अध्याय 19: प्रह्लाद का नीति-उपदेश और समुद्र में फेंका जाना

हिरण्यकशिपुः श्रुत्वा तां कृत्यां वितथीकृताम् ।
आहूय पुत्रं पप्रच्छ प्रभावस्यास्य कारणम्

hiraṇyakaśipuḥ śrutvā tāṃ kṛtyāṃ vitathīkṛtām |
āhūya putraṃ papraccha prabhāvasyāsya kāraṇam

प्रह्लाद सुप्रभावोसि किमेतत्ते विचेष्टितम् ।
एतन्मंत्रादिजनितमुताहो सहजं तव

prahlāda suprabhāvosi kimetatte viceṣṭitam |
etanmaṃtrādijanitamutāho sahajaṃ tava

श्रीपराशर उवचा ।
एवं पृष्टस्तदा पित्रा प्रह्लादोऽसुरबालकः ।
प्रणिपत्य पितुः पादाविदं वचनमब्रवीत्

śrīparāśara uvacā |
evaṃ pṛṣṭastadā pitrā prahlādo'surabālakaḥ |
praṇipatya pituḥ pādāvidaṃ vacanamabravīt

न मंत्रादिकृतं तात न च नैसर्गिको मम ।
प्रभाव एष सामान्यो यस्य यस्याच्युतो हृदि

na maṃtrādikṛtaṃ tāta na ca naisargiko mama |
prabhāva eṣa sāmānyo yasya yasyācyuto hṛdi

अन्येषां यो न पापानि चिन्तयत्यात्मनो यथा ।
तस्य पापागमस्तात हेत्वभावान्न विद्यते

anyeṣāṃ yo na pāpāni cintayatyātmano yathā |
tasya pāpāgamastāta hetvabhāvānna vidyate

कर्मणा मनसा वाचा परिपीडां करोति यः ।
तद्बीजं जन्म फलति प्रभूतं तस्य चाशुभम्

karmaṇā manasā vācā paripīḍāṃ karoti yaḥ |
tadbījaṃ janma phalati prabhūtaṃ tasya cāśubham

सोहं न पापमिच्छामि न करोमि वदामि वा ।
चिन्तयन्सर्वभूतस्थमात्मन्यपि च केशवम्

sohaṃ na pāpamicchāmi na karomi vadāmi vā |
cintayansarvabhūtasthamātmanyapi ca keśavam

शारीरं मानसं दुःखं दैवं भूतभवं तथा ।
सर्वत्र शुभचित्तस्य तस्य मे जायेत कुतः

śārīraṃ mānasaṃ duḥkhaṃ daivaṃ bhūtabhavaṃ tathā |
sarvatra śubhacittasya tasya me jāyeta kutaḥ

एवं सर्वेषु भूतेषु भक्तिरव्यभिचारिणी ।
कर्तव्या पण्डितैर्ज्ञात्वा सर्वभूतमयं हरिम्

evaṃ sarveṣu bhūteṣu bhaktiravyabhicāriṇī |
kartavyā paṇḍitairjñātvā sarvabhūtamayaṃ harim

इति श्रुत्वा स दैत्येन्द्र ः प्रासादशिखरे स्थितः ।
क्रोधान्धकारितमुखः प्राह दैतेयकिंकरान्

iti śrutvā sa daityendra ḥ prāsādaśikhare sthitaḥ |
krodhāndhakāritamukhaḥ prāha daiteyakiṃkarān

हिरण्यकशिपुरुपाच ।
दुरात्मा क्षिप्यतामस्मात्प्रासादाच्छतयोजनात् ।
गिरिपृष्ठे पतत्वस्मिन् शिलाभिन्नाङ्गसंहतिः

hiraṇyakaśipurupāca |
durātmā kṣipyatāmasmātprāsādācchatayojanāt |
giripṛṣṭhe patatvasmin śilābhinnāṅgasaṃhatiḥ

ततस्तं चिक्षुपुः सर्वे बालं दैतेयदानवाः ।
पपात सोप्यधः क्षिप्तो हृदयेनोद्वहह्नरिम्

tatastaṃ cikṣupuḥ sarve bālaṃ daiteyadānavāḥ |
papāta sopyadhaḥ kṣipto hṛdayenodvahahnarim

पतमानं जगद्धात्री जगद्धातरि केशवे ।
भक्तियुक्तं दधारैनमुपसंगम्य मेदिनी

patamānaṃ jagaddhātrī jagaddhātari keśave |
bhaktiyuktaṃ dadhārainamupasaṃgamya medinī

ततो विलोक्य तं स्वस्थमविशिर्णास्थिपञ्जरम् ।
हिरण्यकशिपुः प्राह शम्बरं मायिनां वरम्

tato vilokya taṃ svasthamaviśirṇāsthipañjaram |
hiraṇyakaśipuḥ prāha śambaraṃ māyināṃ varam

हिरण्यकशिपुरुपाच ।
नास्माभिः शक्यते हन्तुमसौ दुर्बुद्धिबालकः ।
मायां वेत्ति भवांस्तस्मान्माययैनं निषूदय

hiraṇyakaśipurupāca |
nāsmābhiḥ śakyate hantumasau durbuddhibālakaḥ |
māyāṃ vetti bhavāṃstasmānmāyayainaṃ niṣūdaya

सूदयाम्येव दैत्येन्द्र पश्य मायाबलं मम ।
सहस्रमत्र मायानां पश्य कोटिशतं तथा

sūdayāmyeva daityendra paśya māyābalaṃ mama |
sahasramatra māyānāṃ paśya koṭiśataṃ tathā

ततः स ससृजे मायां प्रह्लादे शम्बरोऽसुरः ।
विनाशमिच्छन्दुर्बुद्धिः सर्वत्र समदर्शिनि

tataḥ sa sasṛje māyāṃ prahlāde śambaro'suraḥ |
vināśamicchandurbuddhiḥ sarvatra samadarśini

समाहितमतिर्भूत्वा शम्बरेपि विमत्सरः ।
मैत्रेय सोपि प्रह्लादः सस्मार मधुसूदनम्

samāhitamatirbhūtvā śambarepi vimatsaraḥ |
maitreya sopi prahlādaḥ sasmāra madhusūdanam

ततो भगवता तस्य रक्षार्थं चक्रमुत्तमम् ।
आजगाम समाज्ञप्तं ज्वालामालि सुदर्शनम्

tato bhagavatā tasya rakṣārthaṃ cakramuttamam |
ājagāma samājñaptaṃ jvālāmāli sudarśanam

तेन मायासहस्रं तच्छम्बरस्याशुगामिना ।
बालस्य रक्षता देहमेकैकं चारिशोधितम्

tena māyāsahasraṃ tacchambarasyāśugāminā |
bālasya rakṣatā dehamekaikaṃ cāriśodhitam

संशोषकं तथा वायुं दैत्येन्द्र स्त्विदमब्रवीत् ।
शीघ्रमेष ममादेशाद्दुरात्मा नीयतां क्षयम्

saṃśoṣakaṃ tathā vāyuṃ daityendra stvidamabravīt |
śīghrameṣa mamādeśāddurātmā nīyatāṃ kṣayam

तथेत्युक्त्वा तु सोप्येनं विवेश पवनो लघु ।
शीतोतिरूक्षः शोषाय तद्देहस्यातिदुः सहः

tathetyuktvā tu sopyenaṃ viveśa pavano laghu |
śītotirūkṣaḥ śoṣāya taddehasyātiduḥ sahaḥ

तेनाविष्टमथात्मानं स बुद्ध्वा दैत्यबालकः ।
हृदयेन महात्मानं दधार धरणीधरम्

tenāviṣṭamathātmānaṃ sa buddhvā daityabālakaḥ |
hṛdayena mahātmānaṃ dadhāra dharaṇīdharam

हृदयस्थस्ततस्तस्य तं वायुमतिभीषणम् ।
पपौ जनार्दनः क्रुद्धः स ययौ पवनः क्षयम्

hṛdayasthastatastasya taṃ vāyumatibhīṣaṇam |
papau janārdanaḥ kruddhaḥ sa yayau pavanaḥ kṣayam

क्षीणासुत सर्वमायासु पवने च क्षयं गते ।
जगाम सोपि भवनं गुरोरेव महामतिः

kṣīṇāsuta sarvamāyāsu pavane ca kṣayaṃ gate |
jagāma sopi bhavanaṃ guroreva mahāmatiḥ

अहन्यहन्यथापाचार्यो नीतिं राज्यफलप्रदाम् ।
ग्राहयामास तं बालं राज्ञामुसनसा कृताम्

ahanyahanyathāpācāryo nītiṃ rājyaphalapradām |
grāhayāmāsa taṃ bālaṃ rājñāmusanasā kṛtām

गृहीतनीतिशास्त्रं तं विनीतं च यदा गुरुः ।
मेने तदैनं तत्पित्रे कथयामास शिक्षितम्

gṛhītanītiśāstraṃ taṃ vinītaṃ ca yadā guruḥ |
mene tadainaṃ tatpitre kathayāmāsa śikṣitam

गृहीतनीतिशास्त्रस्ते पुत्रो दैत्यपते कृतः ।
प्रह्लादस्तत्त्वतो वेत्ति भार्गवेण यदीरितम्

gṛhītanītiśāstraste putro daityapate kṛtaḥ |
prahlādastattvato vetti bhārgaveṇa yadīritam

मित्रेषु वर्तेत कथमरिवर्गेषु भूपतिः ।
प्रह्लाद त्रिषु लोकेषु मध्यस्थेषु कथं चरेत्

mitreṣu varteta kathamarivargeṣu bhūpatiḥ |
prahlāda triṣu lokeṣu madhyastheṣu kathaṃ caret

कथं मंत्रिष्वमात्येषु बाह्येष्वाभ्यंतरेषु च ।
चारेषु पौरवर्गेषु शङ्कितेष्वितरेषु च

kathaṃ maṃtriṣvamātyeṣu bāhyeṣvābhyaṃtareṣu ca |
cāreṣu pauravargeṣu śaṅkiteṣvitareṣu ca

कृत्याकृत्यविधानञ्च दुर्गाटविकसाधनम् ।
प्रह्लाद कथ्यतां सम्यक् तथा कण्टकशोधनम्

kṛtyākṛtyavidhānañca durgāṭavikasādhanam |
prahlāda kathyatāṃ samyak tathā kaṇṭakaśodhanam

एतच्चान्यच्च सकलमधीतं भवता यथा ।
तथा मे कथ्यतां ज्ञातुं तवेच्छामि मनोगतम्

etaccānyacca sakalamadhītaṃ bhavatā yathā |
tathā me kathyatāṃ jñātuṃ tavecchāmi manogatam

प्रणिपत्य पितुः पादौ तदा प्रश्रयभूषणः ।
प्रह्लादः प्राह दैत्येन्द्रं कृतांजलिपुटस्तथा

praṇipatya pituḥ pādau tadā praśrayabhūṣaṇaḥ |
prahlādaḥ prāha daityendraṃ kṛtāṃjalipuṭastathā

ममो पदिष्टं सकलं गुरुणा नात्र संशयः ।
गृहीतन्तु मया किन्तु न सदेतन्मतम्मम

mamo padiṣṭaṃ sakalaṃ guruṇā nātra saṃśayaḥ |
gṛhītantu mayā kintu na sadetanmatammama

साम चोपप्रदानं च भेददण्डौ तथापरौ ।
उपायाः कथिताः सर्वे मित्रादिनां च साधने

sāma copapradānaṃ ca bhedadaṇḍau tathāparau |
upāyāḥ kathitāḥ sarve mitrādināṃ ca sādhane

तानेवाहं न पश्यामि मित्रादींस्तात मा क्रुधः ।
साध्याभावे महाबाहो साधनैः किं प्रयोजनम्

tānevāhaṃ na paśyāmi mitrādīṃstāta mā krudhaḥ |
sādhyābhāve mahābāho sādhanaiḥ kiṃ prayojanam

सर्वभूतात्मके तात जगन्नाथे जगन्मये ।
परमात्मनि गोविन्दे मित्रामित्रकथा कुतः

sarvabhūtātmake tāta jagannāthe jaganmaye |
paramātmani govinde mitrāmitrakathā kutaḥ

त्वय्यस्ति भगवातन् विष्णुर्मयि चान्यत्र चास्ति सः ।
यतस्ततोयं मित्रं मे शत्रुश्चेति पृथक्कुतः

tvayyasti bhagavātan viṣṇurmayi cānyatra cāsti saḥ |
yatastatoyaṃ mitraṃ me śatruśceti pṛthakkutaḥ

तदेभिरलमत्यर्थं दुष्टारम्भोक्तिविस्तरैः ।
अविद्यान्तर्गतैर्यत्नः कर्त्तव्यस्तात शोभने

tadebhiralamatyarthaṃ duṣṭārambhoktivistaraiḥ |
avidyāntargatairyatnaḥ karttavyastāta śobhane

विद्याबुद्धिरविद्यायामज्ञानान्तात जायते ।
बालोग्निं किं न खद्योतमसुरेश्व मन्यते

vidyābuddhiravidyāyāmajñānāntāta jāyate |
bālogniṃ kiṃ na khadyotamasureśva manyate

तत्कर्म यन्न बन्धाय सा विद्या या विमुक्तये ।
आयासायापरं कर्म विद्यान्या शिल्पनैपुणम्

tatkarma yanna bandhāya sā vidyā yā vimuktaye |
āyāsāyāparaṃ karma vidyānyā śilpanaipuṇam

तदेतदवगम्याहमसारं सारमुत्तमम् ।
निशामय महाभाग प्रणिपत्य ब्रवीमि ते

tadetadavagamyāhamasāraṃ sāramuttamam |
niśāmaya mahābhāga praṇipatya bravīmi te

न चिन्तयति को राज्यं को धनं नाभिवाञ्छति ।
तथापि भाव्यमेवैतदुभयं प्राप्यते नरैः

na cintayati ko rājyaṃ ko dhanaṃ nābhivāñchati |
tathāpi bhāvyamevaitadubhayaṃ prāpyate naraiḥ

सर्व एव महाभाग महत्त्वं प्रति सोद्यमाः ।
तथापि पुंसां भाग्यानि नोद्यमा भूतिहेतवः

sarva eva mahābhāga mahattvaṃ prati sodyamāḥ |
tathāpi puṃsāṃ bhāgyāni nodyamā bhūtihetavaḥ

जडानामविवेकानामशूराणमपि प्रभो ।
भाग्यभोज्यानि राज्यानि सन्त्यनीतिमतामपि

jaḍānāmavivekānāmaśūrāṇamapi prabho |
bhāgyabhojyāni rājyāni santyanītimatāmapi

तस्माद्यतेत पुण्येषु य इच्छेन्महतीं श्रियम् ।
यतितव्यं समत्वे च निर्वाणमपि चेच्छता

tasmādyateta puṇyeṣu ya icchenmahatīṃ śriyam |
yatitavyaṃ samatve ca nirvāṇamapi cecchatā

देवा मनुष्याः पशवः पक्षिवृक्षसरीसृपाः ।
रूपमेतदनन्तस्य विष्णोर्भिन्नमिव स्थितम्

devā manuṣyāḥ paśavaḥ pakṣivṛkṣasarīsṛpāḥ |
rūpametadanantasya viṣṇorbhinnamiva sthitam

एतद्विजानता सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
द्र ष्टव्यमात्मवद्विष्णुर्यतोयं विश्वरूपधृक्

etadvijānatā sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam |
dra ṣṭavyamātmavadviṣṇuryatoyaṃ viśvarūpadhṛk

एवं ज्ञाते स भगवाननादिः परमेश्वरः ।
प्रसीदत्यच्युतस्तस्मिन्प्रसन्ने क्लेशसंक्षयः

evaṃ jñāte sa bhagavānanādiḥ parameśvaraḥ |
prasīdatyacyutastasminprasanne kleśasaṃkṣayaḥ

एतच्छ्रुत्वा तु कोपेन समुत्थाय वरासनात् ।
हिरण्यकशिपुः पुत्रं पदा वक्षस्यताडयत्

etacchrutvā tu kopena samutthāya varāsanāt |
hiraṇyakaśipuḥ putraṃ padā vakṣasyatāḍayat

उवाच च स कोपेन सामर्षः प्रज्वलन्निव ।
निष्पिष्य पाणिना पाणिं हन्तुकामो जगद्यथा

uvāca ca sa kopena sāmarṣaḥ prajvalanniva |
niṣpiṣya pāṇinā pāṇiṃ hantukāmo jagadyathā

हे विप्रचित्ते हे राहो हे बलैष महार्णवे ।
नागपाशैर्दृढैर्बद्धा क्षिप्यतां मा विलंब्यताम्

he vipracitte he rāho he balaiṣa mahārṇave |
nāgapāśairdṛḍhairbaddhā kṣipyatāṃ mā vilaṃbyatām

अन्यथा सकला लोकास्तथा दैतेयदानवाः ।
अनुयास्यन्ति मूढस्य मतमस्य दुरात्मनः

anyathā sakalā lokāstathā daiteyadānavāḥ |
anuyāsyanti mūḍhasya matamasya durātmanaḥ

बहुशो वारि तोस्माभिरयं पापस्तथाप्यरेः ।
स्तुतिं करोति दुष्टानां वध एवोपकारकः

bahuśo vāri tosmābhirayaṃ pāpastathāpyareḥ |
stutiṃ karoti duṣṭānāṃ vadha evopakārakaḥ

ततस्ते सत्वरा दैत्या बद्धा तं नागबन्धनैः ।
भर्तुराज्ञां पुरस्कृत्य चिक्षिपुः सलिलार्णवे

tataste satvarā daityā baddhā taṃ nāgabandhanaiḥ |
bharturājñāṃ puraskṛtya cikṣipuḥ salilārṇave

ततश्चचाल चलता प्रह्लादेन महार्णवः ।
उद्वेलोभूत्परं क्षोभमुपेत्य च समन्ततः

tataścacāla calatā prahlādena mahārṇavaḥ |
udvelobhūtparaṃ kṣobhamupetya ca samantataḥ

भूर्लोकमखिलं दृष्ट्वा प्लाव्यमानं महाम्भसा ।
हिरण्यकशिपुर्दैत्यानिदमाह महामते

bhūrlokamakhilaṃ dṛṣṭvā plāvyamānaṃ mahāmbhasā |
hiraṇyakaśipurdaityānidamāha mahāmate

दैतेयाः सकलैः शैलैरत्रैव वरुणालये ।
निश्छिद्रै ः सर्वशः सर्वैश्चीयतामेष दुर्मतिः

daiteyāḥ sakalaiḥ śailairatraiva varuṇālaye |
niśchidrai ḥ sarvaśaḥ sarvaiścīyatāmeṣa durmatiḥ

नाग्निर्दहति नैवायं शस्त्रैश्छिन्नो न चोरगैः ।
क्षयं नीतो न वातेन न विषेण न कृत्यया

nāgnirdahati naivāyaṃ śastraiśchinno na coragaiḥ |
kṣayaṃ nīto na vātena na viṣeṇa na kṛtyayā

न मायाभिर्न चैवोच्चात्पातितो न च दिग्गजैः ।
बालोतिदुष्टचित्तोयं नानेनार्थोस्ति जीवता

na māyābhirna caivoccātpātito na ca diggajaiḥ |
bālotiduṣṭacittoyaṃ nānenārthosti jīvatā

तदेष तोयमध्ये तु समाक्रान्तो महीधरैः ।
तिष्ठत्वब्दसहस्रान्तं प्राणान्हास्यति दुर्मतिः

tadeṣa toyamadhye tu samākrānto mahīdharaiḥ |
tiṣṭhatvabdasahasrāntaṃ prāṇānhāsyati durmatiḥ

ततो दैत्यादानवाश्च पर्वतैस्तं महोदधौः ।
आक्रम्य चयनं चक्रुर्योजनानि सहस्रशः

tato daityādānavāśca parvataistaṃ mahodadhauḥ |
ākramya cayanaṃ cakruryojanāni sahasraśaḥ

स चितः पर्वतैरन्तः समुद्र स्य महामतिः ।
तुष्टावाह्निकवेलायामेकाग्रमतिरच्युतम्

sa citaḥ parvatairantaḥ samudra sya mahāmatiḥ |
tuṣṭāvāhnikavelāyāmekāgramatiracyutam

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते पुरुषोत्तम ।
नमस्ते सर्वलोकात्मन्नमस्ते तिग्मचक्रिणे

namaste puṇḍarīkākṣa namaste puruṣottama |
namaste sarvalokātmannamaste tigmacakriṇe

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः

namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca |
jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namonamaḥ

ब्रह्मत्वे सृजते विश्वं स्थितौ पालयते पुनः ।
रुद्र रूपाय कल्पान्ते नमस्तुभ्यं त्रिमूर्तये

brahmatve sṛjate viśvaṃ sthitau pālayate punaḥ |
rudra rūpāya kalpānte namastubhyaṃ trimūrtaye

देवा यक्षाः सुराः सिद्धा नागा गन्धर्वकिन्नराः ।
पिशाचा राक्षसाश्चैव मनुष्याः पशवस्तथा

devā yakṣāḥ surāḥ siddhā nāgā gandharvakinnarāḥ |
piśācā rākṣasāścaiva manuṣyāḥ paśavastathā

पक्षिणस्थावराश्चैव पिपीलिकसरीसृपाः ।
भूम्यापोग्निर्नभोवायुः शब्दः स्पर्शस्तथा रसः

pakṣiṇasthāvarāścaiva pipīlikasarīsṛpāḥ |
bhūmyāpognirnabhovāyuḥ śabdaḥ sparśastathā rasaḥ

रूपं गन्धो मनो बुद्धिरात्मा कालस्तथा गुणाः ।
एतेषां परमार्थश्च सर्वमेतत्त्वमच्युत

rūpaṃ gandho mano buddhirātmā kālastathā guṇāḥ |
eteṣāṃ paramārthaśca sarvametattvamacyuta

विद्याविद्ये भवान्सत्यमसत्यं त्वं विषामृते ।
प्रवृत्तं च निवृत्तं च कर्म वेदोदितं भवान्

vidyāvidye bhavānsatyamasatyaṃ tvaṃ viṣāmṛte |
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca karma vedoditaṃ bhavān

समस्तकर्मभोक्ता च कर्मोपकरणानि च ।
त्वमेव विष्णो सर्वाणि सर्वकर्मफलं च यत्

samastakarmabhoktā ca karmopakaraṇāni ca |
tvameva viṣṇo sarvāṇi sarvakarmaphalaṃ ca yat

मय्यन्यत्र तथान्येषु भूतेषु भुवनेषु च ।
तवैवाव्याप्तिरैश्वर्यगुणसंसूचिकी प्रभो

mayyanyatra tathānyeṣu bhūteṣu bhuvaneṣu ca |
tavaivāvyāptiraiśvaryaguṇasaṃsūcikī prabho

त्वां योगिनश्चिंतयन्ति त्वां यजंति च याजकाः ।
हव्यकव्यभुगेकस्त्वं पितृदेवस्वरूपधृक्

tvāṃ yoginaściṃtayanti tvāṃ yajaṃti ca yājakāḥ |
havyakavyabhugekastvaṃ pitṛdevasvarūpadhṛk

रूपं महत्ते स्थितमत्र विश्वं ततश्च सूक्ष्मं जगदेतदीश ।
रूपामि सर्वाणि च भूतभेदास्तेष्वन्तरात्माख्यमतीव सूक्ष्मम्

rūpaṃ mahatte sthitamatra viśvaṃ tataśca sūkṣmaṃ jagadetadīśa |
rūpāmi sarvāṇi ca bhūtabhedāsteṣvantarātmākhyamatīva sūkṣmam

तस्माच्च सूक्ष्मादिविश्षोणानामगोचरे यत्परमात्मरूपम् ।
किमप्यचिन्त्यं तव रूपमस्ति तस्मै नमस्ते पुरुषोत्तमाय

tasmācca sūkṣmādiviśṣoṇānāmagocare yatparamātmarūpam |
kimapyacintyaṃ tava rūpamasti tasmai namaste puruṣottamāya

सर्वभूतेषु सर्वात्मन्या शक्तिरपरा तव ।
गुणाश्रया नमस्तस्यै शाश्वतायै सुरेश्वर

sarvabhūteṣu sarvātmanyā śaktiraparā tava |
guṇāśrayā namastasyai śāśvatāyai sureśvara

यातीतगोचरा वाचां मनसां चाविश्षोणा ।
ज्ञानिज्ञानपरिच्छेद्या तां वन्दे स्वेश्वरीं पराम्

yātītagocarā vācāṃ manasāṃ cāviśṣoṇā |
jñānijñānaparicchedyā tāṃ vande sveśvarīṃ parām

ॐ नमो वासुदेवाय तस्मै भगवते सदा ।
व्यतिरिक्तं न यस्यास्ति व्यतिरिक्तोखिलस्य यः

oṃ namo vāsudevāya tasmai bhagavate sadā |
vyatiriktaṃ na yasyāsti vyatiriktokhilasya yaḥ

नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै महात्मने ।
नाम रूपं न यस्यैको योस्तित्वेनोपलभ्यते

namastasmai namastasmai namastasmai mahātmane |
nāma rūpaṃ na yasyaiko yostitvenopalabhyate

यस्यावताररूपाणि समर्चन्ति दिवौकसः ।
अपश्यन्तः परं रूपं नमस्तस्मै महात्मने

yasyāvatārarūpāṇi samarcanti divaukasaḥ |
apaśyantaḥ paraṃ rūpaṃ namastasmai mahātmane

योन्तस्तिष्ठन्नशेषस्य पश्यतीशः शुभाशुभम् ।
तं सर्वसाक्षिणं विश्वं नमस्ये परमेश्वरम्

yontastiṣṭhannaśeṣasya paśyatīśaḥ śubhāśubham |
taṃ sarvasākṣiṇaṃ viśvaṃ namasye parameśvaram

नमोस्तु विष्णवे तस्मै यस्या भिन्नमिदं जगत् ।
ध्येयः स जगतामाद्यः स प्रसीदतु मेऽव्ययः

namostu viṣṇave tasmai yasyā bhinnamidaṃ jagat |
dhyeyaḥ sa jagatāmādyaḥ sa prasīdatu me'vyayaḥ

यत्रोतमेतत्प्रोतं च विश्वमक्षरमव्ययम् ।
आधारभूतः सर्वस्य स प्रसीदतु मे हरिः

yatrotametatprotaṃ ca viśvamakṣaramavyayam |
ādhārabhūtaḥ sarvasya sa prasīdatu me hariḥ

ॐ नमो विष्णवे तस्मै नमस्तस्मै पुनः पुनः ।
यत्र सर्वं यतः सर्वं यः सर्वसंश्रयः

oṃ namo viṣṇave tasmai namastasmai punaḥ punaḥ |
yatra sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvasaṃśrayaḥ

सर्वगत्वादनन्तस्य स एवाहमवस्थितः ।
मत्तः सर्वमहं सर्वं मयि सर्वं सनातने

sarvagatvādanantasya sa evāhamavasthitaḥ |
mattaḥ sarvamahaṃ sarvaṃ mayi sarvaṃ sanātane

अहमेवाक्षयो नित्यः परमात्मात्मसंश्रयः ।
ब्रह्मसंज्ञोऽहमेवाग्रे तथान्ते च परः पुमान्

ahamevākṣayo nityaḥ paramātmātmasaṃśrayaḥ |
brahmasaṃjño'hamevāgre tathānte ca paraḥ pumān