अध्याय 9: अट्ठाईस योगाचार्य और उनके शिष्य

युगावर्तेषु सर्वेषु योगाचार्यच्छलेन तु ।
अवतारान्हि शर्वस्य शिष्यांश्च भगवन्वद

yugāvarteṣu sarveṣu yogācāryacchalena tu |
avatārānhi śarvasya śiṣyāṃśca bhagavanvada

श्वेतः सुतारो मदनः सुहोत्रः कङ्क एव च ।
लौगाक्षिश्च महामायो जैगीषव्यस्तथैव च

śvetaḥ sutāro madanaḥ suhotraḥ kaṅka eva ca |
laugākṣiśca mahāmāyo jaigīṣavyastathaiva ca

दधिवाहश्च ऋषभो मुनिरुग्रो ऽत्रिरेव च ।
सुपालको गौतमश्च तथा वेदशिरा मुनिः

dadhivāhaśca ṛṣabho munirugro 'trireva ca |
supālako gautamaśca tathā vedaśirā muniḥ

गोकर्णश्च गुहावासी शिखण्डी चापरः स्मृतः ।
जटामाली चाट्टहासो दारुको लांगुली तथा

gokarṇaśca guhāvāsī śikhaṇḍī cāparaḥ smṛtaḥ |
jaṭāmālī cāṭṭahāso dāruko lāṃgulī tathā

महाकालश्च शूली च डंडी मुण्डीश एव च ।
सविष्णुस्सोमशर्मा च लकुलीश्वर एव च

mahākālaśca śūlī ca ḍaṃḍī muṇḍīśa eva ca |
saviṣṇussomaśarmā ca lakulīśvara eva ca

एते वाराह कल्पे ऽस्मिन्सप्तमस्यांतरो मनोः ।
अष्टाविंशतिसंख्याता योगाचार्या युगक्रमात्

ete vārāha kalpe 'sminsaptamasyāṃtaro manoḥ |
aṣṭāviṃśatisaṃkhyātā yogācāryā yugakramāt

शिष्याः प्रत्येकमेतेषां चत्वारश्शांतचेतसः ।
श्वेतादयश्च रुष्यांतांस्तान्ब्रवीमि यथाक्रमम्

śiṣyāḥ pratyekameteṣāṃ catvāraśśāṃtacetasaḥ |
śvetādayaśca ruṣyāṃtāṃstānbravīmi yathākramam

श्वेतश्श्वेतशिखश्चैव श्वेताश्वः श्वेतलोहितः ।
दुन्दुभिश्शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा

śvetaśśvetaśikhaścaiva śvetāśvaḥ śvetalohitaḥ |
dundubhiśśatarūpaśca ṛcīkaḥ ketumāṃstathā

विकोशश्च विकेशश्च विपाशः पाशनाशनः ।
सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्गमो दुरतिक्रमः

vikośaśca vikeśaśca vipāśaḥ pāśanāśanaḥ |
sumukho durmukhaścaiva durgamo duratikramaḥ

सनत्कुमारस्सनकः सनंदश्च सनातनः ।
सुधामा विरजाश्चैव शंखश्चांडज एव च

sanatkumārassanakaḥ sanaṃdaśca sanātanaḥ |
sudhāmā virajāścaiva śaṃkhaścāṃḍaja eva ca

सारस्वतश्च मेघश्च मेघवाहस्सुवाहकः ।
कपिलश्चासुरिः पञ्चशिखो बाष्कल एव च

sārasvataśca meghaśca meghavāhassuvāhakaḥ |
kapilaścāsuriḥ pañcaśikho bāṣkala eva ca

पराशराश्च गर्गश्च भार्गवश्चांगिरास्तथा ।
बलबन्धुर्निरामित्राः केतुशृंगस्तपोधनः

parāśarāśca gargaśca bhārgavaścāṃgirāstathā |
balabandhurnirāmitrāḥ ketuśṛṃgastapodhanaḥ

लंबोदरश्च लंबश्च लम्बात्मा लंबकेशकः ।
सर्वज्ञस्समबुद्धिश्च साध्यसिद्धिस्तथैव च

laṃbodaraśca laṃbaśca lambātmā laṃbakeśakaḥ |
sarvajñassamabuddhiśca sādhyasiddhistathaiva ca

सुधामा कश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा ।
अत्रिरुग्रो गुरुश्रेष्ठः श्रवनोथ श्रविष्टकः

sudhāmā kaśyapaścaiva vasiṣṭho virajāstathā |
atrirugro guruśreṣṭhaḥ śravanotha śraviṣṭakaḥ

कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः ।
काश्यपो ह्युशनाश्चैव च्यवनश्च बृहस्पतिः

kuṇiśca kuṇibāhuśca kuśarīraḥ kunetrakaḥ |
kāśyapo hyuśanāścaiva cyavanaśca bṛhaspatiḥ

उतथ्यो वामदेवश्च महाकालो महा ऽनिलः ।
वाचःश्रवाः सुवीरश्च श्यावकश्च यतीश्वरः

utathyo vāmadevaśca mahākālo mahā 'nilaḥ |
vācaḥśravāḥ suvīraśca śyāvakaśca yatīśvaraḥ

हिरण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा ।
सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव कुबन्धः कुशकन्धरः

hiraṇyanābhaḥ kauśalyo lokākṣiḥ kuthumistathā |
sumanturjaiminiścaiva kubandhaḥ kuśakandharaḥ

प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान्गौतमस्तथा ।
भल्लवी मधुपिंगश्च श्वेतकेतुस्तथैव च

plakṣo dārbhāyaṇiścaiva ketumāngautamastathā |
bhallavī madhupiṃgaśca śvetaketustathaiva ca

उशिजो बृहदश्वश्च देवलः कविरेव च ।
शालिहोत्रः सुवेषश्च युवनाश्वः शरद्वसुः

uśijo bṛhadaśvaśca devalaḥ kavireva ca |
śālihotraḥ suveṣaśca yuvanāśvaḥ śaradvasuḥ

अक्षपादः कणादश्च उलूको वत्स एव च ।
कुलिकश्चैव गर्गश्च मित्रको रुष्य एव च

akṣapādaḥ kaṇādaśca ulūko vatsa eva ca |
kulikaścaiva gargaśca mitrako ruṣya eva ca

एते शिष्या महेशस्य योगाचार्यस्वरूपिणः ।
संख्या च शतमेतेषां सह द्वादशसंख्यया

ete śiṣyā maheśasya yogācāryasvarūpiṇaḥ |
saṃkhyā ca śatameteṣāṃ saha dvādaśasaṃkhyayā

सर्वे पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञा वेदवेदांगपारगाः

sarve pāśupatāḥ siddhā bhasmoddhūlitavigrahāḥ |
sarvaśāstrārthatattvajñā vedavedāṃgapāragāḥ

शिवाश्रमरतास्सर्वे शिवज्ञानपरायणाः ।
सर्वे संगविनिर्मुक्ताः शिवैकासक्तचेतसः

śivāśramaratāssarve śivajñānaparāyaṇāḥ |
sarve saṃgavinirmuktāḥ śivaikāsaktacetasaḥ

सर्वद्वंद्वसहा धीराः सर्वभूतहिते रताः ।
ऋजवो मृदवः स्वस्था जितक्रोधा जितेंद्रियाः

sarvadvaṃdvasahā dhīrāḥ sarvabhūtahite ratāḥ |
ṛjavo mṛdavaḥ svasthā jitakrodhā jiteṃdriyāḥ

रुद्राक्षमालाभरणास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः ।
शिखाजटास्सर्वजटा अजटा मुंडशीर्षकाः

rudrākṣamālābharaṇāstripuṃḍrāṃkitamastakāḥ |
śikhājaṭāssarvajaṭā ajaṭā muṃḍaśīrṣakāḥ

फलमूलाशनप्रायाः प्राणायामपरायणाः ।
शिवाभिमानसंपन्नाः शिवध्यानैकतत्पराः

phalamūlāśanaprāyāḥ prāṇāyāmaparāyaṇāḥ |
śivābhimānasaṃpannāḥ śivadhyānaikatatparāḥ

समुन्मथितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमाः ।
प्रयातुमेव सन्नद्धाः परं शिवपुरं प्रति

samunmathitasaṃsāraviṣavṛkṣāṃkurodgamāḥ |
prayātumeva sannaddhāḥ paraṃ śivapuraṃ prati

सदेशिकानिमान्मत्वा नित्यं यश्शिवमर्चयेत् ।
स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

sadeśikānimānmatvā nityaṃ yaśśivamarcayet |
sa yāti śivasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā