अध्याय 32: कश्यप और उनकी पत्नियों का वंश

अदितिर्दितिश्च सुरसारिष्टेला दनुरेव च ।
सुरभिर्विनता चेला ताम्रा क्रोधवशा तथा

aditirditiśca surasāriṣṭelā danureva ca |
surabhirvinatā celā tāmrā krodhavaśā tathā

कदूर्मुनिश्च विप्रेन्द्र तास्वपत्यानि मे शृणु ।
पूर्वमन्वंतरे श्रेष्ठे द्वादशासन्सुरोत्तमाः

kadūrmuniśca viprendra tāsvapatyāni me śṛṇu |
pūrvamanvaṃtare śreṣṭhe dvādaśāsansurottamāḥ

तुषिता नाम तेऽन्योन्यमूचुर्वैवस्वतेंतरे ।
उपस्थिते सुयशसश्चाक्षुषस्यांतरे मनोः

tuṣitā nāma te'nyonyamūcurvaivasvateṃtare |
upasthite suyaśasaścākṣuṣasyāṃtare manoḥ

हिताय सर्वलोकानां समागम्य परस्परम् ।
आगच्छतस्तु तानूचुरदितिं च प्रविश्य वै

hitāya sarvalokānāṃ samāgamya parasparam |
āgacchatastu tānūcuraditiṃ ca praviśya vai

मन्वंतरे प्रसूयामस्सतां श्रेयो भविष्यति ।
एवमुक्तास्तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

manvaṃtare prasūyāmassatāṃ śreyo bhaviṣyati |
evamuktāstu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ

मारीचात्कश्यपाज्जातास्तेऽदित्यां दक्षकन्यया ।
तत्र विष्णुश्च शक्रश्च जज्ञाते पुनरेव हि

mārīcātkaśyapājjātāste'dityāṃ dakṣakanyayā |
tatra viṣṇuśca śakraśca jajñāte punareva hi

अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च ।
विवस्वान्सविता चैव मित्रावरुण एव च

aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca |
vivasvānsavitā caiva mitrāvaruṇa eva ca

अंशो भगश्चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः ।
पूर्वमासन्ये तुषितास्सुराः

aṃśo bhagaścātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ |
pūrvamāsanye tuṣitāssurāḥ

पुरैव तस्यांतरे तु आदित्या द्वादश स्मृताः ।
इति प्रोक्तानि क्रमशोऽदित्यपत्यानि शौनक

puraiva tasyāṃtare tu ādityā dvādaśa smṛtāḥ |
iti proktāni kramaśo'dityapatyāni śaunaka

सप्तविंशति याः प्रोक्तास्सोमपत्न्योऽथ सुव्रताः ।
तासामपत्यान्यभवन्दीप्तयोऽमिततेजसः

saptaviṃśati yāḥ proktāssomapatnyo'tha suvratāḥ |
tāsāmapatyānyabhavandīptayo'mitatejasaḥ

अरिष्टनेमिपत्नीनामपत्यानीह षोडश ।
बहुपुत्रस्य विदुषश्चतस्रो यास्सुताः स्मृताः

ariṣṭanemipatnīnāmapatyānīha ṣoḍaśa |
bahuputrasya viduṣaścatasro yāssutāḥ smṛtāḥ

कृशाश्वस्य तु देवर्षे देवप्रहरणाः स्मृताः ।
भार्म्यायामर्चिषि मुने धूम्रकेशस्तथैव च

kṛśāśvasya tu devarṣe devapraharaṇāḥ smṛtāḥ |
bhārmyāyāmarciṣi mune dhūmrakeśastathaiva ca

स्वधा सती च द्वे पत्न्यौ स्वधा ज्येष्ठा सती परा ।
स्वधासूत पितॄन्वेदमथर्वाङ्गिरसं सती

svadhā satī ca dve patnyau svadhā jyeṣṭhā satī parā |
svadhāsūta pitṝnvedamatharvāṅgirasaṃ satī

एते युगसहस्रांते जायंते पुनरेव हि ।
सर्वदेवनिकायाश्च त्रयस्त्रिंशत्तु कामजाः

ete yugasahasrāṃte jāyaṃte punareva hi |
sarvadevanikāyāśca trayastriṃśattu kāmajāḥ

यथा सूर्य्यस्य नित्यं हि उदयास्तमयाविह ।
एवं देवानिकास्ते च संभवंति युगेयुगे

yathā sūryyasya nityaṃ hi udayāstamayāviha |
evaṃ devānikāste ca saṃbhavaṃti yugeyuge

दित्यां बभूवतुः पुत्रौ कश्यपादिति नः श्रुतम् ।
हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्याक्षश्च वीर्यवान्

dityāṃ babhūvatuḥ putrau kaśyapāditi naḥ śrutam |
hiraṇyakaśipuścaiva hiraṇyākṣaśca vīryavān

सिंहिका ह्यभवत्कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः ।
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः प्रथितौजसः

siṃhikā hyabhavatkanyā vipracitteḥ parigrahaḥ |
hiraṇyakaśipoḥ putrāścatvāraḥ prathitaujasaḥ

अनुह्रादश्च ह्रादश्च संह्रादश्चैव वीर्यवान् ।
प्रह्रादश्चानुजस्तत्र विष्णुभक्तिविचारधीः

anuhrādaśca hrādaśca saṃhrādaścaiva vīryavān |
prahrādaścānujastatra viṣṇubhaktivicāradhīḥ

अनुह्रादस्य सूर्यायां पुलोमा महिषस्तथा ।
ह्रादस्य धमनिर्भार्यासूत वातापिमिल्वलम्

anuhrādasya sūryāyāṃ pulomā mahiṣastathā |
hrādasya dhamanirbhāryāsūta vātāpimilvalam

संह्रादस्य कृतिर्भार्यासूतः पंचजनं ततः ।
विरोचनस्तु प्राह्रादिर्देव्यास्तस्याभवद्बलिः

saṃhrādasya kṛtirbhāryāsūtaḥ paṃcajanaṃ tataḥ |
virocanastu prāhrādirdevyāstasyābhavadbaliḥ

बलेः पुत्रशतं त्वासीदशनायां मुनीश्वर ।
बलिरासीन्महाशैवः शिवभक्तिपरायणः

baleḥ putraśataṃ tvāsīdaśanāyāṃ munīśvara |
balirāsīnmahāśaivaḥ śivabhaktiparāyaṇaḥ

दानशील उदारश्च पुण्यकीर्ति तपाः स्मृतः ।
तत्पुत्रो बाणनामा यत्सोऽषि शैववरस्सुधीः ।
यस्संतोष्य शिवं सम्यग्गाणपत्यमवाप ह

dānaśīla udāraśca puṇyakīrti tapāḥ smṛtaḥ |
tatputro bāṇanāmā yatso'ṣi śaivavarassudhīḥ |
yassaṃtoṣya śivaṃ samyaggāṇapatyamavāpa ha

सा कथा श्रुतपूर्वा ते बाणस्य हि महात्मनः ।
कृष्णं यस्समरे वीरस्सुप्रसन्नं चकार ह

sā kathā śrutapūrvā te bāṇasya hi mahātmanaḥ |
kṛṣṇaṃ yassamare vīrassuprasannaṃ cakāra ha

हिरण्याक्षसुताः पंच पंडितास्तु महाबलाः ।
कुकुरः शकुनिश्चैव भूतसंतापनस्तथा

hiraṇyākṣasutāḥ paṃca paṃḍitāstu mahābalāḥ |
kukuraḥ śakuniścaiva bhūtasaṃtāpanastathā

महानादश्च विक्रांतः कालनाभस्तथैव च ।
इत्युक्ता दितिपुत्राश्च दनोः पुत्रान्मुने शृणु

mahānādaśca vikrāṃtaḥ kālanābhastathaiva ca |
ityuktā ditiputrāśca danoḥ putrānmune śṛṇu

अभवन्दनुपुत्राश्च शतं तीव्रपराक्रमाः ।
अयोमुखश्शंबरश्च कपोलो वामनस्तथा

abhavandanuputrāśca śataṃ tīvraparākramāḥ |
ayomukhaśśaṃbaraśca kapolo vāmanastathā

वैश्वानरः पुलोमा च विद्रावणमहाशिरौ ।
स्वर्भानुर्वृषपर्वा च विप्रचित्तिश्च वीर्यवान्

vaiśvānaraḥ pulomā ca vidrāvaṇamahāśirau |
svarbhānurvṛṣaparvā ca vipracittiśca vīryavān

एते सर्वे दनोः पुत्राः कश्यपादनुजज्ञिरे ।
एषां पुत्राञ्च्छृणु मुने प्रसंगाद्वच्मि तेऽनघ

ete sarve danoḥ putrāḥ kaśyapādanujajñire |
eṣāṃ putrāñcchṛṇu mune prasaṃgādvacmi te'nagha

स्वभार्नोस्तु प्रभा कन्या पुलोम्नस्तु शची सुता ।
उपदानवी हयशिरा शर्म्मिष्ठा वार्षपर्वणी

svabhārnostu prabhā kanyā pulomnastu śacī sutā |
upadānavī hayaśirā śarmmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

पुलोमा पुलोमिका चैव वैश्वानरसुते उभे ।
बह्वपत्ये महावीर्य्ये मारीचेस्तु परिग्रहः

pulomā pulomikā caiva vaiśvānarasute ubhe |
bahvapatye mahāvīryye mārīcestu parigrahaḥ

तयोः पुत्रसहस्राणि षष्टिर्दानवनन्दनाः ।
मरीचिर्जनयामास महता तपसान्वितः

tayoḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭirdānavanandanāḥ |
marīcirjanayāmāsa mahatā tapasānvitaḥ

पौलोमाः कालखंजाश्च दानवानां महाबला ।
अवध्या देवतानां च हिरण्यपुरवासिनः

paulomāḥ kālakhaṃjāśca dānavānāṃ mahābalā |
avadhyā devatānāṃ ca hiraṇyapuravāsinaḥ

पितामहप्रसादेन ये हताः सव्यसाचिना ।
सिंहिकायामथोत्पन्ना विप्रचित्तेस्सुतास्तथा

pitāmahaprasādena ye hatāḥ savyasācinā |
siṃhikāyāmathotpannā vipracittessutāstathā

दैत्यदानवसंयोगाज्जातास्तीव्रपराक्रमाः ।
सैंहिकेया इति ख्यातास्त्रयोदश महाबलाः

daityadānavasaṃyogājjātāstīvraparākramāḥ |
saiṃhikeyā iti khyātāstrayodaśa mahābalāḥ

राहुः शल्यो सुबलिनो बलश्चैव महाबलः ।
वातापिर्नमुचिश्चैवाथेल्वलः स्वसृपस्तथा

rāhuḥ śalyo subalino balaścaiva mahābalaḥ |
vātāpirnamuciścaivāthelvalaḥ svasṛpastathā

अजिको नरकश्चैव कालनाभस्तथैव च ।
शरमाणश्शरकल्पश्च एते वंशविवर्द्धनाः

ajiko narakaścaiva kālanābhastathaiva ca |
śaramāṇaśśarakalpaśca ete vaṃśavivarddhanāḥ

एषां पुत्राश्च पौत्राश्च दनुवंशविवर्द्धनाः ।
बहवश्च समुद्भूता विस्तरत्वान्न वर्णिताः .

eṣāṃ putrāśca pautrāśca danuvaṃśavivarddhanāḥ |
bahavaśca samudbhūtā vistaratvānna varṇitāḥ .

संह्रादस्य तु दैतेया निवातकवचाः कुले ।
उत्पन्ना मरुतस्तस्मिंस्तपसा भावितात्मनः

saṃhrādasya tu daiteyā nivātakavacāḥ kule |
utpannā marutastasmiṃstapasā bhāvitātmanaḥ

षण्मुखाद्या महासत्त्वास्ताम्रायाः परिकीर्तिताः ।
काकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी च शुकी तथा

ṣaṇmukhādyā mahāsattvāstāmrāyāḥ parikīrtitāḥ |
kākī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī ca śukī tathā

गृद्ध्रिकाश्वी ह्युलूकी च ताम्रा कन्याः प्रकीर्तिताः ।
काकी काकानजनयदुलूकी प्रत्युलूककान्

gṛddhrikāśvī hyulūkī ca tāmrā kanyāḥ prakīrtitāḥ |
kākī kākānajanayadulūkī pratyulūkakān

श्येनी श्येनांस्तथा भासी भासा न्गृद्धी तु गृध्रकान् ।
शुकी शुकानजनयत्सुग्रीवी शुभपक्षिणः

śyenī śyenāṃstathā bhāsī bhāsā ngṛddhī tu gṛdhrakān |
śukī śukānajanayatsugrīvī śubhapakṣiṇaḥ

अश्वानुष्ट्रान्गर्दभांश्च ताम्रा च कश्यपप्रिया ।
जनयामास चेत्येवं ताम्रावंशाः प्रकीर्तिताः

aśvānuṣṭrāngardabhāṃśca tāmrā ca kaśyapapriyā |
janayāmāsa cetyevaṃ tāmrāvaṃśāḥ prakīrtitāḥ

विनतायाश्च पुत्रौ द्वावरुणो गरुडस्तथा ।
सुपर्णः पततां श्रेष्ठो नारुणस्स्वेन कर्मणा

vinatāyāśca putrau dvāvaruṇo garuḍastathā |
suparṇaḥ patatāṃ śreṣṭho nāruṇassvena karmaṇā

सुरसायास्सहस्रं तु सर्पाणाममितौजसाम् ।
अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्

surasāyāssahasraṃ tu sarpāṇāmamitaujasām |
anekaśirasāṃ teṣāṃ khecarāṇāṃ mahātmanām

येषां प्रधाना राजानः शेषवासुकितक्षकाः ।
ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ

yeṣāṃ pradhānā rājānaḥ śeṣavāsukitakṣakāḥ |
airāvato mahāpadmaḥ kaṃbalāśvatarāvubhau

ऐलापुत्रस्तथा पद्मः कर्कोटकधनंजयौ ।
महानीलमहाकर्णौ धृतराष्ट्रो बलाहकः

ailāputrastathā padmaḥ karkoṭakadhanaṃjayau |
mahānīlamahākarṇau dhṛtarāṣṭro balāhakaḥ

कुहरः पुष्पदन्तश्च दुर्मुखास्सुमुखस्तथा ।
बहुशः खररोमा च पाणिरित्येवमादयः

kuharaḥ puṣpadantaśca durmukhāssumukhastathā |
bahuśaḥ khararomā ca pāṇirityevamādayaḥ

गणाः क्रोधवशायाश्च तस्यास्सर्वे च दंष्ट्रिणः ।
अंडजाः पक्षिणोऽब्जाश्च वराह्याः पशवो मताः

gaṇāḥ krodhavaśāyāśca tasyāssarve ca daṃṣṭriṇaḥ |
aṃḍajāḥ pakṣiṇo'bjāśca varāhyāḥ paśavo matāḥ

अनायुषायाः पुत्राश्च पंचाशच्च महाबलाः ।
अभवन्बलवृक्षौ च विक्षरोऽथ बृहंस्तथा

anāyuṣāyāḥ putrāśca paṃcāśacca mahābalāḥ |
abhavanbalavṛkṣau ca vikṣaro'tha bṛhaṃstathā

शशांस्तु जनयामास सुरभिर्महिषांस्तथा ।
इला वृक्षाँल्लता वल्लीस्तृणजातीस्तु सर्वशः

śaśāṃstu janayāmāsa surabhirmahiṣāṃstathā |
ilā vṛkṣām̐llatā vallīstṛṇajātīstu sarvaśaḥ

खशा तु यक्षरक्षांसि मुनिरप्सरसस्तथा ।
अरिष्टासूत सर्पांश्च प्रभावैर्मानवोत्तमान्

khaśā tu yakṣarakṣāṃsi munirapsarasastathā |
ariṣṭāsūta sarpāṃśca prabhāvairmānavottamān

एते कश्यपदायादाः कीर्तितास्ते मुनीश्वर ।
येषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशोऽथ सहस्रशः

ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāste munīśvara |
yeṣāṃ putrāśca pautrāśca śataśo'tha sahasraśaḥ