अध्याय 34: चौदह मनु और उनके मन्वन्तर

मन्वंतराणि सर्वाणि विस्तरेणानुकीर्तय ।
यावंतो मनवश्चैव श्रोतुमिच्छामि तानहम्

manvaṃtarāṇi sarvāṇi vistareṇānukīrtaya |
yāvaṃto manavaścaiva śrotumicchāmi tānaham

स्वायंभुवो मनुश्चैव ततस्स्त्वारोचिषस्तथा ।
उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

svāyaṃbhuvo manuścaiva tatasstvārociṣastathā |
uttamastāmasaścaiva raivataścākṣuṣastathā

एते च मनवः षट् ते संप्रोक्ता मुनिपुंगव ।
वैवस्वतो मुनिश्रेष्ठ सांप्रतं मनुरुच्यते

ete ca manavaḥ ṣaṭ te saṃproktā munipuṃgava |
vaivasvato muniśreṣṭha sāṃprataṃ manurucyate

सावर्णिश्च मनुश्चैव ततो रौच्यस्तथा परः ।
तथैव ब्रह्मसावर्णिश्चत्वारो मनवस्तथा

sāvarṇiśca manuścaiva tato raucyastathā paraḥ |
tathaiva brahmasāvarṇiścatvāro manavastathā

तथैव धर्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च ।
देवसावर्णिराख्यातं इंद्रसावर्णिरेव च

tathaiva dharmasāvarṇī rudrasāvarṇireva ca |
devasāvarṇirākhyātaṃ iṃdrasāvarṇireva ca

अतीता वर्तमानाश्च तथैवानागताश्च ये ।
कीर्तिता मनवश्चापि मयैवैते यथा श्रुताः

atītā vartamānāśca tathaivānāgatāśca ye |
kīrtitā manavaścāpi mayaivaite yathā śrutāḥ

मुने चतुर्दशैतानि त्रिकालानुगतानि ते ।
प्रोक्तानि निर्मितः कल्पो युगसाहस्रपर्य्ययः

mune caturdaśaitāni trikālānugatāni te |
proktāni nirmitaḥ kalpo yugasāhasraparyyayaḥ

ऋषींस्तेषां प्रवक्ष्यामि पुत्त्रान्देवगणांस्तथा ।
शृणु शौनक सुप्रीत्या क्रमशस्तान्यशस्विनः

ṛṣīṃsteṣāṃ pravakṣyāmi puttrāndevagaṇāṃstathā |
śṛṇu śaunaka suprītyā kramaśastānyaśasvinaḥ

मरीचिरत्रिर्भगवानङ्गिराः पुलहः क्रतुः ।
पुलस्त्यश्च वसिष्ठश्च सप्तैते ब्रह्मणस्सुताः

marīciratrirbhagavānaṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ |
pulastyaśca vasiṣṭhaśca saptaite brahmaṇassutāḥ

उत्तरस्यां दिशि तथा मुने सप्तर्ष यस्तथा ।
यामा नाम तथा देवा आसन्स्वायंभुवेंतरे

uttarasyāṃ diśi tathā mune saptarṣa yastathā |
yāmā nāma tathā devā āsansvāyaṃbhuveṃtare

आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मेधा मेधातिथिर्वसुः ।
ज्योतिष्मान्धृतिमान्हव्यः सवनश्शुभ्र एव च

āgnīdhraścāgnibāhuśca medhā medhātithirvasuḥ |
jyotiṣmāndhṛtimānhavyaḥ savanaśśubhra eva ca

स्वायंभुवस्य पुत्रास्ते मनोर्दश महात्मनः ।
कीर्तिता मुनिशार्दूल तत्रेन्द्रो यज्ञ उच्यते

svāyaṃbhuvasya putrāste manordaśa mahātmanaḥ |
kīrtitā muniśārdūla tatrendro yajña ucyate

प्रथमं कथितं तात दिव्यं मन्वतरं तथा ।
द्वितीयं ते प्रवक्ष्यामि तन्निबोध यथातथम्

prathamaṃ kathitaṃ tāta divyaṃ manvataraṃ tathā |
dvitīyaṃ te pravakṣyāmi tannibodha yathātatham

ऊर्जस्तंभः परस्तंभ ऋषभो वसुमां स्तथा ।
ज्योतिष्मान्द्युतिमांश्चैव रोचिष्मान्सप्तमस्तथा

ūrjastaṃbhaḥ parastaṃbha ṛṣabho vasumāṃ stathā |
jyotiṣmāndyutimāṃścaiva rociṣmānsaptamastathā

एते महर्षयो ज्ञेयास्तत्रेन्द्रो रोचनस्तथा ।
देवाश्च तुषिता नाम स्मृताः स्वारोचिषेंऽतरे

ete maharṣayo jñeyāstatrendro rocanastathā |
devāśca tuṣitā nāma smṛtāḥ svārociṣeṃ'tare

हरिघ्नस्सुकृतिर्ज्योतिरयोमूर्तिरयस्मयः ।
प्रथितश्च मनस्युश्च नभस्सूर्यस्तथैव च

harighnassukṛtirjyotirayomūrtirayasmayaḥ |
prathitaśca manasyuśca nabhassūryastathaiva ca

स्वारोचिषस्य पुत्रास्ते मनोर्दशमहात्मनः ।
कीर्तिता मुनिशार्दूल महावीर्यपराक्रमाः

svārociṣasya putrāste manordaśamahātmanaḥ |
kīrtitā muniśārdūla mahāvīryaparākramāḥ

द्वितीयमेतत्कथितं मुने मन्वन्तरं मया ।
तृतीयं तव वक्ष्यामि तन्निबोध यथातथम्

dvitīyametatkathitaṃ mune manvantaraṃ mayā |
tṛtīyaṃ tava vakṣyāmi tannibodha yathātatham

वसिष्ठपुत्राः सप्तासन्वासिष्ठा इति विश्रुताः ।
हिरण्यगर्भस्य सुता ऊर्जा नाम महौजसः

vasiṣṭhaputrāḥ saptāsanvāsiṣṭhā iti viśrutāḥ |
hiraṇyagarbhasya sutā ūrjā nāma mahaujasaḥ

ऋषयोऽत्र समाख्याताः कीर्त्यमानान्निबोध मे ।
औत्तमेया ऋषिश्रेष्ठ दशपुत्रा मनोः स्मृताः

ṛṣayo'tra samākhyātāḥ kīrtyamānānnibodha me |
auttameyā ṛṣiśreṣṭha daśaputrā manoḥ smṛtāḥ

इष ऊर्जित ऊर्जश्च मधुर्माधव एव च ।
शुचिश्शुक्रवहश्चैव नभसो नभ एव च

iṣa ūrjita ūrjaśca madhurmādhava eva ca |
śuciśśukravahaścaiva nabhaso nabha eva ca

ऋषभस्तत्र देवाश्च सत्यवेद श्रुतादयः ।
तत्रेन्द्रस्सत्यजिन्नाम त्रैलोक्याधिपतिर्मुने

ṛṣabhastatra devāśca satyaveda śrutādayaḥ |
tatrendrassatyajinnāma trailokyādhipatirmune

तृतीयमेतत्परमं मन्वतरमुदाहृतम् ।
मन्वतरं चतुर्थं ते कथयामि मुने शृणु

tṛtīyametatparamaṃ manvataramudāhṛtam |
manvataraṃ caturthaṃ te kathayāmi mune śṛṇu

गार्ग्यः पृथुस्तथा वाग्मी जयो धाता कपीनकः ।
कपीवान्सप्तऋषयः सत्या देवगणास्तथा

gārgyaḥ pṛthustathā vāgmī jayo dhātā kapīnakaḥ |
kapīvānsaptaṛṣayaḥ satyā devagaṇāstathā

तत्रेंद्रस्त्रिशिखो ज्ञेयो मनुपुत्रान्मुने शृणु ।
द्यूतिपोतस्सौतपस्यस्तमश्शूलश्च तापनः

tatreṃdrastriśikho jñeyo manuputrānmune śṛṇu |
dyūtipotassautapasyastamaśśūlaśca tāpanaḥ

तपोरतिरकल्माषो धन्वी खड्गी महानृषिः ।
तामसस्य स्मृता एते दश पुत्रा महाव्रताः

taporatirakalmāṣo dhanvī khaḍgī mahānṛṣiḥ |
tāmasasya smṛtā ete daśa putrā mahāvratāḥ

तामसस्यांतरं चैव मनो मे कथितं तव ।
चतुर्थं पञ्चमं तात शृणु मन्वंतरं परम्

tāmasasyāṃtaraṃ caiva mano me kathitaṃ tava |
caturthaṃ pañcamaṃ tāta śṛṇu manvaṃtaraṃ param

देवबाहुर्जयश्चैव मुनिर्वेदशिरास्तथा ।
हिरण्यरोमा पर्जन्य ऊर्ध्वबाहुश्च सोमपाः

devabāhurjayaścaiva munirvedaśirāstathā |
hiraṇyaromā parjanya ūrdhvabāhuśca somapāḥ

सत्यनेत्ररताश्चान्ये एते सप्तर्षयोऽपरे ।
देवाश्च भूतरजसस्तपःप्रकृतयस्तथा

satyanetraratāścānye ete saptarṣayo'pare |
devāśca bhūtarajasastapaḥprakṛtayastathā

तत्रेंद्रो विभुनामा च त्रैलोक्याधिपतिस्तथा ।
रैवताख्यो मनुस्तत्र ज्ञेयस्तामससोदरः

tatreṃdro vibhunāmā ca trailokyādhipatistathā |
raivatākhyo manustatra jñeyastāmasasodaraḥ

अर्जुनः पंक्तिविंध्यो वा दयायास्त नया मुने ।
महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे वसंति हि

arjunaḥ paṃktiviṃdhyo vā dayāyāsta nayā mune |
mahatā tapasā yuktā merupṛṣṭhe vasaṃti hi

रुचेः प्रजापतिः पुत्रो रौच्यो नाम मनुः स्मृतः ।
भूत्या चोत्पादितो देव्यां भौत्यो नामाभवत्सुतः

ruceḥ prajāpatiḥ putro raucyo nāma manuḥ smṛtaḥ |
bhūtyā cotpādito devyāṃ bhautyo nāmābhavatsutaḥ

अनागताश्च सप्तैते कल्पेऽस्मिन्मनवस्स्मृताः ।
अनागताश्च सप्तैव स्मृता दिवि महर्षयः

anāgatāśca saptaite kalpe'sminmanavassmṛtāḥ |
anāgatāśca saptaiva smṛtā divi maharṣayaḥ

रामो व्यासस्तथात्रेयो दीप्तिमान्सु बहुश्रुतः ।
भरद्वाजस्तथा द्रौणिरश्वत्थामा महाद्युतिः

rāmo vyāsastathātreyo dīptimānsu bahuśrutaḥ |
bharadvājastathā drauṇiraśvatthāmā mahādyutiḥ

गौतमस्यात्मजश्चैव शरद्वान् गौतमः कृपः ।
कौशिको गालवश्चैव रुरुः कश्यप एव च

gautamasyātmajaścaiva śaradvān gautamaḥ kṛpaḥ |
kauśiko gālavaścaiva ruruḥ kaśyapa eva ca

एते सप्त महात्मानो भविष्या मुनिसत्तमाः ।
देवाश्चानागतास्तत्र त्रयः प्रोक्तास्स्वयंभुवा

ete sapta mahātmāno bhaviṣyā munisattamāḥ |
devāścānāgatāstatra trayaḥ proktāssvayaṃbhuvā

मरीचेश्चैव पुत्रास्ते कश्यपस्य महात्मनः ।
तेषां विरोचनसुतो बलिरिंद्रो भविष्यति

marīceścaiva putrāste kaśyapasya mahātmanaḥ |
teṣāṃ virocanasuto baliriṃdro bhaviṣyati

विषांङ्गश्चावनीवांश्च सुमंतो धृतिमान्वसुः ।
सूरिः सुराख्यो विष्णुश्च राजा सुमतिरेव च

viṣāṃṅgaścāvanīvāṃśca sumaṃto dhṛtimānvasuḥ |
sūriḥ surākhyo viṣṇuśca rājā sumatireva ca

सावर्णेश्च मनोः पुत्रा भविष्या दश शौनक ।
इहाष्टमं हि कथितं नवमं चान्तरं शृणु

sāvarṇeśca manoḥ putrā bhaviṣyā daśa śaunaka |
ihāṣṭamaṃ hi kathitaṃ navamaṃ cāntaraṃ śṛṇu

प्रथमं दक्षसावर्णि प्रवक्ष्यामि मनुं शृणु ।
मेधातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः कश्यप एव च

prathamaṃ dakṣasāvarṇi pravakṣyāmi manuṃ śṛṇu |
medhātithiśca paulastyo vasuḥ kaśyapa eva ca

ज्योतिष्मान्भार्गवश्चैव धृतिमानंगिरास्तथा ।
सवनश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्य एव च

jyotiṣmānbhārgavaścaiva dhṛtimānaṃgirāstathā |
savanaścaiva vāsiṣṭha ātreyo havya eva ca

पुलहस्सप्त इत्येते ऋषयो रौहितेंतरे ।
देवतानां गणास्तत्र त्रय एव महामुने

pulahassapta ityete ṛṣayo rauhiteṃtare |
devatānāṃ gaṇāstatra traya eva mahāmune

दीक्षापुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः ।
धृष्टकेतुर्दीप्तकेतुः पंचहस्तो निराकृतिः

dīkṣāputrasya putrāste rohitasya prajāpateḥ |
dhṛṣṭaketurdīptaketuḥ paṃcahasto nirākṛtiḥ

पृथुश्रवा भूरिद्युम्नो ऋचीको बृहतो गयः ।
प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्रा महौजस

pṛthuśravā bhūridyumno ṛcīko bṛhato gayaḥ |
prathamasya tu sāvarṇernava putrā mahaujasa

दशमे त्वथ पर्याये द्वितीयस्यांतरे मनोः ।
हविष्मान्पुलहश्चैव प्रकृतिश्चैव भार्गवः

daśame tvatha paryāye dvitīyasyāṃtare manoḥ |
haviṣmānpulahaścaiva prakṛtiścaiva bhārgavaḥ

आयो मुक्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चाव्ययस्स्मृतः ।
पौलस्त्यः प्रयतिश्चैव भामारश्चैव कश्यपः

āyo muktistathātreyo vasiṣṭhaścāvyayassmṛtaḥ |
paulastyaḥ prayatiścaiva bhāmāraścaiva kaśyapaḥ

अङ्गिरानेनसस्सत्यः सप्तैते परमर्षयः ।
देवतानां गणाश्चापि द्विषिमंतश्च ते स्मृताः

aṅgirānenasassatyaḥ saptaite paramarṣayaḥ |
devatānāṃ gaṇāścāpi dviṣimaṃtaśca te smṛtāḥ

तेषामिन्द्रस्स्मृतः शम्भुस्त्वयमेव महेश्वरः ।
अक्षत्वानुत्तमौजाश्च भूरिषेणश्च वीर्यवान्

teṣāmindrassmṛtaḥ śambhustvayameva maheśvaraḥ |
akṣatvānuttamaujāśca bhūriṣeṇaśca vīryavān

शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः ।
भूरिद्युम्नः सुवर्चार्चिर्दश त्वेते मनोस्सुताः

śatānīko nirāmitro vṛṣaseno jayadrathaḥ |
bhūridyumnaḥ suvarcārcirdaśa tvete manossutāḥ

एकादशे तु पर्याये तृतीयस्यांतरे मनोः ।
तस्यापि सप्त ऋषयः कीर्त्यमानान्निबोध मे

ekādaśe tu paryāye tṛtīyasyāṃtare manoḥ |
tasyāpi sapta ṛṣayaḥ kīrtyamānānnibodha me

हविष्मान्कश्यपश्चापि वपुष्मांश्चैव वारुणः ।
अत्रेयोऽथ वसिष्ठश्च ह्यनयस्त्वंगिरास्तथा

haviṣmānkaśyapaścāpi vapuṣmāṃścaiva vāruṇaḥ |
atreyo'tha vasiṣṭhaśca hyanayastvaṃgirāstathā

चारुधृष्यश्च पौलस्त्यो निःस्वरोऽग्निस्तु तैजसः ।
सप्तैते ऋषयः प्रोक्तास्त्रयो देवगणास्स्मृताः

cārudhṛṣyaśca paulastyo niḥsvaro'gnistu taijasaḥ |
saptaite ṛṣayaḥ proktāstrayo devagaṇāssmṛtāḥ

ब्रह्मणस्तु सुतास्ते हि त इमे वैधृताः स्मृताः ।
सर्वगश्च सुशर्म्मा च देवानीकस्तु क्षेमकः

brahmaṇastu sutāste hi ta ime vaidhṛtāḥ smṛtāḥ |
sarvagaśca suśarmmā ca devānīkastu kṣemakaḥ

दृढेषुः खंडको दर्शः कुहुर्बाहुर्मनोः स्मृताः ।
सावर्णस्य तु पौत्रा वै तृतीयस्य नव स्मृताः

dṛḍheṣuḥ khaṃḍako darśaḥ kuhurbāhurmanoḥ smṛtāḥ |
sāvarṇasya tu pautrā vai tṛtīyasya nava smṛtāḥ

चतुर्थस्य तु सावर्णेर्ऋषीन्सप्त निबोध मे ।
द्युतिर्वसिष्ठपुत्रश्च आत्रेयस्सुतपास्तथा

caturthasya tu sāvarṇerṛṣīnsapta nibodha me |
dyutirvasiṣṭhaputraśca ātreyassutapāstathā

अंगिरास्तपसो मूर्तिस्तपस्वी कश्यपस्तथा ।
तपोधनश्च पौलस्त्यः पुलहश्च तपोरतिः

aṃgirāstapaso mūrtistapasvī kaśyapastathā |
tapodhanaśca paulastyaḥ pulahaśca taporatiḥ

भार्गवस्सप्तमस्तेषां विज्ञेय तपसो निधिः ।
पंच देवगणाः प्रोक्ता मानसा ब्रह्मणस्सुताः

bhārgavassaptamasteṣāṃ vijñeya tapaso nidhiḥ |
paṃca devagaṇāḥ proktā mānasā brahmaṇassutāḥ

ऋतधामा तदिन्द्रो हि त्रिलोकी राज्यकृत्सुखी ।
द्वादशे चैव पर्याये भाव्ये रौच्यांतरे मुने

ṛtadhāmā tadindro hi trilokī rājyakṛtsukhī |
dvādaśe caiva paryāye bhāvye raucyāṃtare mune

अंगिराश्चैव धृतिमान्पौलस्त्यो हव्यवांस्तु यः ।
पौलहस्तत्त्वदर्शी च भार्गवश्च निरुत्सवः

aṃgirāścaiva dhṛtimānpaulastyo havyavāṃstu yaḥ |
paulahastattvadarśī ca bhārgavaśca nirutsavaḥ

निष्प्रपंचस्तथात्रेयो निर्देहः कश्यपस्तथा ।
सुतपाश्चैव वासिष्ठस्सप्तैवैते महर्षयः

niṣprapaṃcastathātreyo nirdehaḥ kaśyapastathā |
sutapāścaiva vāsiṣṭhassaptaivaite maharṣayaḥ

त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवतानां स्वयंभुवा ।
दिवस्पतिस्तमिन्द्रो वै विचित्रश्चित्र एव च

traya eva gaṇāḥ proktā devatānāṃ svayaṃbhuvā |
divaspatistamindro vai vicitraścitra eva ca

नयो धर्मो धृतोंध्रश्च सुनेत्रः क्षत्रवृद्धकः ।
निर्भयस्सुतपा द्रोणो मनो रौच्यस्य ते सुताः

nayo dharmo dhṛtoṃdhraśca sunetraḥ kṣatravṛddhakaḥ |
nirbhayassutapā droṇo mano raucyasya te sutāḥ

चतुर्द्दशे तु पर्याये सत्यस्यैवांतरे मनोः ।
आग्नीध्रः काश्यपश्चैव पौलस्त्यो मागधश्च यः

caturddaśe tu paryāye satyasyaivāṃtare manoḥ |
āgnīdhraḥ kāśyapaścaiva paulastyo māgadhaśca yaḥ

भार्गवोऽप्यतिवाह्यश्च शुचिरांगिरसस्तथा ।
युक्तश्चैव तथात्रेयः पौत्रो वाशिष्ठ एव च

bhārgavo'pyativāhyaśca śucirāṃgirasastathā |
yuktaścaiva tathātreyaḥ pautro vāśiṣṭha eva ca

अजितः पुलहश्चैव ह्यंत्यास्सप्तर्षयश्च ते ।
पवित्राश्चाक्षुषा देवाः शुचिरिन्द्रो भविष्यति

ajitaḥ pulahaścaiva hyaṃtyāssaptarṣayaśca te |
pavitrāścākṣuṣā devāḥ śucirindro bhaviṣyati

एतेषां कल्य उत्थाय कीर्तनात्सुखमेधते ।
अतीतानागतानां वै महर्षीणां नरैस्सदा

eteṣāṃ kalya utthāya kīrtanātsukhamedhate |
atītānāgatānāṃ vai maharṣīṇāṃ naraissadā

देवतानां गणाः प्रोक्ताश्शृणु पंच महामुने ।
तुरंगभीरुर्बुध्नश्च तनुग्रोऽनूग्र एव च

devatānāṃ gaṇāḥ proktāśśṛṇu paṃca mahāmune |
turaṃgabhīrurbudhnaśca tanugro'nūgra eva ca

अतिमानी प्रवीणश्च विष्णुस्संक्रंदनस्तथा ।
तेजस्वी सबलश्चैव सत्यस्त्वेते मनोस्सुता

atimānī pravīṇaśca viṣṇussaṃkraṃdanastathā |
tejasvī sabalaścaiva satyastvete manossutā

भौमस्यैवाधिकारे वै पूर्वकल्पस्तु पूर्यते ।
इत्येतेऽनागताऽतीता मनवः कीर्तिता मया

bhaumasyaivādhikāre vai pūrvakalpastu pūryate |
ityete'nāgatā'tītā manavaḥ kīrtitā mayā

उक्तास्सनत्कुमारेण व्यासायामिततेजसा ।
पूर्णे युगसहस्रांते परिपाल्यः स्वधर्मतः

uktāssanatkumāreṇa vyāsāyāmitatejasā |
pūrṇe yugasahasrāṃte paripālyaḥ svadharmataḥ

प्रजाभिस्तपसा युक्ता ब्रह्मलोकं व्रजंति ते ।
युगानि सप्रतिस्त्वेकं साग्राण्यंतरमुच्यते

prajābhistapasā yuktā brahmalokaṃ vrajaṃti te |
yugāni sapratistvekaṃ sāgrāṇyaṃtaramucyate

चतुर्दशैते मनवः कीर्तिता कीर्तिवर्धनाः ।
मन्वंतरेषु सर्वेषु संहारांते पुनर्भवः

caturdaśaite manavaḥ kīrtitā kīrtivardhanāḥ |
manvaṃtareṣu sarveṣu saṃhārāṃte punarbhavaḥ

न शक्यमन्तरं तेषां वक्तुं वर्षशतैरपि ।
पूर्णे शतसहस्रे तु कल्पो निःशेष उच्यते

na śakyamantaraṃ teṣāṃ vaktuṃ varṣaśatairapi |
pūrṇe śatasahasre tu kalpo niḥśeṣa ucyate

तत्र सर्वाणि भूतानि दग्धान्यादित्यरश्मिभिः ।
ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा सदादित्यगणैर्मुने

tatra sarvāṇi bhūtāni dagdhānyādityaraśmibhiḥ |
brahmāṇamagrataḥ kṛtvā sadādityagaṇairmune

प्रविशंति सुरश्रेष्ठ हरिं नारायणं परम् ।
स्रष्टारं सर्व भूतानां कल्पांतेषु पुनःपुनः

praviśaṃti suraśreṣṭha hariṃ nārāyaṇaṃ param |
sraṣṭāraṃ sarva bhūtānāṃ kalpāṃteṣu punaḥpunaḥ

भूयोपि भगवान् रुद्रस्संहर्ता काल एव हि ।
कल्पांते तत्प्रवक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य वै

bhūyopi bhagavān rudrassaṃhartā kāla eva hi |
kalpāṃte tatpravakṣyāmi manorvaivasvatasya vai

इति ते कथितं सर्वं मन्वंतरसमुद्भवम् ।
विसर्गं पुण्यमाख्यानं धन्यं कुलविवर्द्धनम्

iti te kathitaṃ sarvaṃ manvaṃtarasamudbhavam |
visargaṃ puṇyamākhyānaṃ dhanyaṃ kulavivarddhanam