उमा संहिता

अध्याय 43: पुराण-श्रवण के बाद आचार्य का पूजन

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितातायां व्यासपूजनप्रकारो नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ॥

8 श्लोक · 43 में से 51

इस अध्याय में क्या होता है

पुराण-श्रवण के बाद आचार्य का पूजन

आठ श्लोकों का यह छोटा अध्याय आचार्य-पूजन की विधि है। शौनक पूछते हैं कि ग्रन्थ-श्रवण पूरा होने पर क्या करना चाहिए। सूत कहते हैं कि कथा सुनकर भक्तिपूर्वक आचार्य की पूजा करे, फिर वक्ता को प्रणाम कर हाथों और कानों के आभूषणों तथा सुन्दर वस्त्रों से उसका सत्कार करे। शिवपूजा के अन्त में बछड़े सहित गौ दान करे। सुन्दर अक्षरों में लिखा ग्रन्थ एक पल सोने के आसन पर वस्त्र सहित रखकर आचार्य को दे; ऐसा दाता भवबन्धन से छूट जाता है। अपनी शक्ति के अनुसार गाँव, हाथी या घोड़ा भी दिया जा सकता है। विधि सहित किया गया श्रवण ही पूर्ण फल देता है।

शौनक उवाच

43.1

आचार्य्यपूजनं ब्रूहि सूत व्यासगुरोऽधुना ।
ग्रन्थस्य श्रवणान्ते हि किं कर्तव्यं तदप्यहो

ācāryyapūjanaṃ brūhi sūta vyāsaguro'dhunā |
granthasya śravaṇānte hi kiṃ kartavyaṃ tadapyaho

सूत उवाच

43.2

पूजयेद्विधिवद्भक्त्याचार्य्यं श्रुत्वा कथां पराम् ।
ग्रन्थान्ते विधिवद्दद्यादाचार्य्याय प्रसन्नधीः

pūjayedvidhivadbhaktyācāryyaṃ śrutvā kathāṃ parām |
granthānte vidhivaddadyādācāryyāya prasannadhīḥ

43.3

ततो वक्तारमानम्य संपूज्य च यथाविधि ।
भूषणैर्हस्तकर्णानां वस्त्रैस्सौम्यादिभिस्सुधीः

tato vaktāramānamya saṃpūjya ca yathāvidhi |
bhūṣaṇairhastakarṇānāṃ vastraissaumyādibhissudhīḥ

43.4

शिवपूजासमाप्तौ तु दद्याद्धेनुं सवत्सिकाम् ।
कृत्वासनं सुवर्णस्य पलमानस्य साम्बरम्

śivapūjāsamāptau tu dadyāddhenuṃ savatsikām |
kṛtvāsanaṃ suvarṇasya palamānasya sāmbaram

43.5

तत्रास्थाप्य शुभं ग्रंथं लिखितं ललिताक्षरैः ।
आचार्याय सुधीर्दद्यान्मुक्तः स्याद्भवबन्धनैः

tatrāsthāpya śubhaṃ graṃthaṃ likhitaṃ lalitākṣaraiḥ |
ācāryāya sudhīrdadyānmuktaḥ syādbhavabandhanaiḥ

43.6

ग्रामो गजो हयश्चापि यथाशक्त्यपराणि च ।
मुने सर्वाणि देयानि वाचकाय महात्मने

grāmo gajo hayaścāpi yathāśaktyaparāṇi ca |
mune sarvāṇi deyāni vācakāya mahātmane

43.7

विधानसहितं सम्यक्छतं हि सफलं स्मृतम् ।
पुराणं शौनकमुने सत्यमेवोदितं मया

vidhānasahitaṃ samyakchataṃ hi saphalaṃ smṛtam |
purāṇaṃ śaunakamune satyamevoditaṃ mayā

43.8

तस्माद्विधानदुक्तं तु शृणुयाद्भक्तितो मुने ।
पुराणं निगमार्थाढ्यं पुण्यदं हृदयं श्रुतेः

tasmādvidhānaduktaṃ tu śṛṇuyādbhaktito mune |
purāṇaṃ nigamārthāḍhyaṃ puṇyadaṃ hṛdayaṃ śruteḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)