अध्याय 5: केवल शिव लिंग रूप में क्यों पूजित

श्रवणादित्रिकेऽशक्तो लिंगं बेरं च शांकरम् ।
संस्थाप्य नित्यमभ्यर्च्य तरेत्संसारसागरम्

śravaṇāditrike'śakto liṃgaṃ beraṃ ca śāṃkaram |
saṃsthāpya nityamabhyarcya taretsaṃsārasāgaram

अपि द्र व्यं वहेदेव यथाबलमवंचयन् ।
अर्पयेल्लिंगबेरार्थमर्चयेदपि संततम्

api dra vyaṃ vahedeva yathābalamavaṃcayan |
arpayelliṃgaberārthamarcayedapi saṃtatam

मंडपं गोपुरं तीर्थं मठं क्षेत्रं तथोत्सवम् ।
वस्त्रं गंधं च माल्यं च धूपं दीपं च भक्तितः

maṃḍapaṃ gopuraṃ tīrthaṃ maṭhaṃ kṣetraṃ tathotsavam |
vastraṃ gaṃdhaṃ ca mālyaṃ ca dhūpaṃ dīpaṃ ca bhaktitaḥ

विविधान्नं च नैवेद्यमपूपव्यंजनैर्युतम् ।
छत्रं ध्वजं च व्यजनं चामरं चापि सांगकम्

vividhānnaṃ ca naivedyamapūpavyaṃjanairyutam |
chatraṃ dhvajaṃ ca vyajanaṃ cāmaraṃ cāpi sāṃgakam

राजोपचारवत्सर्वं धारयेल्लिंगबेरयोः ।
प्रदक्षिणां नमस्कारं यथाशक्ति जपं तथा

rājopacāravatsarvaṃ dhārayelliṃgaberayoḥ |
pradakṣiṇāṃ namaskāraṃ yathāśakti japaṃ tathā

आवाहनादिसर्गांतं नित्यं कुर्यात्सुभक्तितः ।
इत्थमभ्यर्च्य यन्देवं लिंगेबेरे च शांकरे

āvāhanādisargāṃtaṃ nityaṃ kuryātsubhaktitaḥ |
itthamabhyarcya yandevaṃ liṃgebere ca śāṃkare

सिद्धिमेति शिवप्रीत्या हित्वापि श्रवणादिकम् ।
लिंगबेरार्चनामात्रान्मुक्ताः पुर्वे महाजनाः

siddhimeti śivaprītyā hitvāpi śravaṇādikam |
liṃgaberārcanāmātrānmuktāḥ purve mahājanāḥ

बेरमात्रे तु सर्वत्र पूज्यंते देवतागणाः ।
लिंगेबेरे च सर्वत्र कथं संपूज्यते शिवः

beramātre tu sarvatra pūjyaṃte devatāgaṇāḥ |
liṃgebere ca sarvatra kathaṃ saṃpūjyate śivaḥ

अहो मुनीश्वराः पुण्यं प्रश्नमेतन्महाद्भुतम् ।
अत्र वक्ता महादेवो नान्योऽस्ति पुरुषः क्वचित्

aho munīśvarāḥ puṇyaṃ praśnametanmahādbhutam |
atra vaktā mahādevo nānyo'sti puruṣaḥ kvacit

शिवेनोक्तं प्रवक्ष्यामि क्रमाद्गुरुमुखाच्छ्रुतम् ।
शिवैको ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलः परिकीर्तितः

śivenoktaṃ pravakṣyāmi kramādgurumukhācchrutam |
śivaiko brahmarūpatvānniṣkalaḥ parikīrtitaḥ

रूपित्वात्सकलस्तद्वत्तस्मात्सकलनिष्कलः ।
निष्कलत्वान्निराकारं लिंगं तस्य समागतम्

rūpitvātsakalastadvattasmātsakalaniṣkalaḥ |
niṣkalatvānnirākāraṃ liṃgaṃ tasya samāgatam

सकलत्वात्तथा बेरं साकारं तस्य संगतम् ।
सकलाकलरूपत्वाद्ब्रह्मशब्दाभिधः परः

sakalatvāttathā beraṃ sākāraṃ tasya saṃgatam |
sakalākalarūpatvādbrahmaśabdābhidhaḥ paraḥ

अपि लिंगे च बेरे च नित्यमभ्यर्च्यते जनैः ।
अब्रह्मत्वात्तदन्येषां निष्कलत्वं न हि क्वचित्

api liṃge ca bere ca nityamabhyarcyate janaiḥ |
abrahmatvāttadanyeṣāṃ niṣkalatvaṃ na hi kvacit

तस्मात्ते निष्कले लिंगे नाराध्यंते सुरेश्वराः ।
अब्रह्मत्वाच्च जीवत्वात्तथान्ये देवतागणाः

tasmātte niṣkale liṃge nārādhyaṃte sureśvarāḥ |
abrahmatvācca jīvatvāttathānye devatāgaṇāḥ

तूष्णीं सकलमात्रत्वादर्च्यंते बेरमात्रके ।
जीवत्वं शंकरान्येषां ब्रह्मत्वं शंकरस्य च

tūṣṇīṃ sakalamātratvādarcyaṃte beramātrake |
jīvatvaṃ śaṃkarānyeṣāṃ brahmatvaṃ śaṃkarasya ca

वेदांतसारसंसिद्धं प्रणवार्थे प्रकाशनात् ।
एवमेव पुरा पृष्टो मंदरे नंदिकेश्वरः

vedāṃtasārasaṃsiddhaṃ praṇavārthe prakāśanāt |
evameva purā pṛṣṭo maṃdare naṃdikeśvaraḥ

सनत्कुमारमुनिना ब्रह्मपुत्रेण धीमता ।
(सनत्कुमार उवाच)
शिवान्यदेववश्यानां सर्वेषामपि सर्वतः

sanatkumāramuninā brahmaputreṇa dhīmatā |
(sanatkumāra uvāca)
śivānyadevavaśyānāṃ sarveṣāmapi sarvataḥ

बेरमात्रं च पूजार्थं श्रुतं दृष्टं च भूरिशः ।
शिवमात्रस्य पूजायां लिंगं बेरं च दृश्यते

beramātraṃ ca pūjārthaṃ śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca bhūriśaḥ |
śivamātrasya pūjāyāṃ liṃgaṃ beraṃ ca dṛśyate

अतस्तद्ब्रूहि कल्याण तत्त्वं मे साधुबोधनम् ।
(नंदिकेश्वर उवाच)
अनुत्तरमिमं प्रश्नं रहस्यं ब्रह्मलक्षणम्

atastadbrūhi kalyāṇa tattvaṃ me sādhubodhanam |
(naṃdikeśvara uvāca)
anuttaramimaṃ praśnaṃ rahasyaṃ brahmalakṣaṇam

कथयामि शिवेनोक्तं भक्तियुक्तस्य तेऽनघ ।
शिवस्य ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलत्वाच्च निष्कलम्

kathayāmi śivenoktaṃ bhaktiyuktasya te'nagha |
śivasya brahmarūpatvānniṣkalatvācca niṣkalam

लिंगं तस्यैव पूजायां सर्ववेदेषु संमतम् ।
तस्यैव सकलत्वाच्च तथा सकलनिष्कलम्

liṃgaṃ tasyaiva pūjāyāṃ sarvavedeṣu saṃmatam |
tasyaiva sakalatvācca tathā sakalaniṣkalam

सकलं च तथा बेरं पूजायां लोकसंमतम् ।
शिवान्येषां च जीवत्वात्सकलत्वाच्च सर्वतः

sakalaṃ ca tathā beraṃ pūjāyāṃ lokasaṃmatam |
śivānyeṣāṃ ca jīvatvātsakalatvācca sarvataḥ

बेरमात्रं च पूजायां संमतं वेदनिर्णये ।
स्वाविर्भावे च देवानां सकलं रूपमेव हि

beramātraṃ ca pūjāyāṃ saṃmataṃ vedanirṇaye |
svāvirbhāve ca devānāṃ sakalaṃ rūpameva hi

शिवस्य लिंगं बेरं च दर्शने दृश्यते खलु ।
(सनत्कुमार उवाच)
उक्तं त्वया महाभाग लिंगबेरप्रचारणम्

śivasya liṃgaṃ beraṃ ca darśane dṛśyate khalu |
(sanatkumāra uvāca)
uktaṃ tvayā mahābhāga liṃgaberapracāraṇam

शिवस्य च तदन्येषां विभज्य परमार्थतः ।
तस्मात्तदेव परमं लिंगबेरादिसंभवम्

śivasya ca tadanyeṣāṃ vibhajya paramārthataḥ |
tasmāttadeva paramaṃ liṃgaberādisaṃbhavam

श्रोतुमिच्छामि योगींद्र लिंगाविर्भावलक्षणम् ।
(नंदिकेश्वर उवाच)
शृणु वत्स भवत्प्रीत्या वक्ष्यामि परमार्थतः

śrotumicchāmi yogīṃdra liṃgāvirbhāvalakṣaṇam |
(naṃdikeśvara uvāca)
śṛṇu vatsa bhavatprītyā vakṣyāmi paramārthataḥ

पुरा कल्पे महाकाले प्रपन्ने लोकविश्रुते ।
आयुध्येतां महात्मानौ ब्रह्मविष्णू परस्परम्

purā kalpe mahākāle prapanne lokaviśrute |
āyudhyetāṃ mahātmānau brahmaviṣṇū parasparam

तयोर्मानं निराकर्तुं तन्मध्ये परमेश्वरः ।
निष्कलस्तंभरूपेण स्वरूपं समदर्शयत्

tayormānaṃ nirākartuṃ tanmadhye parameśvaraḥ |
niṣkalastaṃbharūpeṇa svarūpaṃ samadarśayat

ततः स्वलिंगचिह्नत्वात्स्तंभतो निष्कलं शिवः ।
स्वलिंगं दर्शयामास जगतां हितकाम्यया

tataḥ svaliṃgacihnatvātstaṃbhato niṣkalaṃ śivaḥ |
svaliṃgaṃ darśayāmāsa jagatāṃ hitakāmyayā

तदाप्रभृति लोकेषु निष्कलं लिंगमैश्वरम् ।
सकलं च तथा बेरं शिवस्यैव प्रकल्पितम्

tadāprabhṛti lokeṣu niṣkalaṃ liṃgamaiśvaram |
sakalaṃ ca tathā beraṃ śivasyaiva prakalpitam

शिवान्येषः तु देवानां बेरमात्रं प्रकल्पितम् ।
तत्तद्बेरं तु देवानां तत्तद्भोगप्रदं शुभम् ।
शिवस्य लिंगबेरत्वं भोगमोक्षप्रदं शुभम्

śivānyeṣaḥ tu devānāṃ beramātraṃ prakalpitam |
tattadberaṃ tu devānāṃ tattadbhogapradaṃ śubham |
śivasya liṃgaberatvaṃ bhogamokṣapradaṃ śubham