अध्याय 27: शिवाग्नि: होम-कुण्ड और अग्निकार्य

अथाग्निकार्यं वक्ष्यामि कुण्डे वा स्थंडिले ऽपि वा ।
वेद्यां वा ह्यायसे पात्रे मृन्मये वा नवे शुभे

athāgnikāryaṃ vakṣyāmi kuṇḍe vā sthaṃḍile 'pi vā |
vedyāṃ vā hyāyase pātre mṛnmaye vā nave śubhe

आधायाग्निं विधानेन संस्कृत्य च ततः परम् ।
तत्राराध्य महादेवं होमकर्म समाचरेत्

ādhāyāgniṃ vidhānena saṃskṛtya ca tataḥ param |
tatrārādhya mahādevaṃ homakarma samācaret

कुण्डं द्विहस्तमानं वा हस्तमात्रमथापि वा ।
वृत्तं वा चतुरस्रं वा कुर्याद्वेदिं च मण्डलम्

kuṇḍaṃ dvihastamānaṃ vā hastamātramathāpi vā |
vṛttaṃ vā caturasraṃ vā kuryādvediṃ ca maṇḍalam

कुण्डं विस्तारवन्निम्नं तन्मध्ये ऽष्टदलाम्बुजम् ।
चतुरंगुलमुत्सेधं तस्य द्व्यंगुलमेव वा

kuṇḍaṃ vistāravannimnaṃ tanmadhye 'ṣṭadalāmbujam |
caturaṃgulamutsedhaṃ tasya dvyaṃgulameva vā

वितस्तिद्विगुणोन्नत्या नाभिमन्तः प्रचक्षते ।
मध्यं च मध्यमांगुल्या मध्यमोत्तमपर्वणोः

vitastidviguṇonnatyā nābhimantaḥ pracakṣate |
madhyaṃ ca madhyamāṃgulyā madhyamottamaparvaṇoḥ

अंगुलैः कथ्यते सद्भिश्चतुर्विंशतिभिः करः ।
मेखलानां त्रयं वापि द्वयमेकमथापि वा

aṃgulaiḥ kathyate sadbhiścaturviṃśatibhiḥ karaḥ |
mekhalānāṃ trayaṃ vāpi dvayamekamathāpi vā

यथाशोभं प्रकुर्वीत श्लक्ष्णमिष्टं मृदा स्थिरम् ।
अश्वत्थपत्रवद्योनिं गजाधारवदेव वा

yathāśobhaṃ prakurvīta ślakṣṇamiṣṭaṃ mṛdā sthiram |
aśvatthapatravadyoniṃ gajādhāravadeva vā

मेखलामध्यतः कुर्यात्पश्चिमे दक्षिणे ऽपि वा ।
शोभनामग्नितः किंचिन्निम्नामुन्मीलिकां शनैः

mekhalāmadhyataḥ kuryātpaścime dakṣiṇe 'pi vā |
śobhanāmagnitaḥ kiṃcinnimnāmunmīlikāṃ śanaiḥ

अग्रेण कुण्डाभिमुखीं किंचिदुत्सृज्य मेखलाम् ।
नोत्सेधनियमो वेद्याः सा मार्दी वाथ सैकती

agreṇa kuṇḍābhimukhīṃ kiṃcidutsṛjya mekhalām |
notsedhaniyamo vedyāḥ sā mārdī vātha saikatī

मंडलं गोशकृत्तोयैर्मानं पात्रस्य नोदितम् ।
कुण्डं च मृन्मयं वेदिमालिपेद्गोमयांबुना

maṃḍalaṃ gośakṛttoyairmānaṃ pātrasya noditam |
kuṇḍaṃ ca mṛnmayaṃ vedimālipedgomayāṃbunā

प्रक्षाल्य तापयेत्पात्रं प्रोक्षयेदन्यदंभसा ।
स्वसूत्रोक्तप्रकारेण कुण्डादौ विल्लिखेत्ततः

prakṣālya tāpayetpātraṃ prokṣayedanyadaṃbhasā |
svasūtroktaprakāreṇa kuṇḍādau villikhettataḥ

संप्रोक्ष्य कल्पयेद्दर्भैः पुष्पैर्वा वह्निविष्टरम् ।
अर्चनार्थं च होमार्थं सर्वद्रव्याणि साधयेत्

saṃprokṣya kalpayeddarbhaiḥ puṣpairvā vahniviṣṭaram |
arcanārthaṃ ca homārthaṃ sarvadravyāṇi sādhayet

प्रक्षाल्यक्षालनीयानि प्रोक्षण्या प्रोक्ष्य शोधयेत् ।
मणिजं काष्ठजं वाथ श्रोत्रियागारसम्भवम्

prakṣālyakṣālanīyāni prokṣaṇyā prokṣya śodhayet |
maṇijaṃ kāṣṭhajaṃ vātha śrotriyāgārasambhavam

अन्यं वाभ्यर्हितं वह्निं ततः साधारमानयेत् ।
त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य कुण्डादेरुपरि क्रमात्

anyaṃ vābhyarhitaṃ vahniṃ tataḥ sādhāramānayet |
triḥ pradakṣiṇamāvṛtya kuṇḍāderupari kramāt

वह्निबीजं समुच्चार्य त्वादधीताग्निमासने ।
योनिमार्गेण वा तद्वदात्मनः संमुखेन वा

vahnibījaṃ samuccārya tvādadhītāgnimāsane |
yonimārgeṇa vā tadvadātmanaḥ saṃmukhena vā

नियोगः प्रदेश सर्वं कुंडं कुर्याद्विचक्षणः ।
स्वनाभ्यंतःस्थितं वह्निं तद्रंध्राद्विस्फुलिंगवद्

niyogaḥ pradeśa sarvaṃ kuṃḍaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ |
svanābhyaṃtaḥsthitaṃ vahniṃ tadraṃdhrādvisphuliṃgavad

निर्गम्य पावके बाह्ये लीनं बिंबाकृति स्मरेत् ।
आज्यसंस्कारपर्यंतमन्वाधानपुरस्सरम्

nirgamya pāvake bāhye līnaṃ biṃbākṛti smaret |
ājyasaṃskāraparyaṃtamanvādhānapurassaram

स्वसूत्रोक्तक्रमात्कुर्यान्मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् ।
शिवमूर्तिं समभ्यर्च्य ततो दक्षिणपार्श्वतः

svasūtroktakramātkuryānmūlamantreṇa mantravit |
śivamūrtiṃ samabhyarcya tato dakṣiṇapārśvataḥ

न्यस्य मन्त्रं घृते मुद्रां दर्शयेद्धेनुसंज्ञिताम् ।
स्रुक्स्रुवौ तैजसौ ग्राह्यौ न कांस्यायससैसकौ

nyasya mantraṃ ghṛte mudrāṃ darśayeddhenusaṃjñitām |
sruksruvau taijasau grāhyau na kāṃsyāyasasaisakau

यज्ञदारुमयौ वापि स्मार्तौ वा शिल्पसम्मतौ ।
पर्णे वा ब्रह्मवृक्षादेरच्छिद्रे मध्य उत्थिते

yajñadārumayau vāpi smārtau vā śilpasammatau |
parṇe vā brahmavṛkṣāderacchidre madhya utthite

संसृज्य दर्भैस्तौ वह्नौ संताप्य प्रोक्षयेत्पुनः ।
पारार्षर्च्यस्वसूत्रोक्तक्रमेण शिवपूर्वकैः

saṃsṛjya darbhaistau vahnau saṃtāpya prokṣayetpunaḥ |
pārārṣarcyasvasūtroktakrameṇa śivapūrvakaiḥ

जुहुयादष्टभिर्बीजैरग्निसंस्कारसिद्धये ।
भ्रुंस्तुंब्रुश्रुं क्रमेणैव पुंड्रंद्रमित्यतः परम्

juhuyādaṣṭabhirbījairagnisaṃskārasiddhaye |
bhruṃstuṃbruśruṃ krameṇaiva puṃḍraṃdramityataḥ param

बीजानि सप्त सप्तानां जिह्वानामनुपूर्वशः ।
त्रिशिखा मध्यमा जिह्वा बहुरूपसमाह्वया

bījāni sapta saptānāṃ jihvānāmanupūrvaśaḥ |
triśikhā madhyamā jihvā bahurūpasamāhvayā

रक्ताग्नेयी नैरृती च कृष्णान्या सुप्रभा मता ।
अतिरिक्ता मरुज्जिह्वा स्वनामानुगुणप्रभा

raktāgneyī nairṛtī ca kṛṣṇānyā suprabhā matā |
atiriktā marujjihvā svanāmānuguṇaprabhā

स्वबीजानन्तरं वाच्या स्वाहांतञ्च यथाक्रमम् ।
जिह्वामंत्रैस्तु तैर्हुत्वाज्यं जिह्वास्त्वेकैकश क्रमात्

svabījānantaraṃ vācyā svāhāṃtañca yathākramam |
jihvāmaṃtraistu tairhutvājyaṃ jihvāstvekaikaśa kramāt

रं वह्नयेति स्वाहेति मध्ये हुत्वाहुतित्रयम् ।
सर्पिषा वा समिद्भिर्वा परिषेचनमाचरेत्

raṃ vahnayeti svāheti madhye hutvāhutitrayam |
sarpiṣā vā samidbhirvā pariṣecanamācaret

एवं कृते शिवाग्निः स्यात्स्मरेत्तत्र शिवासनम् ।
तत्रावाह्य यजेद्देवमर्धनारीश्वरं शिवम् ।
दीपान्तं परिषिच्याथ समिद्धोमं समाचरेत्

evaṃ kṛte śivāgniḥ syātsmarettatra śivāsanam |
tatrāvāhya yajeddevamardhanārīśvaraṃ śivam |
dīpāntaṃ pariṣicyātha samiddhomaṃ samācaret

ताः पालाश्यः परा वापि याज्ञिया द्वादशांगुलाः ।
अवक्रा न स्वयं शुष्कास्सत्वचो निर्व्रणाः समाः

tāḥ pālāśyaḥ parā vāpi yājñiyā dvādaśāṃgulāḥ |
avakrā na svayaṃ śuṣkāssatvaco nirvraṇāḥ samāḥ

दशांगुला वा विहिताः कनिष्ठांगुलिसंमिताः ।
प्रादेशमात्रा वालाभे होतव्याः सकला अपि

daśāṃgulā vā vihitāḥ kaniṣṭhāṃgulisaṃmitāḥ |
prādeśamātrā vālābhe hotavyāḥ sakalā api

दूर्वापत्रसमाकारां चतुरंगुलमायताम् ।
दद्यादाज्याहुतिं पश्चादन्नमक्षप्रमाणतः

dūrvāpatrasamākārāṃ caturaṃgulamāyatām |
dadyādājyāhutiṃ paścādannamakṣapramāṇataḥ

लाजांस्तथा सर्षपांश्च यवांश्चैव तिलांस्तथा ।
सर्पिषाक्तानि भक्ष्याणि लेह्यचोष्याणि सम्भवे

lājāṃstathā sarṣapāṃśca yavāṃścaiva tilāṃstathā |
sarpiṣāktāni bhakṣyāṇi lehyacoṣyāṇi sambhave

दशैवाहुतयस्तत्र पञ्च वा त्रितयं च वा ।
होतव्याः शक्तितो दद्यादेकमेवाथ वाहुतिम्

daśaivāhutayastatra pañca vā tritayaṃ ca vā |
hotavyāḥ śaktito dadyādekamevātha vāhutim

श्रुवेणाज्यं समित्याद्यास्रुचाशेषात्करेण वा ।
तत्र दिव्येन होतव्यं तीर्थेनार्षेण वा तथा

śruveṇājyaṃ samityādyāsrucāśeṣātkareṇa vā |
tatra divyena hotavyaṃ tīrthenārṣeṇa vā tathā

द्रव्येणैकेन वा ऽलाभे जुहुयाच्छ्रद्धया पुनः ।
प्रायश्चित्ताय जुहुयान्मंत्रयित्वाहुतित्रयम्

dravyeṇaikena vā 'lābhe juhuyācchraddhayā punaḥ |
prāyaścittāya juhuyānmaṃtrayitvāhutitrayam

ततो होमविशिष्टेन घृतेनापूर्य वै स्रुचम् ।
निधाय पुष्पं तस्याग्रे श्रुवेणाधोमुखेन ताम्

tato homaviśiṣṭena ghṛtenāpūrya vai srucam |
nidhāya puṣpaṃ tasyāgre śruveṇādhomukhena tām

सदर्भेन समाच्छाद्य मूलेनांजलिनोत्थितः ।
वौषडंतेन जुहुयाद्धारां तु यवसंमिताम्

sadarbhena samācchādya mūlenāṃjalinotthitaḥ |
vauṣaḍaṃtena juhuyāddhārāṃ tu yavasaṃmitām

इत्थं पूर्णाहुतिं कृत्वा परिषिंचेच्च पूर्ववत् ।
तत उद्वास्य देवेशं गोपयेत्तु हुताशनम्

itthaṃ pūrṇāhutiṃ kṛtvā pariṣiṃcecca pūrvavat |
tata udvāsya deveśaṃ gopayettu hutāśanam

तमप्युद्वास्य वा नाभौ यजेत्संधाय नित्यशः ।
अथवा वह्निमानीय शिवशास्त्रोक्तवर्त्मना

tamapyudvāsya vā nābhau yajetsaṃdhāya nityaśaḥ |
athavā vahnimānīya śivaśāstroktavartmanā

वागीशीगर्भसंभूतं संस्कृत्य विधिवद्यजेत् ।
अन्वाधानं पुनः कृत्वा परिधीन् परिधाय च

vāgīśīgarbhasaṃbhūtaṃ saṃskṛtya vidhivadyajet |
anvādhānaṃ punaḥ kṛtvā paridhīn paridhāya ca

पात्राणि द्वन्द्वरूपेण निक्षिप्येष्ट्वा शिवं ततः ।
संशोध्य प्रोक्षणीपात्रं प्रोक्ष्यतानि तदंभसा

pātrāṇi dvandvarūpeṇa nikṣipyeṣṭvā śivaṃ tataḥ |
saṃśodhya prokṣaṇīpātraṃ prokṣyatāni tadaṃbhasā

प्रणीतापात्रमैशान्यां विन्यस्या पूरितं जलैः ।
आज्यसंस्कारपर्यंतं कृत्वा संशोध्य स्रक्स्रुवौ

praṇītāpātramaiśānyāṃ vinyasyā pūritaṃ jalaiḥ |
ājyasaṃskāraparyaṃtaṃ kṛtvā saṃśodhya sraksruvau

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं ततः ।
कृत्वा पृथक्पृथग्घुत्वा जातमग्निं विचिन्तयेत्

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tataḥ |
kṛtvā pṛthakpṛthagghutvā jātamagniṃ vicintayet

त्रिपादं सप्तहस्तं च चतुःशृंगं द्विशीर्षकम् ।
मधुपिंगं त्रिनयनं सकपर्देन्दुशेखरम्

tripādaṃ saptahastaṃ ca catuḥśṛṃgaṃ dviśīrṣakam |
madhupiṃgaṃ trinayanaṃ sakapardenduśekharam

रक्तं रक्ताम्बरालेपं माल्यभूषणभूषितम् ।
सर्वलक्षणसंपन्नं सोपवीतं त्रिमेखलम्

raktaṃ raktāmbarālepaṃ mālyabhūṣaṇabhūṣitam |
sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sopavītaṃ trimekhalam

शक्तिमन्तं स्रुक्स्रुवौ च दधानं दक्षिणे करे ।
तोमरं तालवृंतं च घृतपात्रं तथेतरैः

śaktimantaṃ sruksruvau ca dadhānaṃ dakṣiṇe kare |
tomaraṃ tālavṛṃtaṃ ca ghṛtapātraṃ tathetaraiḥ

जातं ध्यात्वैवमाकारं जातकर्म समाचरेत् ।
नालापनयनं कृत्वा ततः संशोध्य सूतकम्

jātaṃ dhyātvaivamākāraṃ jātakarma samācaret |
nālāpanayanaṃ kṛtvā tataḥ saṃśodhya sūtakam

शिवाग्निरुचिनामास्य कृत्वाहुतिपुरस्सरम् ।
पित्रोर्विसर्जनं कृत्वा चौलोपनयनादिकम्

śivāgnirucināmāsya kṛtvāhutipurassaram |
pitrorvisarjanaṃ kṛtvā caulopanayanādikam

अप्तोर्यामावसानान्तं कृत्वा संस्कारमस्य तु ।
आज्यधारादिहोमं च कृत्वा स्विष्टकृतं ततः

aptoryāmāvasānāntaṃ kṛtvā saṃskāramasya tu |
ājyadhārādihomaṃ ca kṛtvā sviṣṭakṛtaṃ tataḥ

रमित्यनेन बीजेन परिषिंचेत्ततः परम् ।
ब्रह्मविष्णुशिवेशानां लोकेशानां तथैव च

ramityanena bījena pariṣiṃcettataḥ param |
brahmaviṣṇuśiveśānāṃ lokeśānāṃ tathaiva ca

तदस्त्राणां च परितः कृत्वा पूजां यथाक्रमम् ।
धूपदीपादिसिद्ध्यर्थं वह्निमुद्धृत्य कृत्यवित्

tadastrāṇāṃ ca paritaḥ kṛtvā pūjāṃ yathākramam |
dhūpadīpādisiddhyarthaṃ vahnimuddhṛtya kṛtyavit

साधयित्वाज्यपूर्वाणि द्रव्याणि पुनरेव च ।
कल्पयित्वासनं वह्नौ तत्रावाह्य यथापुरा

sādhayitvājyapūrvāṇi dravyāṇi punareva ca |
kalpayitvāsanaṃ vahnau tatrāvāhya yathāpurā

संपूज्य देवं देवीं च ततः पूर्णांतमाचरेत् ।
अथ वा स्वाश्रमोक्तं तु वह्निकर्म शिवार्पणम्

saṃpūjya devaṃ devīṃ ca tataḥ pūrṇāṃtamācaret |
atha vā svāśramoktaṃ tu vahnikarma śivārpaṇam

बुद्ध्वा शिवाश्रमी कुर्यान्न च तत्रापरो विधिः ।
शिवाग्नेर्भस्मसंग्राह्यमग्निहोत्रोद्भवं तु वा

buddhvā śivāśramī kuryānna ca tatrāparo vidhiḥ |
śivāgnerbhasmasaṃgrāhyamagnihotrodbhavaṃ tu vā

वैवाहोग्निभवं वापि पक्वं शुचि सुगंधि च ।
कपिलायाः शकृच्छस्तं गृहीतं गगने पतत्

vaivāhognibhavaṃ vāpi pakvaṃ śuci sugaṃdhi ca |
kapilāyāḥ śakṛcchastaṃ gṛhītaṃ gagane patat

न क्लिन्नं नातिकठिनं न दुर्गन्धं न शोषितम् ।
उपर्यधः परित्यज्य गृह्णीयात्पतितं यदि

na klinnaṃ nātikaṭhinaṃ na durgandhaṃ na śoṣitam |
uparyadhaḥ parityajya gṛhṇīyātpatitaṃ yadi

पिंडीकृत्य शिवाग्न्यादौ तत्क्षिपेन्मूलमंत्रतः ।
अपक्वमतिपाक्वं च संत्यज्य भसितं सितम्

piṃḍīkṛtya śivāgnyādau tatkṣipenmūlamaṃtrataḥ |
apakvamatipākvaṃ ca saṃtyajya bhasitaṃ sitam

आदाय वा समालोड्य भस्माधारे विनिक्षिपेत् ।
तैजसं दारवं वापि मृन्मयं शैलमेव च

ādāya vā samāloḍya bhasmādhāre vinikṣipet |
taijasaṃ dāravaṃ vāpi mṛnmayaṃ śailameva ca

अन्यद्वा शोभनं शुद्धं भस्माधारं प्रकल्पयेत् ।
समे देशे शुभे शुद्धे धनवद्भस्म निक्षिपेत्

anyadvā śobhanaṃ śuddhaṃ bhasmādhāraṃ prakalpayet |
same deśe śubhe śuddhe dhanavadbhasma nikṣipet

न चायुक्तकरे दद्यान्नैवाशुचितले क्षिपेत् ।
न संस्पृशेच्च नीचांगैर्नोपेक्षेत न लंघयेत्

na cāyuktakare dadyānnaivāśucitale kṣipet |
na saṃspṛśecca nīcāṃgairnopekṣeta na laṃghayet

तस्माद्भसितमादाय विनियुंजीत मन्त्रतः ।
कालेषूक्तेषु नान्यत्र नायोग्येभ्यः प्रदापयेत्

tasmādbhasitamādāya viniyuṃjīta mantrataḥ |
kāleṣūkteṣu nānyatra nāyogyebhyaḥ pradāpayet

भस्मसंग्रहणं कुर्याद्देवे ऽनुद्वासिते सति ।
उद्वासने कृते यस्माच्चण्डभस्म प्रजापते

bhasmasaṃgrahaṇaṃ kuryāddeve 'nudvāsite sati |
udvāsane kṛte yasmāccaṇḍabhasma prajāpate

अग्निकार्ये कृते पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः ।
स्वसूत्रोक्तप्रकाराद्वा बलिकर्म समाचरेत्

agnikārye kṛte paścācchivaśāstroktamārgataḥ |
svasūtroktaprakārādvā balikarma samācaret

अथ विद्यासनं न्यस्य सुप्रलिप्ते तु मण्डले ।
विद्याकोशं प्रतिष्ठाप्य यजेत्पुष्पादिभिः क्रमात्

atha vidyāsanaṃ nyasya supralipte tu maṇḍale |
vidyākośaṃ pratiṣṭhāpya yajetpuṣpādibhiḥ kramāt

विद्यायाः पुरतः कृत्वा गुरोरपि च मण्डलम् ।
तत्रासनवरं कृत्वा पुष्पाद्यै गुरुमर्चयेत्

vidyāyāḥ purataḥ kṛtvā gurorapi ca maṇḍalam |
tatrāsanavaraṃ kṛtvā puṣpādyai gurumarcayet

ततोनुपूजयेत्पूज्यान् भोजयेच्च बुभुक्षितान् ।
ततस्स्वयं च भुंजीत शुद्धमन्नं यथासुखम्

tatonupūjayetpūjyān bhojayecca bubhukṣitān |
tatassvayaṃ ca bhuṃjīta śuddhamannaṃ yathāsukham

निवेदितं च वा देवे तच्छेषं चात्मशुद्धये ।
श्रद्दधानो न लोभेन न चण्डाय समर्पितम्

niveditaṃ ca vā deve taccheṣaṃ cātmaśuddhaye |
śraddadhāno na lobhena na caṇḍāya samarpitam

गन्धमाल्यादि यच्चान्यत्तत्राप्येष समो विधिः ।
न तु तत्र शिवोस्मीति बुद्धिं कुर्याद्विचक्षणः

gandhamālyādi yaccānyattatrāpyeṣa samo vidhiḥ |
na tu tatra śivosmīti buddhiṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

भुक्त्वाचम्य शिवं ध्यात्वा हृदये मूलमुच्चरेत् ।
कालशेषं नयेद्योग्यैः शिवशास्त्रकथादिभिः

bhuktvācamya śivaṃ dhyātvā hṛdaye mūlamuccaret |
kālaśeṣaṃ nayedyogyaiḥ śivaśāstrakathādibhiḥ

रात्रौ व्यतीते पूर्वांशे कृत्वा पूजां मनोहराम् ।
शिवयोः शयनं त्वेकं कल्पयेदतिशोभनम्

rātrau vyatīte pūrvāṃśe kṛtvā pūjāṃ manoharām |
śivayoḥ śayanaṃ tvekaṃ kalpayedatiśobhanam

भक्ष्यभोज्यांबरालेपपुष्पमालादिकं तथा ।
मनसा कर्मणा वापि कृत्वा सर्वं मनोहरम्

bhakṣyabhojyāṃbarālepapuṣpamālādikaṃ tathā |
manasā karmaṇā vāpi kṛtvā sarvaṃ manoharam

ततो देवस्य देव्याश्च पादमूले शुचिस्स्वपेत् ।
गृहस्थो भार्यया सार्धं तदन्ये ऽपि तु केवलाः

tato devasya devyāśca pādamūle śucissvapet |
gṛhastho bhāryayā sārdhaṃ tadanye 'pi tu kevalāḥ

प्रत्यूषसमयं बुद्ध्वा मात्रामाद्यामुदीरयेत् ।
प्रणम्य मनसां देवं सांबं सगणमव्ययम्

pratyūṣasamayaṃ buddhvā mātrāmādyāmudīrayet |
praṇamya manasāṃ devaṃ sāṃbaṃ sagaṇamavyayam

देशकालोचितं कृत्वा शौचाद्यमपि शक्तितः ।
शंखादिनिनदैर्दिव्यैर्देवं देवीं च बोधयेत्

deśakālocitaṃ kṛtvā śaucādyamapi śaktitaḥ |
śaṃkhādininadairdivyairdevaṃ devīṃ ca bodhayet

ततस्तत्समयोन्निद्रैः पुष्पैरतिसुगंधिभिः ।
निर्वर्त्य शिवयोः पूजां प्रारभेत पुरोदितम्

tatastatsamayonnidraiḥ puṣpairatisugaṃdhibhiḥ |
nirvartya śivayoḥ pūjāṃ prārabheta puroditam