāne sma no darśitaṃ ta upāsakānām |
tasmai namo bhagavate'nuvidhema tubhyaṃ |
yo'nādṛto narakabhāgbhirasatprasaṅgaiḥ

ये तु त्वदीयचरणाम्बुजकोशगन्धं ।
जिघ्रन्ति कर्णविवरैः श्रुतिवातनीतम् ।
भक्त्या गृहीतचरणः परया च तेषां ।
नापैषि नाथ हृदयाम्बुरुहात्स्वपुंसाम्

ye tu tvadīyacaraṇāmbujakośagandhaṃ |
jighranti karṇavivaraiḥ śrutivātanītam |
bhaktyā gṛhītacaraṇaḥ parayā ca teṣāṃ |
nāpaiṣi nātha hṛdayāmburuhātsvapuṃsām

तावद्भयं द्रविणगेहसुहृन्निमित्तं ।
शोकः स्पृहा परिभवो विपुलश्च लोभः ।
तावन्ममेत्यसदवग्रह आर्तिमूलं ।
यावन्न तेऽङ्घ्रिमभयं प्रवृणीत लोकः

tāvadbhayaṃ draviṇagehasuhṛnnimittaṃ |
śokaḥ spṛhā paribhavo vipulaśca lobhaḥ |
tāvanmametyasadavagraha ārtimūlaṃ |
yāvanna te'ṅghrimabhayaṃ pravṛṇīta lokaḥ

दैवेन ते हतधियो भवतः प्रसङ्गात् ।
सर्वाशुभोपशमनाद् विमुखेन्द्रिया ये ।
कुर्वन्ति कामसुखलेशलवाय दीना ।
लोभाभिभूतमनसोऽकुशलानि शश्वत्

daivena te hatadhiyo bhavataḥ prasaṅgāt |
sarvāśubhopaśamanād vimukhendriyā ye |
kurvanti kāmasukhaleśalavāya dīnā |
lobhābhibhūtamanaso'kuśalāni śaśvat

क्षुत्तृट्त्रधातुभिरिमा मुहुरर्द्यमानाः ।
शीतोष्णवातवर्षैरितरेतराच्च ।
कामाग्निनाच्युत रुषा च सुदुर्भरेण ।
सम्पश्यतो मन उरुक्रम सीदते मे

kṣuttṛṭtradhātubhirimā muhurardyamānāḥ |
śītoṣṇavātavarṣairitaretarācca |
kāmāgninācyuta ruṣā ca sudurbhareṇa |
sampaśyato mana urukrama sīdate me

यावत् पृथक्त्वमिदमात्मन इन्द्रियार्थ ।
मायाबलं भगवतो जन ईश पश्येत् ।
तावन्न संसृतिरसौ प्रतिसङ्क्रमेत ।
व्यर्थापि दुःखनिवहं वहती क्रियार्था

yāvat pṛthaktvamidamātmana indriyārtha |
māyābalaṃ bhagavato jana īśa paśyet |
tāvanna saṃsṛtirasau pratisaṅkrameta |
vyarthāpi duḥkhanivahaṃ vahatī kriyārthā

अह्न्यापृतार्तकरणा निशि निःशयाना ।
नानामनोरथधिया क्षणभग्ननिद्राः ।
दैवाहतार्थरचना ऋषयोऽपि देव ।
युष्मत् प्रसङ्गविमुखा इह संसरन्ति

ahnyāpṛtārtakaraṇā niśi niḥśayānā |
nānāmanorathadhiyā kṣaṇabhagnanidrāḥ |
daivāhatārtharacanā ṛṣayo'pi deva |
yuṣmat prasaṅgavimukhā iha saṃsaranti

त्वं भक्तियोगपरिभावितहृत्सरोज ।
आस्से श्रुतेक्षितपथो ननु नाथ पुंसाम् ।
यद् यद् धिया ते उरुगाय विभावयन्ति ।
तत्तद् वपुः प्रणयसे सदनुग्रहाय

tvaṃ bhaktiyogaparibhāvitahṛtsaroja |
āsse śrutekṣitapatho nanu nātha puṃsām |
yad yad dhiyā te urugāya vibhāvayanti |
tattad vapuḥ praṇayase sadanugrahāya

नातिप्रसीदति तथोपचितोपचारैः ।
आराधितः सुरगणैर्हृदि बद्धकामैः ।
यत्सर्वभूतदययासदलभ्ययैको ।
नानाजनेष्ववहितः सुहृदन्तरात्मा

nātiprasīdati tathopacitopacāraiḥ |
ārādhitaḥ suragaṇairhṛdi baddhakāmaiḥ |
yatsarvabhūtadayayāsadalabhyayaiko |
nānājaneṣvavahitaḥ suhṛdantarātmā

पुंसामतो विविधकर्मभिरध्वराद्यैः ।
दानेन चोग्रतपसा परिचर्यया च ।
आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियार्थो ।
धर्मोऽर्पितः कर्हिचिद् ध्रियते न यत्र

puṃsāmato vividhakarmabhiradhvarādyaiḥ |
dānena cogratapasā paricaryayā ca |
ārādhanaṃ bhagavatastava satkriyārtho |
dharmo'rpitaḥ karhicid dhriyate na yatra

शश्वत्स्वरूपमहसैव निपीतभेद ।
मोहाय बोधधिषणाय नमः परस्मै ।
विश्वोद्भवस्थितिलयेषु निमित्तलीला ।
रासाय ते नम इदं चकृमेश्वराय

śaśvatsvarūpamahasaiva nipītabheda |
mohāya bodhadhiṣaṇāya namaḥ parasmai |
viśvodbhavasthitilayeṣu nimittalīlā |
rāsāya te nama idaṃ cakṛmeśvarāya

यस्यावतार गुणकर्मविडम्बनानि ।
नामानि येऽसुविगमे विवशा गृणन्ति ।
तेऽनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा ।
संयान्त्यपावृतामृतं तमजं प्रपद्ये

yasyāvatāra guṇakarmaviḍambanāni |
nāmāni ye'suvigame vivaśā gṛṇanti |
te'naikajanmaśamalaṃ sahasaiva hitvā |
saṃyāntyapāvṛtāmṛtaṃ tamajaṃ prapadye

यो वा अहं च गिरिशश्च विभुः स्वयं च ।
स्थित्युद्भवप्रलयहेतव आत्ममूलम् ।
भित्त्वा त्रिपाद्ववृध एक उरुप्ररोहः ।
तस्मै नमो भगवते भुवनद्रुमाय

yo vā ahaṃ ca giriśaśca vibhuḥ svayaṃ ca |
sthityudbhavapralayahetava ātmamūlam |
bhittvā tripādvavṛdha eka uruprarohaḥ |
tasmai namo bhagavate bhuvanadrumāya

लोको विकर्मनिरतः कुशले प्रमत्तः ।
कर्मण्ययं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे ।
यस्तावदस्य बलवान् इह जीविताशां ।
सद्यश्छिनत्त्यनिमिषाय नमोऽस्तु तस्मै

loko vikarmanirataḥ kuśale pramattaḥ |
karmaṇyayaṃ tvadudite bhavadarcane sve |
yastāvadasya balavān iha jīvitāśāṃ |
sadyaśchinattyanimiṣāya namo'stu tasmai

यस्माद्बिभेम्यहमपि द्विपरार्धधिष्ण्यं ।
अध्यासितः सकललोकनमस्कृतं यत् ।
तेपे तपो बहुसवोऽवरुरुत्समानः ।
तस्मै नमो भगवतेऽधिमखाय तुभ्यम्

yasmādbibhemyahamapi dviparārdhadhiṣṇyaṃ |
adhyāsitaḥ sakalalokanamaskṛtaṃ yat |
tepe tapo bahusavo'varurutsamānaḥ |
tasmai namo bhagavate'dhimakhāya tubhyam

तिर्यङ्मनुष्यविबुधादिषु जीवयोनि ।
ष्वात्मेच्छयात्मकृतसेतुपरीप्सया यः ।
रेमे निरस्तविषयोऽप्यवरुद्धदेहः ।
तस्मै नमो भगवते पुरुषोत्तमाय

tiryaṅmanuṣyavibudhādiṣu jīvayoni |
ṣvātmecchayātmakṛtasetuparīpsayā yaḥ |
reme nirastaviṣayo'pyavaruddhadehaḥ |
tasmai namo bhagavate puruṣottamāya

योऽविद्ययानुपहतोऽपि दशार्धवृत्त्या ।
निद्रामुवाह जठरीकृतलोकयात्रः ।
अन्तर्जलेऽहिकशिपुस्पर्शानुकूलां ।
भीमोर्मिमालिनि जनस्य सुखं विवृण्वन्

yo'vidyayānupahato'pi daśārdhavṛttyā |
nidrāmuvāha jaṭharīkṛtalokayātraḥ |
antarjale'hikaśipusparśānukūlāṃ |
bhīmormimālini janasya sukhaṃ vivṛṇvan

यन्नाभिपद्मभवनाद् अहमासमीड्य ।
लोकत्रयोपकरणो यदनुग्रहेण ।
तस्मै नमस्त उदरस्थभवाय योग ।
निद्रावसानविकसन् नलिनेक्षणाय

yannābhipadmabhavanād ahamāsamīḍya |
lokatrayopakaraṇo yadanugraheṇa |
tasmai namasta udarasthabhavāya yoga |
nidrāvasānavikasan nalinekṣaṇāya

सोऽयं समस्तजगतां सुहृदेक आत्मा ।
सत्त्वेन यन्मृडयते भगवान् भगेन ।
तेनैव मे दृशमनुस्पृशताद्यथाहं ।
स्रक्ष्यामि पूर्ववदिदं प्रणतप्रियोऽसौ

so'yaṃ samastajagatāṃ suhṛdeka ātmā |
sattvena yanmṛḍayate bhagavān bhagena |
tenaiva me dṛśamanuspṛśatādyathāhaṃ |
srakṣyāmi pūrvavadidaṃ praṇatapriyo'sau

एष प्रपन्नवरदो रमयात्मशक्त्या ।
यद्यत् करिष्यति गृहीतगुणावतारः ।
तस्मिन्स्वविक्रममिदं सृजतोऽपि चेतो ।
युञ्जीत कर्मशमलं च यथा विजह्याम्

eṣa prapannavarado ramayātmaśaktyā |
yadyat kariṣyati gṛhītaguṇāvatāraḥ |
tasminsvavikramamidaṃ sṛjato'pi ceto |
yuñjīta karmaśamalaṃ ca yathā vijahyām

नाभिह्रदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो ।
विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्तेः ।
रूपं विचित्रमिदमस्य विवृण्वतो मे ।
मा रीरिषीष्ट निगमस्य गिरां विसर्गः

nābhihradādiha sato'mbhasi yasya puṃso |
vijñānaśaktirahamāsamanantaśakteḥ |
rūpaṃ vicitramidamasya vivṛṇvato me |
mā rīriṣīṣṭa nigamasya girāṃ visargaḥ

सोऽसौ अदभ्रकरुणो भगवान् विवृद्ध ।
प्रेमस्मितेन नयनाम्बुरुहं विजृम्भन् ।
उत्थाय विश्वविजयाय च नो विषादं ।
माध्व्या गिरापनयतात्पुरुषः पुराणः

so'sau adabhrakaruṇo bhagavān vivṛddha |
premasmitena nayanāmburuhaṃ vijṛmbhan |
utthāya viśvavijayāya ca no viṣādaṃ |
mādhvyā girāpanayatātpuruṣaḥ purāṇaḥ

स्वसम्भवं निशाम्यैवं तपोविद्यासमाधिभिः ।
यावन्मनोवचः स्तुत्वा विरराम स खिन्नवत्

svasambhavaṃ niśāmyaivaṃ tapovidyāsamādhibhiḥ |
yāvanmanovacaḥ stutvā virarāma sa khinnavat

अथाभिप्रेतमन्वीक्ष्य ब्रह्मणो मधुसूदनः ।
विषण्णचेतसं तेन कल्पव्यतिकराम्भसा

athābhipretamanvīkṣya brahmaṇo madhusūdanaḥ |
viṣaṇṇacetasaṃ tena kalpavyatikarāmbhasā

लोकसंस्थानविज्ञान आत्मनः परिखिद्यतः ।
तमाहागाधया वाचा कश्मलं शमयन्निव

lokasaṃsthānavijñāna ātmanaḥ parikhidyataḥ |
tamāhāgādhayā vācā kaśmalaṃ śamayanniva

मा वेदगर्भ गास्तन्द्रीं सर्ग उद्यममावह ।
तन्मयाऽऽपादितं ह्यग्रे यन्मां प्रार्थयते भवान्

mā vedagarbha gāstandrīṃ sarga udyamamāvaha |
tanmayā''pāditaṃ hyagre yanmāṃ prārthayate bhavān

भूयस्त्वं तप आतिष्ठ विद्यां चैव मदाश्रयाम् ।
ताभ्यां अन्तर्हृदि ब्रह्मन् लोकान् द्रक्ष्यसि अपावृतान्

bhūyastvaṃ tapa ātiṣṭha vidyāṃ caiva madāśrayām |
tābhyāṃ antarhṛdi brahman lokān drakṣyasi apāvṛtān

तत आत्मनि लोके च भक्तियुक्तः समाहितः ।
द्रष्टासि मां ततं ब्रह्मन् मयि लोकान् त्वमात्मनः

tata ātmani loke ca bhaktiyuktaḥ samāhitaḥ |
draṣṭāsi māṃ tataṃ brahman mayi lokān tvamātmanaḥ

यदा तु सर्वभूतेषु दारुष्वग्निमिव स्थितम् ।
प्रतिचक्षीत मां लोको जह्यात्तर्ह्येव कश्मलम्

yadā tu sarvabhūteṣu dāruṣvagnimiva sthitam |
praticakṣīta māṃ loko jahyāttarhyeva kaśmalam

यदा रहितमात्मानं भूतेन्द्रियगुणाशयैः ।
स्वरूपेण मयोपेतं पश्यन् स्वाराज्यमृच्छति

yadā rahitamātmānaṃ bhūtendriyaguṇāśayaiḥ |
svarūpeṇa mayopetaṃ paśyan svārājyamṛcchati

नानाकर्मवितानेन प्रजा बह्वीः सिसृक्षतः ।
नात्मावसीदत्यस्मिन् ते वर्षीयान् मदनुग्रहः

nānākarmavitānena prajā bahvīḥ sisṛkṣataḥ |
nātmāvasīdatyasmin te varṣīyān madanugrahaḥ

ऋषिमाद्यं न बध्नाति पापीयान् त्वां रजोगुणः ।
यन्मनो मयि निर्बद्धं प्रजाः संसृजतोऽपि ते

ṛṣimādyaṃ na badhnāti pāpīyān tvāṃ rajoguṇaḥ |
yanmano mayi nirbaddhaṃ prajāḥ saṃsṛjato'pi te

ज्ञातोऽहं भवता त्वद्य दुर्विज्ञेयोऽपि देहिनाम् ।
यन्मां त्वं मन्यसेऽयुक्तं भूतेन्द्रियगुणात्मभिः

jñāto'haṃ bhavatā tvadya durvijñeyo'pi dehinām |
yanmāṃ tvaṃ manyase'yuktaṃ bhūtendriyaguṇātmabhiḥ

तुभ्यं मद्विचिकित्सायां आत्मा मे दर्शितोऽबहिः ।
नालेन सलिले मूलं पुष्करस्य विचिन्वतः

tubhyaṃ madvicikitsāyāṃ ātmā me darśito'bahiḥ |
nālena salile mūlaṃ puṣkarasya vicinvataḥ

यच्चकर्थाङ्ग मत्स्तोत्रं मत्कथा अभ्युदयांकितम् ।
यद्वा तपसि ते निष्ठा स एष मदनुग्रहः

yaccakarthāṅga matstotraṃ matkathā abhyudayāṃkitam |
yadvā tapasi te niṣṭhā sa eṣa madanugrahaḥ

प्रीतोऽहमस्तु भद्रं ते लोकानां विजयेच्छया ।
यद् अस्तौषीर्गुणमयं निर्गुणं मानुवर्णयन्

prīto'hamastu bhadraṃ te lokānāṃ vijayecchayā |
yad astauṣīrguṇamayaṃ nirguṇaṃ mānuvarṇayan

य एतेन पुमान्नित्यं स्तुत्वा स्तोत्रेण मां भजेत् ।
तस्याशु सम्प्रसीदेयं सर्वकामवरेश्वरः

ya etena pumānnityaṃ stutvā stotreṇa māṃ bhajet |
tasyāśu samprasīdeyaṃ sarvakāmavareśvaraḥ

पूर्तेन तपसा यज्ञैः दानैर्योगसमाधिना ।
राद्धं निःश्रेयसं पुंसां मत्प्रीतिः तत्त्वविन्मतम्

pūrtena tapasā yajñaiḥ dānairyogasamādhinā |
rāddhaṃ niḥśreyasaṃ puṃsāṃ matprītiḥ tattvavinmatam

अहमात्मात्मनां धातः प्रेष्ठः सन् प्रेयसामपि ।
अतो मयि रतिं कुर्याद् देहादिर्यत्कृते प्रियः

ahamātmātmanāṃ dhātaḥ preṣṭhaḥ san preyasāmapi |
ato mayi ratiṃ kuryād dehādiryatkṛte priyaḥ

सर्ववेदमयेनेदं आत्मनाऽऽत्माऽऽत्मयोनिना ।
प्रजाः सृज यथापूर्वं याश्च मय्यनुशेरते

sarvavedamayenedaṃ ātmanā''tmā''tmayoninā |
prajāḥ sṛja yathāpūrvaṃ yāśca mayyanuśerate

तस्मा एवं जगत्स्रष्ट्रे प्रधानपुरुषेश्वरः ।
व्यज्येदं स्वेन रूपेण कञ्जनाभस्तिरोदधे

tasmā evaṃ jagatsraṣṭre pradhānapuruṣeśvaraḥ |
vyajyedaṃ svena rūpeṇa kañjanābhastirodadhe