अध्याय 42: ब्रह्मदत्त का जन्म और भाइयों की मुक्ति

मार्कण्डेय महाप्राज्ञ पितृभक्तिभृतां वर ।
किं जातं तु ततो ब्रूहि कृपया मुनिसत्तम

mārkaṇḍeya mahāprājña pitṛbhaktibhṛtāṃ vara |
kiṃ jātaṃ tu tato brūhi kṛpayā munisattama

ते धर्मयोगनिरतास्सप्त मानसचारिणः ।
वाय्वंबुभक्षास्सततं शरीरमुपशोषयन्

te dharmayoganiratāssapta mānasacāriṇaḥ |
vāyvaṃbubhakṣāssatataṃ śarīramupaśoṣayan

स राजांतःपुरवृतो नन्दने मघवा इव ।
क्रीडित्वा सुचिरं तत्र सभार्य्यस्स्वपुरं ययौ

sa rājāṃtaḥpuravṛto nandane maghavā iva |
krīḍitvā suciraṃ tatra sabhāryyassvapuraṃ yayau

अनूहो नाम तस्यासीत्पुत्रः परमधार्मिकः ।
तं वैभ्राजः सुतं राज्ये स्थापयित्वा वनं ययौ

anūho nāma tasyāsītputraḥ paramadhārmikaḥ |
taṃ vaibhrājaḥ sutaṃ rājye sthāpayitvā vanaṃ yayau

तपः कर्तुं समारेभे यत्र ते सहचारिणः ।
स वै तत्र निराहारो वायुभक्षो महातपाः

tapaḥ kartuṃ samārebhe yatra te sahacāriṇaḥ |
sa vai tatra nirāhāro vāyubhakṣo mahātapāḥ

ततो विभ्राजितं तेन विभ्राजं नाम तद्वनम् ।
बभूव सुप्रसिद्धं हि योगसिद्धिप्रदायकम्

tato vibhrājitaṃ tena vibhrājaṃ nāma tadvanam |
babhūva suprasiddhaṃ hi yogasiddhipradāyakam

तत्रैव ते हि शकुनाश्चत्वारो योगधर्मिणः ।
योगभ्रष्टास्त्रयश्चैव देहत्यागकृतोऽभवन्

tatraiva te hi śakunāścatvāro yogadharmiṇaḥ |
yogabhraṣṭāstrayaścaiva dehatyāgakṛto'bhavan

कांपिल्ये नगरे ते तु ब्रह्मदत्तपुरोगमाः ।
जातास्सप्तमहात्मानस्सर्वे विगतकल्मषाः

kāṃpilye nagare te tu brahmadattapurogamāḥ |
jātāssaptamahātmānassarve vigatakalmaṣāḥ

स्मृतिमंतोऽत्र चत्वारस्त्रयस्तु परिमोहिताः ।
स्वतन्त्रस्याह्वयो जातो ब्रह्मदत्तो महौजसः

smṛtimaṃto'tra catvārastrayastu parimohitāḥ |
svatantrasyāhvayo jāto brahmadatto mahaujasaḥ

छिद्रदर्शी सुनेत्रस्तु वेदवेदांगपारगौ ।
जातौ श्रोत्रियदायादौ पूर्वजातिसहाषितौ

chidradarśī sunetrastu vedavedāṃgapāragau |
jātau śrotriyadāyādau pūrvajātisahāṣitau

पंचालो बह्वृचस्त्वासीदाचार्यत्वं चकार ह ।
द्विवेदः पुंडरीकश्च छंदोगोऽध्वर्युरेव च

paṃcālo bahvṛcastvāsīdācāryatvaṃ cakāra ha |
dvivedaḥ puṃḍarīkaśca chaṃdogo'dhvaryureva ca

ततो राजा सुतं दृष्ट्वा ब्रह्मदत्तमकल्मषम् ।
अभिषिच्य स्वराज्ये तु परां गतिमवाप्तवान्

tato rājā sutaṃ dṛṣṭvā brahmadattamakalmaṣam |
abhiṣicya svarājye tu parāṃ gatimavāptavān

पंचालः पुण्डरीकस्तु पुत्रौ संस्थाप्य मन्दिरे ।
विविशतुर्वनं तत्र गतौ परमिकां गतिम्

paṃcālaḥ puṇḍarīkastu putrau saṃsthāpya mandire |
viviśaturvanaṃ tatra gatau paramikāṃ gatim

ब्रह्मदत्तस्य भार्य्या तु सन्नितिर्माम भारत ।
सा त्वेकभावसंयुक्ता रेमे भर्त्रा सहैव तु

brahmadattasya bhāryyā tu sannitirmāma bhārata |
sā tvekabhāvasaṃyuktā reme bhartrā sahaiva tu

शेषास्तु चक्रवाका वै कांपिल्ये सहचारिणः ।
जाताः श्रोत्रियदायादा दरिद्रस्य कुले नृप

śeṣāstu cakravākā vai kāṃpilye sahacāriṇaḥ |
jātāḥ śrotriyadāyādā daridrasya kule nṛpa

धृतिमान्सुमहात्मा च तत्त्वदर्शीं निरुत्सुकः ।
वेदाध्ययन सम्पन्नाश्चत्वारश्छिद्रदर्शिनः

dhṛtimānsumahātmā ca tattvadarśīṃ nirutsukaḥ |
vedādhyayana sampannāścatvāraśchidradarśinaḥ

ते योगनिरतास्सिद्धाः प्रस्थितास्सर्व एव हि ।
आमंत्र्य च मिथः शंभोः पदाम्भोजं प्रणम्य तु

te yoganiratāssiddhāḥ prasthitāssarva eva hi |
āmaṃtrya ca mithaḥ śaṃbhoḥ padāmbhojaṃ praṇamya tu

शूरा ये सम्प्रपद्यन्ते अपुनर्भवकांक्षिणः ।
पापम्प्रणाशयन्त्वद्य तच्छम्भोः परमम्पदम्

śūrā ye samprapadyante apunarbhavakāṃkṣiṇaḥ |
pāpampraṇāśayantvadya tacchambhoḥ paramampadam

शारीरे मानसे चैव पापे वाग्जे महामुने ।
कृते सम्यगिदम्भक्त्या पठेच्छ्रद्धासमन्वितः

śārīre mānase caiva pāpe vāgje mahāmune |
kṛte samyagidambhaktyā paṭhecchraddhāsamanvitaḥ

मुच्यते सर्वपापेभ्यश्शिवनामानुकीर्तनात् ।
उच्चार्यमाण एतस्मिन्देवदेवस्य तस्य वै

mucyate sarvapāpebhyaśśivanāmānukīrtanāt |
uccāryamāṇa etasmindevadevasya tasya vai

विलयं पापमायाति ह्यामभाण्डमिवाम्भसि ।
तस्मात्तत्संचिते पापे समनंतरमेव च

vilayaṃ pāpamāyāti hyāmabhāṇḍamivāmbhasi |
tasmāttatsaṃcite pāpe samanaṃtarameva ca

जप्तव्यमेतत्पापस्य प्रशमाय महामुने ।
नरैः श्रद्धालुभिभूर्यस्सर्वकामफलाप्तये

japtavyametatpāpasya praśamāya mahāmune |
naraiḥ śraddhālubhibhūryassarvakāmaphalāptaye

पुष्ट्यर्थमिममध्यायं पठेदेनं शृणोति वा ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो मोक्षं याति न संशयः

puṣṭyarthamimamadhyāyaṃ paṭhedenaṃ śṛṇoti vā |
mucyate sarvapāpebhyo mokṣaṃ yāti na saṃśayaḥ