अध्याय 29: काम्य कर्म और पञ्चमुख सदाशिव

भगवंस्त्वन्मुखादेव श्रुतं श्रुतिसमं मया ।
स्वाश्रितानां शिवप्रोक्तं नित्यनैमित्तिकं तथा

bhagavaṃstvanmukhādeva śrutaṃ śrutisamaṃ mayā |
svāśritānāṃ śivaproktaṃ nityanaimittikaṃ tathā

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवधर्माधिकारिणाम् ।
काम्यमप्यस्ति चेत्कर्म वक्तुमर्हसि साम्प्रतम्

idānīṃ śrotumicchāmi śivadharmādhikāriṇām |
kāmyamapyasti cetkarma vaktumarhasi sāmpratam

अस्त्यैहिकफलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तथा ।
ऐहिकामुष्मिकञ्चापि तच्च पञ्चविधं पुनः

astyaihikaphalaṃ kiñcidāmuṣmikaphalaṃ tathā |
aihikāmuṣmikañcāpi tacca pañcavidhaṃ punaḥ

किंचित्क्रियामयं कर्म किंचित्कर्म तपो मयम्

kiṃcitkriyāmayaṃ karma kiṃcitkarma tapo mayam

जपध्यानमयं किंचित्किंचित्सर्वमयं तथा ।
क्रियामयं तथा भिन्नं होमदानार्चनक्रमात्

japadhyānamayaṃ kiṃcitkiṃcitsarvamayaṃ tathā |
kriyāmayaṃ tathā bhinnaṃ homadānārcanakramāt

सर्वशक्तिमतामेव नान्येषां सफलं भवेत् ।
शक्तिश्चाज्ञा मदेशस्य शिवस्य परमात्मनः

sarvaśaktimatāmeva nānyeṣāṃ saphalaṃ bhavet |
śaktiścājñā madeśasya śivasya paramātmanaḥ

तस्मात्काम्यानि कर्माणि कुर्यादाज्ञाधरोद्विजः ।
अथ वक्ष्यामि काम्यं हि चेहामुत्र फलप्रदम्

tasmātkāmyāni karmāṇi kuryādājñādharodvijaḥ |
atha vakṣyāmi kāmyaṃ hi cehāmutra phalapradam

शैवैर्माहेश्वरैश्चैव कार्यमंतर्बहिः क्रमात् ।
शिवो महेश्वरश्चेति नात्यंतमिह भिद्यते

śaivairmāheśvaraiścaiva kāryamaṃtarbahiḥ kramāt |
śivo maheśvaraśceti nātyaṃtamiha bhidyate

यथा तथा न भिद्यंते शैवा माहेश्वरा अपि ।
शिवाश्रिता हि ते शैवा ज्ञानयज्ञरता नराः

yathā tathā na bhidyaṃte śaivā māheśvarā api |
śivāśritā hi te śaivā jñānayajñaratā narāḥ

माहेश्वरास्समाख्याता कर्मयज्ञरता भुवि ।
तस्मादाभ्यन्तरे कुर्युः शैवा माहेश्वरा वहिः

māheśvarāssamākhyātā karmayajñaratā bhuvi |
tasmādābhyantare kuryuḥ śaivā māheśvarā vahiḥ

न तु प्रयोगो भिद्येत वक्ष्यमाणस्य कर्मणः ।
परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः

na tu prayogo bhidyeta vakṣyamāṇasya karmaṇaḥ |
parīkṣya bhūmiṃ vidhivadgaṃdhavarṇarasādibhiḥ

मनोभिलषिते तत्र वितानविततांबरे ।
सुप्रलिप्ते महीपृष्ठे दर्पणोदरसंनिभे

manobhilaṣite tatra vitānavitatāṃbare |
supralipte mahīpṛṣṭhe darpaṇodarasaṃnibhe

प्राचीमुत्पादयेत्पूर्वं शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना ।
एकहस्तं द्विहस्तं वा मण्डलं परिकल्पयेत्

prācīmutpādayetpūrvaṃ śāstradṛṣṭena vartmanā |
ekahastaṃ dvihastaṃ vā maṇḍalaṃ parikalpayet

आलिखेद्विमलं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम् ।
रत्नहेमादिभिश्चूर्णैर्यथासंभवसंभृतैः

ālikhedvimalaṃ padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam |
ratnahemādibhiścūrṇairyathāsaṃbhavasaṃbhṛtaiḥ

पञ्चावरणसंयुक्तं बहुशोभासमन्वितम् ।
दलेषु सिद्धयः कल्प्याः केसरेषु सशक्तिकाः

pañcāvaraṇasaṃyuktaṃ bahuśobhāsamanvitam |
daleṣu siddhayaḥ kalpyāḥ kesareṣu saśaktikāḥ

रुद्रा वामादयस्त्वष्टौ पूर्वादिदलतः क्रमात् ।
कर्णिकायां च वैराग्यं बीजेषु नव शक्तयः

rudrā vāmādayastvaṣṭau pūrvādidalataḥ kramāt |
karṇikāyāṃ ca vairāgyaṃ bījeṣu nava śaktayaḥ

स्कन्दे शिवात्मको धर्मो नाले ज्ञानं शिवाश्रयम् ।
कर्णिकोपरि चाग्नेयं मंडलं सौरमैन्दवम्

skande śivātmako dharmo nāle jñānaṃ śivāśrayam |
karṇikopari cāgneyaṃ maṃḍalaṃ sauramaindavam

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमतः परम् ।
सर्वासनोपरि सुखं विचित्रकुसुमान्वितम्

śivavidyātmatattvākhyaṃ tattvatrayamataḥ param |
sarvāsanopari sukhaṃ vicitrakusumānvitam

पञ्चावरणसंयुक्तं पूजयेदंबया सह ।
शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्

pañcāvaraṇasaṃyuktaṃ pūjayedaṃbayā saha |
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ prasannaṃ śītaladyutim

विद्युद्वलयसंकाशजटामुकुटभूषितम् ।
शार्दूलचर्मवसनं किञ्चित्स्मितमुखांबुजम्

vidyudvalayasaṃkāśajaṭāmukuṭabhūṣitam |
śārdūlacarmavasanaṃ kiñcitsmitamukhāṃbujam

रक्तपद्मदलप्रख्यपादपाणितलाधरम् ।
सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वाभरणभूषितम्

raktapadmadalaprakhyapādapāṇitalādharam |
sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sarvābharaṇabhūṣitam

दिव्यायुधवरैर्युक्तं दिव्यगंधानुलेपनम् ।
पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रखण्डशिखामणिम्

divyāyudhavarairyuktaṃ divyagaṃdhānulepanam |
pañcavaktraṃ daśabhujaṃ candrakhaṇḍaśikhāmaṇim

अस्य पूर्वमुखं सौम्यं बालार्कसदृशप्रभम् ।
त्रिलोचनारविंदाढ्यं कृतबालेंदुशेखरम्

asya pūrvamukhaṃ saumyaṃ bālārkasadṛśaprabham |
trilocanāraviṃdāḍhyaṃ kṛtabāleṃduśekharam

दक्षिणं नीलजीमूतसमानरुचिरप्रभम् ।
भ्रुकुटीकुटिलं घोरं रक्तवृत्तेक्षणत्रयम्

dakṣiṇaṃ nīlajīmūtasamānaruciraprabham |
bhrukuṭīkuṭilaṃ ghoraṃ raktavṛttekṣaṇatrayam

दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं स्फुरिताधरपल्लवम् ।
उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम्

daṃṣṭrākarālaṃ durdharṣaṃ sphuritādharapallavam |
uttaraṃ vidrumaprakhyaṃ nīlālakavibhūṣitam

सविलासं त्रिनयनं चन्द्राभरणशेखरम् ।
पश्चिमं पूर्णचन्द्राभं लोचनत्रितयोज्ज्वलम्

savilāsaṃ trinayanaṃ candrābharaṇaśekharam |
paścimaṃ pūrṇacandrābhaṃ locanatritayojjvalam

चन्द्ररेखाधरं सौम्यं मंदस्मितमनोहरम् ।
पञ्चमं स्फटिकप्रख्यमिंदुरेखासमुज्ज्वलम्

candrarekhādharaṃ saumyaṃ maṃdasmitamanoharam |
pañcamaṃ sphaṭikaprakhyamiṃdurekhāsamujjvalam

अतीव सौम्यमुत्फुल्ललोचनत्रितयोज्ज्वलम् ।
दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलोज्ज्वलम्

atīva saumyamutphullalocanatritayojjvalam |
dakṣiṇe śūlaparaśuvajrakhaḍgānalojjvalam

सव्ये च नागनाराचघण्टापाशांकुशोज्ज्वलम् ।
निवृत्त्याजानुसंबद्धमानाभेश्च प्रतिष्ठया

savye ca nāganārācaghaṇṭāpāśāṃkuśojjvalam |
nivṛttyājānusaṃbaddhamānābheśca pratiṣṭhayā

आकंठं विद्यया तद्वदाललाटं तु शांतया ।
तदूर्ध्वं शांत्यतीताख्यकलया परया तथा

ākaṃṭhaṃ vidyayā tadvadālalāṭaṃ tu śāṃtayā |
tadūrdhvaṃ śāṃtyatītākhyakalayā parayā tathā

पञ्चाध्वव्यापिनं साक्षात्कलापञ्चकविग्रहम् ।
ईशानमुकुटं देवं पुरुषाख्यं पुरातनम्

pañcādhvavyāpinaṃ sākṣātkalāpañcakavigraham |
īśānamukuṭaṃ devaṃ puruṣākhyaṃ purātanam

अघोरहृदयं तद्वद्वामगुह्यं महेश्वरम् ।
सद्यपादं च तन्मूर्तिमष्टत्रिंशत्कलामयम्

aghorahṛdayaṃ tadvadvāmaguhyaṃ maheśvaram |
sadyapādaṃ ca tanmūrtimaṣṭatriṃśatkalāmayam

मातृकामयमीशानं पञ्चब्रह्ममयं तथा ।
ओंकाराख्यमयं चैव हंसशक्त्या समन्वितम्

mātṛkāmayamīśānaṃ pañcabrahmamayaṃ tathā |
oṃkārākhyamayaṃ caiva haṃsaśaktyā samanvitam

तथेच्छात्मिकया शक्त्या समारूढांकमंडलम् ।
ज्ञानाख्यया दक्षिणतो वामतश्च क्रियाख्यया

tathecchātmikayā śaktyā samārūḍhāṃkamaṃḍalam |
jñānākhyayā dakṣiṇato vāmataśca kriyākhyayā

तत्त्वत्रयमयं साक्षाद्विद्यामूर्तिं सदाशिवम् ।
मूर्तिमूलेन संकल्प्य सकलीकृत्य च क्रमात्

tattvatrayamayaṃ sākṣādvidyāmūrtiṃ sadāśivam |
mūrtimūlena saṃkalpya sakalīkṛtya ca kramāt

संपूज्य च यथान्यायमर्घान्तं मूलविद्यया ।
मूर्तिमन्तं शिवं साक्षाच्छक्त्या परमया सह

saṃpūjya ca yathānyāyamarghāntaṃ mūlavidyayā |
mūrtimantaṃ śivaṃ sākṣācchaktyā paramayā saha

तत्रावाह्य महादेवं सदसद्व्यक्तिवर्जितम् ।
पञ्चोपकरणं कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

tatrāvāhya mahādevaṃ sadasadvyaktivarjitam |
pañcopakaraṇaṃ kṛtvā pūjayetparameśvaram

ब्रह्मभिश्च षडङ्गैश्च ततो मातृकया सह ।
प्रणवेन शिवेनैव शक्तियुक्तेन च क्रमात्

brahmabhiśca ṣaḍaṅgaiśca tato mātṛkayā saha |
praṇavena śivenaiva śaktiyuktena ca kramāt

शांतेन वा तथान्यैश्च वेदमन्त्रैश्च कृत्स्नशः ।
पूजयेत्परमं देवं केवलेन शिवेन वा

śāṃtena vā tathānyaiśca vedamantraiśca kṛtsnaśaḥ |
pūjayetparamaṃ devaṃ kevalena śivena vā

पाद्यादिमुखवासांतं कृत्वा प्रस्थापनं विना ।
पञ्चावरणपूजां तु ह्यारभेत यथाक्रमम्

pādyādimukhavāsāṃtaṃ kṛtvā prasthāpanaṃ vinā |
pañcāvaraṇapūjāṃ tu hyārabheta yathākramam