अध्याय 30: शिव और शिवा के पाँच आवरण

तत्रादौ शिवयोः पार्श्वे दक्षिणे वामतः क्रमात् ।
गंधाद्यैरर्चयेत्पूर्वं देवौ हेरंबषण्मुखौ

tatrādau śivayoḥ pārśve dakṣiṇe vāmataḥ kramāt |
gaṃdhādyairarcayetpūrvaṃ devau heraṃbaṣaṇmukhau

ततो ब्रह्माणि परित ईशानादि यथाक्रमम् ।
सशक्तिकानि सद्यांतं प्रथमावरणे यजेत्

tato brahmāṇi parita īśānādi yathākramam |
saśaktikāni sadyāṃtaṃ prathamāvaraṇe yajet

षडंगान्यपि तत्रैव हृदयादीन्यनुक्रमात् ।
शिवस्य च शिवायाश्च वाह्नेयादि समर्चयेत्

ṣaḍaṃgānyapi tatraiva hṛdayādīnyanukramāt |
śivasya ca śivāyāśca vāhneyādi samarcayet

तत्र वामादिकान्रुद्रानष्टौ वामादिशक्तिभिः ।
अर्चयेद्वा न वा पश्चात्पूर्वादिपरितः क्रमात्

tatra vāmādikānrudrānaṣṭau vāmādiśaktibhiḥ |
arcayedvā na vā paścātpūrvādiparitaḥ kramāt

प्रथमावरणं प्रोक्तं मया ते यदुनंदन ।
द्वितीयावरणं प्रीत्या प्रोच्यते श्रद्धया शृणु

prathamāvaraṇaṃ proktaṃ mayā te yadunaṃdana |
dvitīyāvaraṇaṃ prītyā procyate śraddhayā śṛṇu

अनंतं पूर्वादिक्पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः ।
सूक्ष्मं दक्षिणदिक्पत्रे सह शक्त्या समर्चयेत्

anaṃtaṃ pūrvādikpatre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ |
sūkṣmaṃ dakṣiṇadikpatre saha śaktyā samarcayet

ततः पश्चिमदिक्पत्रे सह शक्त्या शिवोत्तमम् ।
तथैवोत्तरदिक्पत्रे चैकनेत्रं समर्चयेत्

tataḥ paścimadikpatre saha śaktyā śivottamam |
tathaivottaradikpatre caikanetraṃ samarcayet

एकरुद्रं च तच्छक्तिं पश्चादीशदले ऽर्चयेत् ।
त्रिमूर्तिं तस्य शक्तिं च पूजयेदग्निदिग्दले

ekarudraṃ ca tacchaktiṃ paścādīśadale 'rcayet |
trimūrtiṃ tasya śaktiṃ ca pūjayedagnidigdale

श्रीकण्ठं नैरृते पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः ।
तथैव मारुते पत्रे शिखंडीशं समर्चयेत्

śrīkaṇṭhaṃ nairṛte patre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ |
tathaiva mārute patre śikhaṃḍīśaṃ samarcayet

द्वितीयावरणे चेज्यास्सर्वर्तश्चक्रवर्तिनः ।
तृतीयावरणे पूज्याः शक्तिभिश्चाष्टमूर्तयः

dvitīyāvaraṇe cejyāssarvartaścakravartinaḥ |
tṛtīyāvaraṇe pūjyāḥ śaktibhiścāṣṭamūrtayaḥ

अष्टसु क्रमशो दिक्षु पूर्वादिपरितः क्रमात् ।
भवः शर्वस्तथेशानो रुद्रः पशुपतिस्ततः

aṣṭasu kramaśo dikṣu pūrvādiparitaḥ kramāt |
bhavaḥ śarvastatheśāno rudraḥ paśupatistataḥ

उग्रो भीमो महादेव इत्यष्टौ मूर्तयः क्रमात् ।
अनंतरं ततश्चैव महादेवादयः क्रमात् ।
शक्तिभिस्सह संपूज्यास्तत्रैकादशमूर्तयः

ugro bhīmo mahādeva ityaṣṭau mūrtayaḥ kramāt |
anaṃtaraṃ tataścaiva mahādevādayaḥ kramāt |
śaktibhissaha saṃpūjyāstatraikādaśamūrtayaḥ

महादेवः शिवो रुद्रः शंकरो नीललोहितः ।
ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः

mahādevaḥ śivo rudraḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ |
īśāno vijayo bhīmo devadevo bhavodbhavaḥ

कपर्दीशश्च कथ्यंते तथैकादशशक्तयः ।
तत्राष्टौ प्रथमं पूज्याः वाह्नेयादि यथाक्रमम्

kapardīśaśca kathyaṃte tathaikādaśaśaktayaḥ |
tatrāṣṭau prathamaṃ pūjyāḥ vāhneyādi yathākramam

देवदेवः पूर्वपत्रे ईशानं चाग्निगोचरे ।
भवोद्भवस्तयोर्मध्ये कपालीशस्ततः परम्

devadevaḥ pūrvapatre īśānaṃ cāgnigocare |
bhavodbhavastayormadhye kapālīśastataḥ param

तस्मिन्नावरणे भूयो वृषेन्द्रं पुरतो यजेत् ।
नंदिनं दक्षिणे तस्य महाकालं तथोत्तरे

tasminnāvaraṇe bhūyo vṛṣendraṃ purato yajet |
naṃdinaṃ dakṣiṇe tasya mahākālaṃ tathottare

शास्तारं वह्निदिक्पत्रे मात्ःर्दक्षिणदिग्दले ।
गजास्यं नैरृते पत्रे षण्मुखं वारुणे पुनः

śāstāraṃ vahnidikpatre mātḥrdakṣiṇadigdale |
gajāsyaṃ nairṛte patre ṣaṇmukhaṃ vāruṇe punaḥ

ज्येष्ठां वायुदले गौरीमुत्तरे चंडमैश्वरे ।
शास्तृनन्दीशयोर्मध्ये मुनीन्द्रं वृषभं यजेत्

jyeṣṭhāṃ vāyudale gaurīmuttare caṃḍamaiśvare |
śāstṛnandīśayormadhye munīndraṃ vṛṣabhaṃ yajet

महाकालस्योत्तरतः पिंगलं तु समर्चयेत् ।
शास्तृमातृसमूहस्य मध्ये भृंगीश्वरं ततः

mahākālasyottarataḥ piṃgalaṃ tu samarcayet |
śāstṛmātṛsamūhasya madhye bhṛṃgīśvaraṃ tataḥ

मातृविघ्नेशमध्ये तु वीरभद्रं समर्चयेत् ।
स्कन्दविघ्नेशयोर्मध्ये यजेद्देवीं सरस्वतीम्

mātṛvighneśamadhye tu vīrabhadraṃ samarcayet |
skandavighneśayormadhye yajeddevīṃ sarasvatīm

ज्येष्ठाकुमारयोर्मध्ये श्रियं शिवपदार्चिताम् ।
ज्येष्ठागणाम्बयोर्मध्ये महामोटीं समर्चयेत्

jyeṣṭhākumārayormadhye śriyaṃ śivapadārcitām |
jyeṣṭhāgaṇāmbayormadhye mahāmoṭīṃ samarcayet

गणाम्बाचण्डयोर्मध्ये देवीं दुर्गां प्रपूजयेत् ।
अत्रैवावरणे भूयः शिवानुचरसंहतिम्

gaṇāmbācaṇḍayormadhye devīṃ durgāṃ prapūjayet |
atraivāvaraṇe bhūyaḥ śivānucarasaṃhatim

रुद्रप्रथमभूताख्यां विविधां च सशक्तिकाम् ।
शिवायाश्च सखीवर्गं जपेद्ध्यात्वा समाहितः

rudraprathamabhūtākhyāṃ vividhāṃ ca saśaktikām |
śivāyāśca sakhīvargaṃ japeddhyātvā samāhitaḥ

एवं तृतीयावरणे वितते पूजिते सति ।
चतुर्थावरणं ध्यात्वा बहिस्तस्य समर्चयेत्

evaṃ tṛtīyāvaraṇe vitate pūjite sati |
caturthāvaraṇaṃ dhyātvā bahistasya samarcayet

भानुः पूर्वदले पूज्यो दक्षिणे चतुराननः ।
रुद्रो वरुणदिक्पत्रे विष्णुरुत्तरदिग्दले

bhānuḥ pūrvadale pūjyo dakṣiṇe caturānanaḥ |
rudro varuṇadikpatre viṣṇuruttaradigdale

चतुर्णामपि देवानां पृथगावरणान्यथ ।
तस्यांगानि षडेवादौ दीप्ताद्याभिश्च शक्तिभिः

caturṇāmapi devānāṃ pṛthagāvaraṇānyatha |
tasyāṃgāni ṣaḍevādau dīptādyābhiśca śaktibhiḥ

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला क्रमात् ।
अमोघा विद्युता चैव पूर्वादि परितः स्थिताः

dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā kramāt |
amoghā vidyutā caiva pūrvādi paritaḥ sthitāḥ

द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात् ।
पूर्वाद्युत्तरपर्यंताः शक्तयश्च ततः परम्

dvitīyāvaraṇe pūjyāścatasro mūrtayaḥ kramāt |
pūrvādyuttaraparyaṃtāḥ śaktayaśca tataḥ param

आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः ।
अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चैते विवस्वतः

ādityo bhāskaro bhānū raviścetyanupūrvaśaḥ |
arko brahmā tathā rudro viṣṇuścaite vivasvataḥ

विस्तारा पूर्वदिग्भागे सुतरां दक्षिणे स्थिताः ।
बोधनी पश्चिमे भागे आप्यायिन्युत्तरे पुनः

vistārā pūrvadigbhāge sutarāṃ dakṣiṇe sthitāḥ |
bodhanī paścime bhāge āpyāyinyuttare punaḥ

उषां प्रभां तथा प्राज्ञां सन्ध्यामपि ततः परम् ।
ऐशानादिषु विन्यस्य द्वितीयावरणे यजेत्

uṣāṃ prabhāṃ tathā prājñāṃ sandhyāmapi tataḥ param |
aiśānādiṣu vinyasya dvitīyāvaraṇe yajet

सोममंगारकं चैव बुधं बुद्धिमतां वरम् ।
बृहस्पतिं बृहद्बुद्धिं भार्गवं तेजसां निधिम्

somamaṃgārakaṃ caiva budhaṃ buddhimatāṃ varam |
bṛhaspatiṃ bṛhadbuddhiṃ bhārgavaṃ tejasāṃ nidhim

शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं भयंकरम् ।
समंततो यजेदेतांस्तृतीयावरणे क्रमात्

śanaiścaraṃ tathā rāhuṃ ketuṃ dhūmraṃ bhayaṃkaram |
samaṃtato yajedetāṃstṛtīyāvaraṇe kramāt

अथवा द्वादशादित्या द्वितीयावरणे यजेत् ।
तृतीयावरणे चैव राशीन्द्वादश पूजयेत्

athavā dvādaśādityā dvitīyāvaraṇe yajet |
tṛtīyāvaraṇe caiva rāśīndvādaśa pūjayet

सप्तसप्त गणांश्चैव बहिस्तस्य समंततः ।
ऋषीन्देवांश्च गंधर्वान्पन्नगानप्सरोगणान्

saptasapta gaṇāṃścaiva bahistasya samaṃtataḥ |
ṛṣīndevāṃśca gaṃdharvānpannagānapsarogaṇān

ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान् ।
सप्तच्छंदोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत्

grāmaṇyaśca tathā yakṣānyātudhānāṃstathā hayān |
saptacchaṃdomayāṃścaiva vālakhilyāṃśca pūjayet

एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम् ।
ब्रह्माणमर्चयेत्पश्चात्त्रिभिरावरणैः सहः

evaṃ tṛtīyāvaraṇe samabhyarcya divākaram |
brahmāṇamarcayetpaścāttribhirāvaraṇaiḥ sahaḥ

हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजं दक्षिणे ततः ।
कालं पश्चिमदिग्भागे पुरुषं चोत्तरे यजेत्

hiraṇyagarbhaṃ pūrvasyāṃ virājaṃ dakṣiṇe tataḥ |
kālaṃ paścimadigbhāge puruṣaṃ cottare yajet

हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः ।
कालो जात्यंजनप्रख्यः पुरुषः स्फटिकोपमः

hiraṇyagarbhaḥ prathamo brahmā kamalasannibhaḥ |
kālo jātyaṃjanaprakhyaḥ puruṣaḥ sphaṭikopamaḥ

त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा ।
चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः

triguṇo rājasaścaiva tāmasaḥ sāttvikastathā |
catvāra ete kramaśaḥ prathamāvaraṇe sthitāḥ

द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात् ।
सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः

dvitīyāvaraṇe pūjyāḥ pūrvādiparitaḥ kramāt |
sanatkumāraḥ sanakaḥ sanaṃdaśca sanātanaḥ

तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन् ।
अष्टौ पूर्वांश्च पूर्वादौ त्रीन्प्राक्पश्चादनुक्रमात्

tṛtīyāvaraṇe paścādarcayecca prajāpatīn |
aṣṭau pūrvāṃśca pūrvādau trīnprākpaścādanukramāt

दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिश्च तथांगिराः ।
पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः

dakṣo rucirbhṛguścaiva marīciśca tathāṃgirāḥ |
pulastyaḥ pulahaścaiva kraturatriśca kaśyapaḥ

वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतयस्त्विमे ।
तेषां भार्याश्च तैस्सार्धं पूजनीया यथाक्रमम्

vasiṣṭhaśceti vikhyātāḥ prajānāṃ patayastvime |
teṣāṃ bhāryāśca taissārdhaṃ pūjanīyā yathākramam

प्रसूतिश्च तथा"कूतिः ख्यातिः सम्भूतिरेव च ।
धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका

prasūtiśca tathā"kūtiḥ khyātiḥ sambhūtireva ca |
dhṛtiḥ smṛtiḥ kṣamā caiva sannatiścānasūyakā

देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः ।
शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः

devamātārundhatī ca sarvāḥ khalu pativratāḥ |
śivārcanarato nityaṃ śrīmatyaḥ priyadarśanāḥ

प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत् ।
इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः

prathamāvaraṇe vedāṃścaturo vā prapūjayet |
itihāsapurāṇāni dvitīyāvaraṇe punaḥ

तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरस्सराः ।
वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समंततः

tṛtīyāvaraṇe paścāddharmaśāstrapurassarāḥ |
vaidikyo nikhilā vidyāḥ pūjyā eva samaṃtataḥ

पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि ।
अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समंततः

pūrvādipurato vedāstadanye tu yathāruci |
aṣṭadhā vā caturdhā vā kṛtvā pūjāṃ samaṃtataḥ

एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम् ।
दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत्

evaṃ brahmāṇamabhyarcya tribhirāvaraṇairyutam |
dakṣiṇe paścime paścādrudraṃ sāvaraṇaṃ yajet

तस्य ब्रह्मषडंगानि प्रथमावरणं स्मृतम् ।
द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं तथा

tasya brahmaṣaḍaṃgāni prathamāvaraṇaṃ smṛtam |
dvitīyāvaraṇe caiva vidyeśvaramayaṃ tathā

तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते ।
चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात्

tṛtīyāvaraṇe bhedo vidyate sa tu kathyate |
catasro mūrtayastasya pūjyāḥ pūrvāditaḥ kramāt

त्रिगुणास्सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः ।
राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः

triguṇāssakalo devaḥ purastācchivasaṃjñakaḥ |
rājaso dakṣiṇe brahmā sṛṣṭikṛtpūjyate bhavaḥ

तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यस्संहारको हरः ।
सात्त्विकस्सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः

tāmasaḥ paścime cāgniḥ pūjyassaṃhārako haraḥ |
sāttvikassukhakṛtsaumye viṣṇurviśvapatirmṛḍaḥ

एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम् ।
समभ्यर्च्योत्तरे पार्श्वे ततो वैकुंठमर्चयेत्

evaṃ paścimadigbhāge śambhoḥ ṣaḍviṃśakaṃ śivam |
samabhyarcyottare pārśve tato vaikuṃṭhamarcayet

वासुदेवं पुरस्कृत्वा प्रथमावरणे यजेत् ।
अनिरुद्धं दक्षिणतः प्रद्युम्नं पश्चिमे ततः

vāsudevaṃ puraskṛtvā prathamāvaraṇe yajet |
aniruddhaṃ dakṣiṇataḥ pradyumnaṃ paścime tataḥ

सौम्ये संकर्षणं पश्चाद्व्यत्यस्तौ वा यजेदिमौ ।
प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम्

saumye saṃkarṣaṇaṃ paścādvyatyastau vā yajedimau |
prathamāvaraṇaṃ proktaṃ dvitīyāvaraṇaṃ śubham

मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोथ वामनः ।
रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोपि च

matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃhotha vāmanaḥ |
rāmaścānyatamaḥ kṛṣṇo bhavānaśvamukhopi ca

तृतीयावरणे चक्रुः पूर्वभागे समर्चयेत् ।
नारायणाख्यां याम्येस्त्रं क्वचिदव्याहतं यजेत्

tṛtīyāvaraṇe cakruḥ pūrvabhāge samarcayet |
nārāyaṇākhyāṃ yāmyestraṃ kvacidavyāhataṃ yajet

पश्चिमे पांचजन्यं च शार्ङ्गंधनुरथोत्तरे ।
एवं त्र्यावरणैः साक्षाद्विश्वाख्यां परमं हरिम्

paścime pāṃcajanyaṃ ca śārṅgaṃdhanurathottare |
evaṃ tryāvaraṇaiḥ sākṣādviśvākhyāṃ paramaṃ harim

महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्तीकृत्य समर्चयेत् ।
इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान्मूर्तिचतुष्टयम् ।
पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पुजयेत्क्रमात्

mahāviṣṇuṃ sadāviṣṇuṃ mūrtīkṛtya samarcayet |
itthaṃ viṣṇoścaturvyūhakramānmūrticatuṣṭayam |
pūjayitvā ca tacchaktīścatasraḥ pujayetkramāt

प्रभामाग्नेयदिग्भागे नैरृते तु सरस्वतीम् ।
गणांबिका च वायव्ये लक्ष्मीं रौद्रे समर्चयेत्

prabhāmāgneyadigbhāge nairṛte tu sarasvatīm |
gaṇāṃbikā ca vāyavye lakṣmīṃ raudre samarcayet

एवं भान्वादिमूर्तीनां तच्छक्तीनामनंतरम् ।
पूजां विधाय लोकेशांस्तत्रैवावरणे यजेत्

evaṃ bhānvādimūrtīnāṃ tacchaktīnāmanaṃtaram |
pūjāṃ vidhāya lokeśāṃstatraivāvaraṇe yajet

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा ।
वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्

indramagniṃ yamaṃ caiva nirṛtiṃ varuṇaṃ tathā |
vāyuṃ somaṃ kuberaṃ ca paścādīśānamarcayet

एवं चतुर्थावरणं पूजयित्वा विधानतः ।
आयुधानि महेशस्य पश्चाद्बांह्यं समर्चयेत्

evaṃ caturthāvaraṇaṃ pūjayitvā vidhānataḥ |
āyudhāni maheśasya paścādbāṃhyaṃ samarcayet

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे ।
परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

śrīmantriśūlamaiśāne vajraṃ māhendradiṅmukhe |
paraśuṃ vahnidigbhāge yāmye sāyakamarcayet

नैरृते तु यजेत्खड्गं पाशं वारुणगोचरे ।
अंकुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्

nairṛte tu yajetkhaḍgaṃ pāśaṃ vāruṇagocare |
aṃkuśaṃ mārute bhāge pinākaṃ cottare yajet

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत् ।
पञ्चमावरणं चैव सम्पूज्यानन्तरं बहिः

paścimābhimukhaṃ raudraṃ kṣetrapālaṃ samarcayet |
pañcamāvaraṇaṃ caiva sampūjyānantaraṃ bahiḥ

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमे ऽथवा ।
पञ्चमे मातृभिस्सार्धं महोक्ष पुरतो यजेत्

sarvāvaraṇadevānāṃ bahirvā pañcame 'thavā |
pañcame mātṛbhissārdhaṃ mahokṣa purato yajet

ततः समंततः पूज्यास्सर्वा वै देवयोनयः ।
खेचरा ऋषयस्सिद्धा दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः

tataḥ samaṃtataḥ pūjyāssarvā vai devayonayaḥ |
khecarā ṛṣayassiddhā daityā yakṣāśca rākṣasāḥ

अनंताद्याश्च नागेंद्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः ।
डाकिनीभूतवेतालप्रेतभैरवनायकाः

anaṃtādyāśca nāgeṃdrā nāgaistattatkulodbhavaiḥ |
ḍākinībhūtavetālapretabhairavanāyakāḥ

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः ।
नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च

pātālavāsinaścānye nānāyonisamudbhavāḥ |
nadyassamudrā girayaḥ kānanāni sarāṃsi ca

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः ।
नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः

paśavaḥ pakṣiṇo vṛkṣāḥ kīṭādyāḥ kṣudrayonayaḥ |
narāśca vividhākārā mṛgāśca kṣudrayonayaḥ

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः ।
बहिरंडान्यसंख्यानि भुवनानि सहाधिपैः

bhuvanānyantaraṇḍasya tato brahmāṇḍakoṭayaḥ |
bahiraṃḍānyasaṃkhyāni bhuvanāni sahādhipaiḥ

ब्रह्मांडाधारका रुद्रा दशदिक्षु व्यवस्थिताः ।
यद्गौड यच्च मामेयं यद्वा शाक्तं ततः परम्

brahmāṃḍādhārakā rudrā daśadikṣu vyavasthitāḥ |
yadgauḍa yacca māmeyaṃ yadvā śāktaṃ tataḥ param

यत्किञ्चिदस्ति शब्दस्य वाच्यं चिदचिदात्मकम् ।
तत्सर्वं शिवयोः पार्श्वे बुद्ध्वा सामान्यतो यजेत्

yatkiñcidasti śabdasya vācyaṃ cidacidātmakam |
tatsarvaṃ śivayoḥ pārśve buddhvā sāmānyato yajet

कृतांजलिपुटाः सर्वे ऽचिंत्याः स्मितमुखास्तथा ।
प्रीत्या संप्रेक्षमाणाश्च देवं देवीं च सर्वदा

kṛtāṃjalipuṭāḥ sarve 'ciṃtyāḥ smitamukhāstathā |
prītyā saṃprekṣamāṇāśca devaṃ devīṃ ca sarvadā

इत्थमावरणाभ्यर्चां कृत्वाविक्षेपशांतये ।
पुनरभ्यर्च्य देवेशं पक्त्वाक्षरमुदीरयेत्

itthamāvaraṇābhyarcāṃ kṛtvāvikṣepaśāṃtaye |
punarabhyarcya deveśaṃ paktvākṣaramudīrayet

निवेदयेत्ततः पश्चाच्छिवयोरमृतोपमम् ।
सुव्यञ्जनसमायुक्तं शुद्धं चारु महाचरुम्

nivedayettataḥ paścācchivayoramṛtopamam |
suvyañjanasamāyuktaṃ śuddhaṃ cāru mahācarum

द्वात्रिंशदाढकैर्मुख्यमधमं त्वाढकावरम् ।
साधयित्वा यथासंपच्छ्रद्धया विनिवेदयेत्

dvātriṃśadāḍhakairmukhyamadhamaṃ tvāḍhakāvaram |
sādhayitvā yathāsaṃpacchraddhayā vinivedayet

ततो निवेद्य पानीयं तांबूलं चोपदंशकैः ।
नीराजनादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेत्

tato nivedya pānīyaṃ tāṃbūlaṃ copadaṃśakaiḥ |
nīrājanādikaṃ kṛtvā pūjāśeṣaṃ samāpayet

भोगोपयोग्यद्रव्याणि विशिष्टान्येव साधयेत् ।
वित्तशाठ्यं न कुर्वीत भक्तिमान्विभवे सति

bhogopayogyadravyāṇi viśiṣṭānyeva sādhayet |
vittaśāṭhyaṃ na kurvīta bhaktimānvibhave sati

शठस्योपेक्षकस्यापि व्यंग्यं चैवानुतिष्ठतः ।
न फलंत्येव कर्माणि काम्यानीति सतां कथा

śaṭhasyopekṣakasyāpi vyaṃgyaṃ caivānutiṣṭhataḥ |
na phalaṃtyeva karmāṇi kāmyānīti satāṃ kathā

तस्मात्सम्यगुपेक्षां च त्यक्त्वा सर्वांगयोगतः ।
कुर्यात्काम्यानि कर्माणि फलसिद्धिं यदीच्छति

tasmātsamyagupekṣāṃ ca tyaktvā sarvāṃgayogataḥ |
kuryātkāmyāni karmāṇi phalasiddhiṃ yadīcchati

इत्थं पूजां समाप्याथ देवं देवीं प्रणम्य च ।
भक्त्या मनस्समाधाय पश्चात्स्तोत्रमुदीरयेत्

itthaṃ pūjāṃ samāpyātha devaṃ devīṃ praṇamya ca |
bhaktyā manassamādhāya paścātstotramudīrayet

ततः स्तोत्रमुपास्यान्ते त्वष्टोत्तरशतावराम् ।
जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां सहस्रोत्तरमुत्सुकः

tataḥ stotramupāsyānte tvaṣṭottaraśatāvarām |
japetpañcākṣarīṃ vidyāṃ sahasrottaramutsukaḥ

विद्यापूजां गुरोः पूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम् ।
यथोदयं यथाश्राद्धं सदस्यानपि पूजयेत्

vidyāpūjāṃ guroḥ pūjāṃ kṛtvā paścādyathākramam |
yathodayaṃ yathāśrāddhaṃ sadasyānapi pūjayet

ततः उद्वास्य देवेशं सर्वैरावरणैः सह ।
मण्डलं गुरवे दद्याद्यागोपकरणैस्सह

tataḥ udvāsya deveśaṃ sarvairāvaraṇaiḥ saha |
maṇḍalaṃ gurave dadyādyāgopakaraṇaissaha

शिवाश्रितेभ्यो वा दद्यात्सर्वमेवानुपूर्वशः ।
अथवा तच्छिवायैव शिवक्षेत्रे समर्पयेत्

śivāśritebhyo vā dadyātsarvamevānupūrvaśaḥ |
athavā tacchivāyaiva śivakṣetre samarpayet

शिवाग्नौ वा यजेद्देवं होमद्रव्यैश्च सप्तभिः ।
समभ्यर्च्य यथान्यायं सर्वावरणदेवताः

śivāgnau vā yajeddevaṃ homadravyaiśca saptabhiḥ |
samabhyarcya yathānyāyaṃ sarvāvaraṇadevatāḥ

एष योगेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
न तस्मादधिकः कश्चिद्यागो ऽस्ति भुवने क्वचित्

eṣa yogeśvaro nāma triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
na tasmādadhikaḥ kaścidyāgo 'sti bhuvane kvacit

न तदस्ति जगत्यस्मिन्नसध्यं यदनेन तु ।
ऐहिकं वा फलं किंचिदामुष्मिकफलं तु वा

na tadasti jagatyasminnasadhyaṃ yadanena tu |
aihikaṃ vā phalaṃ kiṃcidāmuṣmikaphalaṃ tu vā

इदमस्य फलं नेदमिति नैव नियम्यते ।
श्रेयोरूपस्य कृत्स्नस्य तदिदं श्रेष्टसाधनम्

idamasya phalaṃ nedamiti naiva niyamyate |
śreyorūpasya kṛtsnasya tadidaṃ śreṣṭasādhanam

इदं न शक्यते वक्तुं पुरुषेण यदर्च्यते ।
चिंतामणेरिवैतस्मात्तत्तेन प्राप्यते फलम्

idaṃ na śakyate vaktuṃ puruṣeṇa yadarcyate |
ciṃtāmaṇerivaitasmāttattena prāpyate phalam

तथापि क्षुद्रमुद्दिश्य फलं नैतत्प्रयोजयेत् ।
लघ्वर्थी महतो यस्मात्स्वयं लघुतरो भवेत्

tathāpi kṣudramuddiśya phalaṃ naitatprayojayet |
laghvarthī mahato yasmātsvayaṃ laghutaro bhavet

महद्वा फलमल्पं वा कृतं चेत्कर्म सिध्यति ।
महादेवं समुद्दिश्य कृतं कर्म प्रयुज्यताम्

mahadvā phalamalpaṃ vā kṛtaṃ cetkarma sidhyati |
mahādevaṃ samuddiśya kṛtaṃ karma prayujyatām

तस्मादनन्यलभ्येषु शत्रुमृत्युंजयादिषु ।
फलेषु दृष्टादृष्टेषु कुर्यादेतद्विचक्षणः

tasmādananyalabhyeṣu śatrumṛtyuṃjayādiṣu |
phaleṣu dṛṣṭādṛṣṭeṣu kuryādetadvicakṣaṇaḥ

महत्स्वपि च पातेषु महारागभयादिषु ।
दुर्भिक्षादिषु शांत्यर्थं शांतिं कुर्यादनेन तु

mahatsvapi ca pāteṣu mahārāgabhayādiṣu |
durbhikṣādiṣu śāṃtyarthaṃ śāṃtiṃ kuryādanena tu

बहुना किं प्रलापेन महाव्यापन्निवारकम् ।
आत्मीयमस्त्रं शैवानामिदमाह महेश्वरः

bahunā kiṃ pralāpena mahāvyāpannivārakam |
ātmīyamastraṃ śaivānāmidamāha maheśvaraḥ

तस्मादितः परं नास्ति परित्राणमिहात्मनः ।
इति मत्वा प्रयुंजानः कर्मेदं शुभमश्नुते

tasmāditaḥ paraṃ nāsti paritrāṇamihātmanaḥ |
iti matvā prayuṃjānaḥ karmedaṃ śubhamaśnute

स्तोत्रमात्रं शुचिर्भूत्वा यः पठेत्सुसमाहितः ।
सोप्यभीष्टतमादर्थादष्टांशफलमाप्नुयात्

stotramātraṃ śucirbhūtvā yaḥ paṭhetsusamāhitaḥ |
sopyabhīṣṭatamādarthādaṣṭāṃśaphalamāpnuyāt

अर्थं तस्यानुसन्धाय पर्वण्यनशनः पठेत् ।
अष्टाभ्यां वा चतुर्दश्यां फलमर्धं समाप्नुयात्

arthaṃ tasyānusandhāya parvaṇyanaśanaḥ paṭhet |
aṣṭābhyāṃ vā caturdaśyāṃ phalamardhaṃ samāpnuyāt

यस्त्वर्थमनुसंधाय पर्वादिषु तथा व्रती ।
मासमेकं जपेत्स्तोत्रं स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

yastvarthamanusaṃdhāya parvādiṣu tathā vratī |
māsamekaṃ japetstotraṃ sa kṛtsnaṃ phalamāpnuyāt