अध्याय 24: कलियुग के राजा, कल्कि और पृथ्वी का गीत

योऽयं रिपुंजयो नाम बार्हद्रथोंत्यः तस्यामात्यो मुनिको नाम भविष्यति

yo'yaṃ ripuṃjayo nāma bārhadrathoṃtyaḥ tasyāmātyo muniko nāma bhaviṣyati

स चैनं स्वामिनं हत्वा स्वुपुत्रं प्रद्योतनामानमभिषेक्ष्यति

sa cainaṃ svāminaṃ hatvā svuputraṃ pradyotanāmānamabhiṣekṣyati

तस्यापि बलाकनामा पुत्रो भविता

tasyāpi balākanāmā putro bhavitā

ततश्च विशाखयूपः

tataśca viśākhayūpaḥ

तत्पुत्रो जनकः

tatputro janakaḥ

तस्य च नंदिवर्द्धनः

tasya ca naṃdivarddhanaḥ

ततो नंदी

tato naṃdī

इत्येतेष्टत्रिंशदुत्तरमष्टशतं पंच प्रद्योताः पृथिवीं भोक्ष्यन्ति

ityeteṣṭatriṃśaduttaramaṣṭaśataṃ paṃca pradyotāḥ pṛthivīṃ bhokṣyanti

ततश्च शिशुनाभः

tataśca śiśunābhaḥ

तत्पुत्रः काकवर्णो भविता

tatputraḥ kākavarṇo bhavitā

तस्य च पुत्रः क्षेमधर्मा

tasya ca putraḥ kṣemadharmā

तस्यापि क्षतौजाः

tasyāpi kṣataujāḥ

तत्पुत्रो विधिसारः

tatputro vidhisāraḥ

ततश्चाजातशत्रुः

tataścājātaśatruḥ

तस्मादर्भकः

tasmādarbhakaḥ

तस्माच्चोदयनः

tasmāccodayanaḥ

तस्मादपि नंदिवर्द्धनः

tasmādapi naṃdivarddhanaḥ

ततो महानंदी

tato mahānaṃdī

इत्येते शैशनाभा भूपालास्त्रीणि वर्षशतानि द्विषष्ट्यधिकानि भविष्यंति

ityete śaiśanābhā bhūpālāstrīṇi varṣaśatāni dviṣaṣṭyadhikāni bhaviṣyaṃti

महानंदिनस्ततश्शूद्रा गर्भोद्भवोतिलुब्धोतिबलो महापद्मनामा नंदः परशुराम इवापरोऽखिलक्षत्रांतकारी भविष्यति

mahānaṃdinastataśśūdrā garbhodbhavotilubdhotibalo mahāpadmanāmā naṃdaḥ paraśurāma ivāparo'khilakṣatrāṃtakārī bhaviṣyati

ततः प्रभृति शूद्रा भूपाला भविष्यंति

tataḥ prabhṛti śūdrā bhūpālā bhaviṣyaṃti

स चैकच्छत्रामनुल्लंघितशासनो महापद्मः पृथिवीं भोक्ष्यते

sa caikacchatrāmanullaṃghitaśāsano mahāpadmaḥ pṛthivīṃ bhokṣyate

तस्याप्यष्टौ सुतास्सुमाल्याद्य भवितारः

tasyāpyaṣṭau sutāssumālyādya bhavitāraḥ

तस्य महापद्मस्यानुपृथिवीं भोक्ष्यंति

tasya mahāpadmasyānupṛthivīṃ bhokṣyaṃti

महापद्मपुत्राश्चैकं वर्षशतमवनीपतयो भविष्यंति

mahāpadmaputrāścaikaṃ varṣaśatamavanīpatayo bhaviṣyaṃti

ततश्च नवचैतान्नंदान् कौटिल्यो ब्राह्मणस्समुद्धरिष्यति

tataśca navacaitānnaṃdān kauṭilyo brāhmaṇassamuddhariṣyati

तेषामभावे मौर्व्याः पृथिवीं भोक्ष्यंति

teṣāmabhāve maurvyāḥ pṛthivīṃ bhokṣyaṃti

कौटिल्य एव चंद्र गुप्तसुत्पन्नं राज्येऽभिषेक्ष्यति

kauṭilya eva caṃdra guptasutpannaṃ rājye'bhiṣekṣyati

तस्यापि पुत्रो बिंदुसारो भविष्यति

tasyāpi putro biṃdusāro bhaviṣyati

तस्याप्यशोकवर्द्धनस्ततस्सुयशास्ततश्च दशरथस्ततश्च संयुतस्ततश्शालिशूकस्तस्मात्सोमशर्मा तस्यापि सोमशर्मणश्शतधन्वा

tasyāpyaśokavarddhanastatassuyaśāstataśca daśarathastataśca saṃyutastataśśāliśūkastasmātsomaśarmā tasyāpi somaśarmaṇaśśatadhanvā

तस्यानुबृहद्र थनामा भविता

tasyānubṛhadra thanāmā bhavitā

एवमेते मौर्य्या दश भूपतयो भविष्यंति अब्दशतं सप्तत्रिंशदुत्तरम्

evamete mauryyā daśa bhūpatayo bhaviṣyaṃti abdaśataṃ saptatriṃśaduttaram

तेषामंते पृथिवीं दश शुंगा भोक्ष्यंति

teṣāmaṃte pṛthivīṃ daśa śuṃgā bhokṣyaṃti

पुष्यमित्रस्सेनापतिस्स्वामिनं हत्वा राज्यं करिष्यति तस्यात्मजोऽग्निमित्रः

puṣyamitrassenāpatissvāminaṃ hatvā rājyaṃ kariṣyati tasyātmajo'gnimitraḥ

तस्मात्सुज्येष्ठस्ततो वसुमित्रस्तस्मादप्युदंकस्ततः पुलिंदकस्ततो घोषवसुस्तस्मादपि वज्रमित्रस्ततो भागवतः

tasmātsujyeṣṭhastato vasumitrastasmādapyudaṃkastataḥ puliṃdakastato ghoṣavasustasmādapi vajramitrastato bhāgavataḥ

तस्माद्देवभूतिः

tasmāddevabhūtiḥ

इत्येते शुंगा द्वादशोत्तरं वर्षशतं पृथिवीं भोक्ष्यंति

ityete śuṃgā dvādaśottaraṃ varṣaśataṃ pṛthivīṃ bhokṣyaṃti

ततः कण्वानेषाभूर्यास्यति

tataḥ kaṇvāneṣābhūryāsyati

देवभूतिं तु शुंगराजानं व्यसनिनं तस्यैवामात्यः कण्वो वसुदेवनामा तं निहत्य स्वयमवनीं भोक्ष्यति

devabhūtiṃ tu śuṃgarājānaṃ vyasaninaṃ tasyaivāmātyaḥ kaṇvo vasudevanāmā taṃ nihatya svayamavanīṃ bhokṣyati

तस्य पुत्रो भूमित्रस्तस्यापि नारायणः

tasya putro bhūmitrastasyāpi nārāyaṇaḥ

नारायणात्मजस्सुशर्मा

nārāyaṇātmajassuśarmā

एते काण्वायनाश्चत्वारः पंचचत्वारिंशद्वर्षाणि भूपतयो भविष्यंति

ete kāṇvāyanāścatvāraḥ paṃcacatvāriṃśadvarṣāṇi bhūpatayo bhaviṣyaṃti

सुशर्माणं तु काण्वं तद्भूत्यो बलिपुच्छकनामा हत्वांध्रजातीयो वसुधां भोक्ष्यति

suśarmāṇaṃ tu kāṇvaṃ tadbhūtyo balipucchakanāmā hatvāṃdhrajātīyo vasudhāṃ bhokṣyati

ततश्च कृष्णनामा तद्भ्राता पृथिवीपतिर्भविष्यति

tataśca kṛṣṇanāmā tadbhrātā pṛthivīpatirbhaviṣyati

तस्यापि पुत्रः शांतकर्णिस्तस्यापि पूर्णोत्संगस्तत्पुत्रश्शातकर्णिस्तस्माच्च लम्बोदरस्तस्माच्च पिलकस्ततो मेघस्वातिस्ततः पटुमान्

tasyāpi putraḥ śāṃtakarṇistasyāpi pūrṇotsaṃgastatputraśśātakarṇistasmācca lambodarastasmācca pilakastato meghasvātistataḥ paṭumān

ततश्चारिष्टकर्मा ततो हालाहलः

tataścāriṣṭakarmā tato hālāhalaḥ

हालाहलात्पललकस्ततः पुलिंदसेनस्ततः सुंदरस्ततश्शातकर्णिस्तश्शिवस्वातिस्ततश्च गोमतिपुत्रस्तत्पुत्रोऽलिमान्

hālāhalātpalalakastataḥ puliṃdasenastataḥ suṃdarastataśśātakarṇistaśśivasvātistataśca gomatiputrastatputro'limān

तस्यापि शांतकर्णिस्ततः शिविश्रितस्तश्च शिवस्कंधस्तस्मादपि यज्ञश्रीस्ततो द्वियज्ञस्तस्माच्चंद्र श्रीः

tasyāpi śāṃtakarṇistataḥ śiviśritastaśca śivaskaṃdhastasmādapi yajñaśrīstato dviyajñastasmāccaṃdra śrīḥ

तस्मात्पुलोमापिहि

tasmātpulomāpihi

एवमेवे त्रिंशच्चत्वार्यब्दशतानि षट्पंचाशदधिकानि पृथिवीं भोक्ष्यंति

evameve triṃśaccatvāryabdaśatāni ṣaṭpaṃcāśadadhikāni pṛthivīṃ bhokṣyaṃti

आंध्रभृत्यास्सप्ताभीरप्रभृतयो दशगर्दभिनश्च भूभुजो भविष्यंति

āṃdhrabhṛtyāssaptābhīraprabhṛtayo daśagardabhinaśca bhūbhujo bhaviṣyaṃti

ततष्षोडश भूपतयो भवितारः

tataṣṣoḍaśa bhūpatayo bhavitāraḥ

ततश्चाष्टौ यवनाश्चतुर्दश तुरुष्कारा मुंडाश्च त्रयोदश एकादश मौना एते वै पृथुवीपतयः पृथिवीं दशवर्षशतानि नवत्यधिकानि भोक्ष्यंति

tataścāṣṭau yavanāścaturdaśa turuṣkārā muṃḍāśca trayodaśa ekādaśa maunā ete vai pṛthuvīpatayaḥ pṛthivīṃ daśavarṣaśatāni navatyadhikāni bhokṣyaṃti

ततश्च मौना एकादश भूपतयोऽब्दशतानि त्रीणि पृथिवीं भोक्ष्यंति

tataśca maunā ekādaśa bhūpatayo'bdaśatāni trīṇi pṛthivīṃ bhokṣyaṃti

तेषूत्सन्नेषु कैंकिला यवना भूपतयो भविष्यंत्यमूर्द्धाभिषिक्ताः

teṣūtsanneṣu kaiṃkilā yavanā bhūpatayo bhaviṣyaṃtyamūrddhābhiṣiktāḥ

तेषामपत्यं विंध्यशक्तिस्ततः पुंरजयस्तस्माद्रा मचंद्र स्तस्माद्धर्मवर्मा ततो वंगस्ततोभून्नंदनस्ततस्सुनंदी तद्भ्राता नंदियशाश्शुक्रः प्रवीर एते वर्षशतं षड्वर्षाणि भूपतयो भविष्यंति

teṣāmapatyaṃ viṃdhyaśaktistataḥ puṃrajayastasmādrā macaṃdra stasmāddharmavarmā tato vaṃgastatobhūnnaṃdanastatassunaṃdī tadbhrātā naṃdiyaśāśśukraḥ pravīra ete varṣaśataṃ ṣaḍvarṣāṇi bhūpatayo bhaviṣyaṃti

ततस्तत्पुत्रास्त्रयोदशैते बाह्लिकाश्च त्रयः

tatastatputrāstrayodaśaite bāhlikāśca trayaḥ

ततः पुष्पमित्राः पटुमियत्रास्त्रयोदशैकलाश्च सप्तांध्राः

tataḥ puṣpamitrāḥ paṭumiyatrāstrayodaśaikalāśca saptāṃdhrāḥ

ततश्च कोसलायां तु नव चैव भूपतयो भविष्यंति

tataśca kosalāyāṃ tu nava caiva bhūpatayo bhaviṣyaṃti

नैषधास्तु त एव

naiṣadhāstu ta eva

मगधायां तु विश्वस्फटिकसंज्ञोऽन्यान्वर्णान्करिष्यति

magadhāyāṃ tu viśvasphaṭikasaṃjño'nyānvarṇānkariṣyati

कैवर्त्तबटुपुलिंदब्राह्मणान्राज्ये स्थपयिष्यति

kaivarttabaṭupuliṃdabrāhmaṇānrājye sthapayiṣyati

उत्साद्याखिलक्षत्रजातिं नव नागाः पद्मवत्यां नाम पुर्यामनुगंगाप्रयागं गयाद्गुप्तांश्च मागधा भोक्ष्यंति

utsādyākhilakṣatrajātiṃ nava nāgāḥ padmavatyāṃ nāma puryāmanugaṃgāprayāgaṃ gayādguptāṃśca māgadhā bhokṣyaṃti

कोशलांध्रपुंड्रताम्रलिप्तसमतटपुरीं च देवरक्षितो रक्षिता

kośalāṃdhrapuṃḍratāmraliptasamataṭapurīṃ ca devarakṣito rakṣitā

कलिंगमाहिषमहेंद्र भौमान् गुहा भोक्ष्यंति

kaliṃgamāhiṣamaheṃdra bhaumān guhā bhokṣyaṃti

नैषधनैमिषककालकोशकाञ्जनपदान्मणिधान्यकवंशा भोक्ष्यंति

naiṣadhanaimiṣakakālakośakāñjanapadānmaṇidhānyakavaṃśā bhokṣyaṃti

त्रैराज्यमुषिकजनपदान्कनकाह्वयचो भोक्ष्यति

trairājyamuṣikajanapadānkanakāhvayaco bhokṣyati

सौराष्ट्रावंत्यशूद्रा भीरान्नर्मदामरुभूविषयांश्च व्रात्यद्विजाभीरशूद्रा द्या भोक्ष्यंति

saurāṣṭrāvaṃtyaśūdrā bhīrānnarmadāmarubhūviṣayāṃśca vrātyadvijābhīraśūdrā dyā bhokṣyaṃti

सिंधुतटदाविकोर्वीचंद्र भागाकाश्मीरविषयांश्च व्रात्यम्लेच्छशूद्रा दयो भोक्ष्यंति

siṃdhutaṭadāvikorvīcaṃdra bhāgākāśmīraviṣayāṃśca vrātyamlecchaśūdrā dayo bhokṣyaṃti

एते च तुल्यकालास्सर्वे पृथिव्यां भूभुजो भविष्यंति

ete ca tulyakālāssarve pṛthivyāṃ bhūbhujo bhaviṣyaṃti

अल्पप्रसादा बृहत्कोपास्सार्वकालमनृताधर्मरुचयः स्त्रीबालगोवधकर्त्तारः परस्वादानरुचयोल्पसारास्तमिस्रप्राया उदितास्तमितप्राया अल्पायुषो महेच्छा ह्यल्पधर्मा लुब्धाश्च भविष्यन्ति

alpaprasādā bṛhatkopāssārvakālamanṛtādharmarucayaḥ strībālagovadhakarttāraḥ parasvādānarucayolpasārāstamisraprāyā uditāstamitaprāyā alpāyuṣo mahecchā hyalpadharmā lubdhāśca bhaviṣyanti

तैश्च विमिश्रा जनपदास्तच्छीलानुवर्त्तिनो राजाश्रयशुष्मिणो म्लेच्छाचाराश्च विपर्ययेण वर्त्तमानाः प्रजाः क्षपयिष्यंति

taiśca vimiśrā janapadāstacchīlānuvarttino rājāśrayaśuṣmiṇo mlecchācārāśca viparyayeṇa varttamānāḥ prajāḥ kṣapayiṣyaṃti

ततश्चानुदिनमल्पाल्पह्रासव्यवच्छेदाद्धर्मार्थयोर्जगतस्संक्षयो भविष्यति

tataścānudinamalpālpahrāsavyavacchedāddharmārthayorjagatassaṃkṣayo bhaviṣyati

ततश्चार्थ एवाभिजनहेतुः

tataścārtha evābhijanahetuḥ

बलमेवाश्षोधर्महेतुः

balamevāśṣodharmahetuḥ

अभिरुचिरेव दांपत्यसंबंधहेतुः

abhirucireva dāṃpatyasaṃbaṃdhahetuḥ

स्त्रीत्वमेवोपभोगहेतुः

strītvamevopabhogahetuḥ

अनृतमेव व्यवहारजयहेतुः

anṛtameva vyavahārajayahetuḥ

उन्नतांबुतैव पृथिवीहेतु

unnatāṃbutaiva pṛthivīhetu

ब्रह्मसूत्रमेव विप्रत्वहेतुः

brahmasūtrameva vipratvahetuḥ

रत्नधातुतैव श्लाघ्यताहेतुः

ratnadhātutaiva ślāghyatāhetuḥ

लिंगधाराणमेवाश्रमहेतुः

liṃgadhārāṇamevāśramahetuḥ

अन्यायमेव वृत्तिहेतुः

anyāyameva vṛttihetuḥ

दौर्बल्यमेवावृत्तिहेतुः

daurbalyamevāvṛttihetuḥ

अभयप्रगल्भोच्चारणमेव पांडित्यहेतुः

abhayapragalbhoccāraṇameva pāṃḍityahetuḥ

अनाढ्यतैव साधुत्वहेतुः

anāḍhyataiva sādhutvahetuḥ

स्नानमेव प्रसाधनहेतुः

snānameva prasādhanahetuḥ

दानमेव धर्महेतुः

dānameva dharmahetuḥ

स्वीकरणमेव विवाहहेतुः

svīkaraṇameva vivāhahetuḥ

सद्वेषधार्येव पात्रम्

sadveṣadhāryeva pātram

दूरायतननोदकमेव तीर्थहेतुः

dūrāyatananodakameva tīrthahetuḥ

कपटवेषधारणमेव महत्त्वहेतुः

kapaṭaveṣadhāraṇameva mahattvahetuḥ

इत्येवमनेकदोषोत्तरे तु भूमंडले सर्ववर्णेष्वेव योयो बलवान्सस भूपतिर्भविष्यति

ityevamanekadoṣottare tu bhūmaṃḍale sarvavarṇeṣveva yoyo balavānsasa bhūpatirbhaviṣyati

एवं चातिलुब्धकराजासहाश्शैलानामंतरद्रो णीः प्रजास्संश्रयिष्यंति

evaṃ cātilubdhakarājāsahāśśailānāmaṃtaradro ṇīḥ prajāssaṃśrayiṣyaṃti

मधुशाकमूलफलपत्रपुष्पाद्याहाराश्च भविष्यंति

madhuśākamūlaphalapatrapuṣpādyāhārāśca bhaviṣyaṃti

तरुवल्कलपर्णचीरप्रावरणाश्चातिबहुप्रजाश्शीतवातातपवर्षसहाश्च भविष्यंति

taruvalkalaparṇacīraprāvaraṇāścātibahuprajāśśītavātātapavarṣasahāśca bhaviṣyaṃti

न च कश्चित्त्रयोविंशतिवर्षाणि जीविष्यति अनवरतं चात्र कलियुगे क्षयमायात्यखिल एवैष जनः

na ca kaścittrayoviṃśativarṣāṇi jīviṣyati anavarataṃ cātra kaliyuge kṣayamāyātyakhila evaiṣa janaḥ

श्रौतस्मार्त्ते च धर्मे विप्लवमत्यंतमुपगते क्षीणप्राये च कलावश्षोजगत्स्रष्टुश्चराचरगुरोरादिमध्यांतरहितस्य ब्रह्ममयस्यात्मरूपिणो भगवतो वासुदेवस्यांशश्शंबलग्रामप्रधानब्राह्मणस्य विष्णुयशसो गृहेष्टगुणर्द्धिसमन्वितः कल्किरूपीजगत्यत्रावतीर्य सकलम्लेच्छदस्युदुष्टाचरणचेतसामश्षोआ णामपरिच्छिन्नशक्तिमाहा-त्म्यः क्षयं करिष्यति स्वधर्मेषु चाखिलमेव संस्थापयिष्यति

śrautasmārtte ca dharme viplavamatyaṃtamupagate kṣīṇaprāye ca kalāvaśṣojagatsraṣṭuścarācaragurorādimadhyāṃtarahitasya brahmamayasyātmarūpiṇo bhagavato vāsudevasyāṃśaśśaṃbalagrāmapradhānabrāhmaṇasya viṣṇuyaśaso gṛheṣṭaguṇarddhisamanvitaḥ kalkirūpījagatyatrāvatīrya sakalamlecchadasyuduṣṭācaraṇacetasāmaśṣoā ṇāmaparicchinnaśaktimāhā-tmyaḥ kṣayaṃ kariṣyati svadharmeṣu cākhilameva saṃsthāpayiṣyati

अनंतरं चाश्षोकलेरवसाने निशावसाने विबुद्धानामिव तेषामेव जनपदानाममलस्फटिकदलशुद्धा मतयो भविष्यंति

anaṃtaraṃ cāśṣokaleravasāne niśāvasāne vibuddhānāmiva teṣāmeva janapadānāmamalasphaṭikadalaśuddhā matayo bhaviṣyaṃti

तेषां च बीजभूतानामश्षोमनुष्याणां परिणतानामपि तत्कालकृतापत्यप्रसूतिर्भविष्यति

teṣāṃ ca bījabhūtānāmaśṣomanuṣyāṇāṃ pariṇatānāmapi tatkālakṛtāpatyaprasūtirbhaviṣyati

तानि च तदपत्यानि कृतयुगानुसारीण्येव भविष्यंति

tāni ca tadapatyāni kṛtayugānusārīṇyeva bhaviṣyaṃti

अत्रोच्यते ।
यथा चंद्र श्च सूर्यश्च तथा तिष्यो बृहस्पतिः ।
एकराशौ समेष्यंति तदा भवति वै कृतम्

atrocyate |
yathā caṃdra śca sūryaśca tathā tiṣyo bṛhaspatiḥ |
ekarāśau sameṣyaṃti tadā bhavati vai kṛtam

अतीता वर्त्तमानाश्च तथैवानागताश्च ये ।
एते वंश्षोउ भूपालाः कथिता मुनिसत्तम

atītā varttamānāśca tathaivānāgatāśca ye |
ete vaṃśṣou bhūpālāḥ kathitā munisattama

यावत्परीक्षितो जन्म यावन्नंदाभिषेचनम् ।
एतद्वर्षसहस्रं तु ज्ञेयं पंचाशदुत्तरम्

yāvatparīkṣito janma yāvannaṃdābhiṣecanam |
etadvarṣasahasraṃ tu jñeyaṃ paṃcāśaduttaram

सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते ह्युदितौ दिवि ।
तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत्समं निशि

saptarṣīṇāṃ tu yau pūrvau dṛśyete hyuditau divi |
tayostu madhye nakṣatraṃ dṛśyate yatsamaṃ niśi

तेन सप्तर्षयो युक्तास्तिष्ठंत्यब्दशतं नृणाम् ।
ते तु पारीक्षिते काले मघास्वासन्द्विजोत्तम

tena saptarṣayo yuktāstiṣṭhaṃtyabdaśataṃ nṛṇām |
te tu pārīkṣite kāle maghāsvāsandvijottama

तदा प्रवृत्तश्च कलिर्द्वादशाब्दशतात्मकः

tadā pravṛttaśca kalirdvādaśābdaśatātmakaḥ

यदैव भगवान्विष्णोरंशो यातो दिवं द्विज ।
वसुदेवकुलोद्भूतस्तदैवात्रागतः कलिः

yadaiva bhagavānviṣṇoraṃśo yāto divaṃ dvija |
vasudevakulodbhūtastadaivātrāgataḥ kaliḥ

यावत्सपादपद्माभ्यां पस्पर्शेमां वसुंधराम् ।
तावत्पृथ्वीपरिष्वंगे समर्थो नाभवत्कलिः

yāvatsapādapadmābhyāṃ pasparśemāṃ vasuṃdharām |
tāvatpṛthvīpariṣvaṃge samartho nābhavatkaliḥ

गते सनातनस्यांशो विष्णोस्तत्र भुवो दिवम् ।
तत्याज सानुजो राज्यं धर्म पुत्रो युधिष्ठिरः

gate sanātanasyāṃśo viṣṇostatra bhuvo divam |
tatyāja sānujo rājyaṃ dharma putro yudhiṣṭhiraḥ

विपरीतानि दृष्ट्वा च निमित्तानि हि पांडवः ।
याते कृष्णे चकाराऽथ सोऽभिषेकं परीक्षितः

viparītāni dṛṣṭvā ca nimittāni hi pāṃḍavaḥ |
yāte kṛṣṇe cakārā'tha so'bhiṣekaṃ parīkṣitaḥ

प्रयास्यंति यदा चैते पूर्वाषाढां महर्षयः ।
तदा नंदात्प्रभृत्येष गतिवृद्धिं गमिष्यति

prayāsyaṃti yadā caite pūrvāṣāḍhāṃ maharṣayaḥ |
tadā naṃdātprabhṛtyeṣa gativṛddhiṃ gamiṣyati

यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस्तस्मिन्नेव तदा हनि ।
प्रतिपन्नं कलियुगं तस्य संख्यां निबोध मे

yasmin kṛṣṇo divaṃ yātastasminneva tadā hani |
pratipannaṃ kaliyugaṃ tasya saṃkhyāṃ nibodha me

त्रीणि लक्षाणि वर्षाणां द्विज मानुष्यसंख्यया ।
षष्टिश्चैव सहस्राणि भविष्यत्येष वै कलिः

trīṇi lakṣāṇi varṣāṇāṃ dvija mānuṣyasaṃkhyayā |
ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi bhaviṣyatyeṣa vai kaliḥ

शतानि तानि दिव्यानां सप्त पंच च संख्यया ।
निश्श्षोए ण गते तस्मिन्भविष्यति पुनः कृतम्

śatāni tāni divyānāṃ sapta paṃca ca saṃkhyayā |
niśśṣoe ṇa gate tasminbhaviṣyati punaḥ kṛtam

ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याश्शूद्रा श्च द्विजसत्तम ।
युगेयुगे महात्मानः समतीतास्सहस्रशः

brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyāśśūdrā śca dvijasattama |
yugeyuge mahātmānaḥ samatītāssahasraśaḥ

बहुत्वान्नामधेयानां परिसंख्या कुलेकुले ।
पौनरुक्त्याद्धि साम्याच्च न मया परिकीर्त्तिता

bahutvānnāmadheyānāṃ parisaṃkhyā kulekule |
paunaruktyāddhi sāmyācca na mayā parikīrttitā

देवापिः पौरवो राजा पुरुश्चेक्षाकुवंशजः ।
महायोगबलोपेतौ कलापग्रामसंश्रितौ

devāpiḥ pauravo rājā puruścekṣākuvaṃśajaḥ |
mahāyogabalopetau kalāpagrāmasaṃśritau

कृते युगे त्विहागम्य क्षत्रप्रावर्त्तकौ हि तौ ।
भविष्यतो मनोर्वंशबीजभूतौ व्यवस्थितौ

kṛte yuge tvihāgamya kṣatraprāvarttakau hi tau |
bhaviṣyato manorvaṃśabījabhūtau vyavasthitau

एतेन क्रमयोगेन मनुपुत्रैर्वसुंधरा ।
कृतत्रेताद्वापराणि युगानि त्रीणि भुज्यते

etena kramayogena manuputrairvasuṃdharā |
kṛtatretādvāparāṇi yugāni trīṇi bhujyate

कलौ ते बीजभूता वै केचित्तिष्ठंति वै मुने ।
यथैव देवापिपुरू सांप्रतं समधिष्ठितौ

kalau te bījabhūtā vai kecittiṣṭhaṃti vai mune |
yathaiva devāpipurū sāṃprataṃ samadhiṣṭhitau

एष तूद्देशतो वंशस्तवोक्तो भूभुजां मया ।
निखिलो गदितुं शक्यो नैष वर्षशतैरपि

eṣa tūddeśato vaṃśastavokto bhūbhujāṃ mayā |
nikhilo gadituṃ śakyo naiṣa varṣaśatairapi

एते चान्ये च भूपाला यैरत्र क्षितिमंडले ।
कृतं ममत्वं मोहांधैर्नित्यं हेयकलेवरे

ete cānye ca bhūpālā yairatra kṣitimaṃḍale |
kṛtaṃ mamatvaṃ mohāṃdhairnityaṃ heyakalevare

कथं ममेयमचला मत्पुत्रस्य कथं मही ।
मद्वंशस्येतिचिंतार्त्ता जग्मुरंतमिमे नृपाः

kathaṃ mameyamacalā matputrasya kathaṃ mahī |
madvaṃśasyeticiṃtārttā jagmuraṃtamime nṛpāḥ

तेभ्यः पूर्वतराश्चान्ये तेभ्यस्तेभ्यस्तथा परे ।
भविष्याश्चैव यास्यंति तेषामन्ये च येऽप्यनु

tebhyaḥ pūrvatarāścānye tebhyastebhyastathā pare |
bhaviṣyāścaiva yāsyaṃti teṣāmanye ca ye'pyanu

विलोक्यात्मजयोद्योगं यात्राव्यग्रान्नराधिपान् ।
पुष्पप्रहासैश्शरदि हसंतीव वसुंधरा

vilokyātmajayodyogaṃ yātrāvyagrānnarādhipān |
puṣpaprahāsaiśśaradi hasaṃtīva vasuṃdharā

मैत्रेय पृथिवीगीताञ्छ्लोकांश्चात्र निबोध मे ।
यानाह धर्मध्वजिने नजकायासितो मुनिः

maitreya pṛthivīgītāñchlokāṃścātra nibodha me |
yānāha dharmadhvajine najakāyāsito muniḥ

कथमेष नरेंद्रा णां मोहो बुद्धिमतामपि ।
येन केन सधर्माणोप्यतिविश्वस्तचेतसः

kathameṣa nareṃdrā ṇāṃ moho buddhimatāmapi |
yena kena sadharmāṇopyativiśvastacetasaḥ

पूर्वमात्मजयं कृत्वा जेतुमिच्छंति मंत्रिणः ।
ततो भृत्यांश्च पौरांश्च जिगीषंते तथा रिपून्

pūrvamātmajayaṃ kṛtvā jetumicchaṃti maṃtriṇaḥ |
tato bhṛtyāṃśca paurāṃśca jigīṣaṃte tathā ripūn

क्रमेणानेन जेष्यामो वयं पृथ्वीं ससागराम् ।
इत्यासक्तधियो मृत्युं न पश्यंत्यविदूरगम्

krameṇānena jeṣyāmo vayaṃ pṛthvīṃ sasāgarām |
ityāsaktadhiyo mṛtyuṃ na paśyaṃtyavidūragam

समुद्रा वरणं याति भूमंडलमथो वशम् ।
कियदात्मजयस्यैतन्मुक्तिरात्मजये फलम्

samudrā varaṇaṃ yāti bhūmaṃḍalamatho vaśam |
kiyadātmajayasyaitanmuktirātmajaye phalam

उत्सृज्य पूर्वजा याता यां नादाय गतः पिता ।
तां मामतीव मूढत्वाज्जेतुमिच्छंति पार्थिवाः

utsṛjya pūrvajā yātā yāṃ nādāya gataḥ pitā |
tāṃ māmatīva mūḍhatvājjetumicchaṃti pārthivāḥ

मत्कृते पितृपुत्राणां भ्रातॄणां चापि विग्रहः ।
जायतेत्यंतमोहेन ममत्वादृतचेतसाम्

matkṛte pitṛputrāṇāṃ bhrātṝṇāṃ cāpi vigrahaḥ |
jāyatetyaṃtamohena mamatvādṛtacetasām

पृथ्वी ममेयं सकला ममैषा मदन्वयस्यापि च शाश्वतीयम् ।
योयो मृतेऽन्यत्र बभूव राजा कुबुद्धिरासीदिति तस्यतस्य

pṛthvī mameyaṃ sakalā mamaiṣā madanvayasyāpi ca śāśvatīyam |
yoyo mṛte'nyatra babhūva rājā kubuddhirāsīditi tasyatasya

दृष्ट्वा ममत्वादृतचित्तमेकं विहाय मां मृत्युवशं व्रजंतम् ।
तस्यानुयस्तस्य कथं ममत्वं हृद्यास्पदं मत्प्रभवं करोति

dṛṣṭvā mamatvādṛtacittamekaṃ vihāya māṃ mṛtyuvaśaṃ vrajaṃtam |
tasyānuyastasya kathaṃ mamatvaṃ hṛdyāspadaṃ matprabhavaṃ karoti

पृथ्वी ममैषाऽऽशु परित्यजैनां वदंति ये दूतमुखैस्स्वशत्रून् ।
नराधिपास्तेषु ममातिहासः पुनश्च मूढेषु दयाऽभ्युपैति

pṛthvī mamaiṣā''śu parityajaināṃ vadaṃti ye dūtamukhaissvaśatrūn |
narādhipāsteṣu mamātihāsaḥ punaśca mūḍheṣu dayā'bhyupaiti

इत्येते धरणीगीताश्श्लोका मैत्रेय यैश्श्रुताः ।
ममत्वं विलयं याति तपत्यर्के यथा हिमम्

ityete dharaṇīgītāśślokā maitreya yaiśśrutāḥ |
mamatvaṃ vilayaṃ yāti tapatyarke yathā himam

इत्येष कथितः सम्यङ्मनोर्वंशो मया तव ।
यत्र स्थितिप्रवृत्तस्य विष्णोरंशांशका नृपाः

ityeṣa kathitaḥ samyaṅmanorvaṃśo mayā tava |
yatra sthitipravṛttasya viṣṇoraṃśāṃśakā nṛpāḥ

शृणोति य इमं भक्त्या मनोर्वंशमनुक्रमात् ।
तस्य पापमश्षॐ वै प्रणश्यत्यमलात्मनः

śṛṇoti ya imaṃ bhaktyā manorvaṃśamanukramāt |
tasya pāpamaśṣaoṃ vai praṇaśyatyamalātmanaḥ

धनधान्यर्द्धिमतुलां प्राप्नोत्यव्याहतेंद्रि यः ।
श्रुत्वैवमखिलं वंशं प्रशस्तं शशिसूर्ययोः

dhanadhānyarddhimatulāṃ prāpnotyavyāhateṃdri yaḥ |
śrutvaivamakhilaṃ vaṃśaṃ praśastaṃ śaśisūryayoḥ

इक्ष्वाकुजह्नुमांधातृसगराविक्षितान्रघून् ।
ययातिनहुषाद्यांश्च ज्ञात्वा निष्ठामुपागतान्

ikṣvākujahnumāṃdhātṛsagarāvikṣitānraghūn |
yayātinahuṣādyāṃśca jñātvā niṣṭhāmupāgatān

महाबलान्महावीर्याननन्तधनसंचयान् ।
कृतान्कालेन बलिना कथाश्षोआ न्नराधिपान्

mahābalānmahāvīryānanantadhanasaṃcayān |
kṛtānkālena balinā kathāśṣoā nnarādhipān

श्रुत्वा न पुत्रदारादौ गृहक्षेत्रादिके तथा ।
द्र व्यादौ वा कृतप्रज्ञो ममत्वं कुरुते नरः

śrutvā na putradārādau gṛhakṣetrādike tathā |
dra vyādau vā kṛtaprajño mamatvaṃ kurute naraḥ

तप्तं तपो यैः पुरुषप्रवीरैरुद्वाहुभिर्वर्षगणाननेकान् ।
इष्ट्वा सुयज्ञैर्बलिनोतिवीर्याः कृतानुकालेन कथावशेषाः

taptaṃ tapo yaiḥ puruṣapravīrairudvāhubhirvarṣagaṇānanekān |
iṣṭvā suyajñairbalinotivīryāḥ kṛtānukālena kathāvaśeṣāḥ

पृथुस्समस्तान्विचचार लोकानव्याहतो यो विजितारिचक्रः ।
स कालवाताभिहतः प्रणष्टः क्षिप्तं यथा शाल्मलितूलमग्नौ

pṛthussamastānvicacāra lokānavyāhato yo vijitāricakraḥ |
sa kālavātābhihataḥ praṇaṣṭaḥ kṣiptaṃ yathā śālmalitūlamagnau

यः कार्त्तवीर्यो बुभुजे समस्तान्द्वीपान्समाक्रम्य हतारिचक्रः ।
कथाप्रसंगेष्वभिधीयमानस्स एव संकल्पविकल्पहेतुः

yaḥ kārttavīryo bubhuje samastāndvīpānsamākramya hatāricakraḥ |
kathāprasaṃgeṣvabhidhīyamānassa eva saṃkalpavikalpahetuḥ

दशाननाविक्षतराघवाणामैश्वर्यमुद्भासितदिङ्मुखानाम् ।
भस्मापि शिष्टं न कथं क्षणेन भ्रूभंगपातेन धिगंतकस्य

daśānanāvikṣatarāghavāṇāmaiśvaryamudbhāsitadiṅmukhānām |
bhasmāpi śiṣṭaṃ na kathaṃ kṣaṇena bhrūbhaṃgapātena dhigaṃtakasya

कथाशरीरत्वमवाप यद्वै मांधातृनामा भुवि चक्रवर्त्ती ।
श्रुत्वापि तत्को हि करोति साधुर्ममत्वमान्मन्यपि मंदचेताः

kathāśarīratvamavāpa yadvai māṃdhātṛnāmā bhuvi cakravarttī |
śrutvāpi tatko hi karoti sādhurmamatvamānmanyapi maṃdacetāḥ

भगीरथाद्यास्सगरं ककुत्स्थो दशननो राघवलक्ष्मणौ च ।
युधिष्ठिराद्याश्च बभूवुरेते सत्यं न मिथ्या क्व नु ते न विद्मः

bhagīrathādyāssagaraṃ kakutstho daśanano rāghavalakṣmaṇau ca |
yudhiṣṭhirādyāśca babhūvurete satyaṃ na mithyā kva nu te na vidmaḥ

ये सांप्रतं ये च नृपा भविष्याः प्रोक्ता मया विप्रवरोग्रवीयाः ।
एते तथाऽन्ये च तथाभिधेयाः सर्वे भविष्यंति यथैव पूर्वे

ye sāṃprataṃ ye ca nṛpā bhaviṣyāḥ proktā mayā vipravarogravīyāḥ |
ete tathā'nye ca tathābhidheyāḥ sarve bhaviṣyaṃti yathaiva pūrve

एत द्विदित्वा न नरेण कार्यं ममत्वमात्मन्यपि पंडितेन ।
तिष्ठंतु तावत्तनयात्मजायाः क्षेत्रादयो ये च शरीरिणोऽन्ये

eta dviditvā na nareṇa kāryaṃ mamatvamātmanyapi paṃḍitena |
tiṣṭhaṃtu tāvattanayātmajāyāḥ kṣetrādayo ye ca śarīriṇo'nye