अध्याय 49: अन्धक की स्तुति और गणाधिपत्य की प्राप्ति

इमं मन्त्रवरं जप्त्वा शुक्रो जठरपंजरात् ।
निष्क्रान्तो लिंगमार्गेण शंभोश्शुक्रमिवोत्कटम्

imaṃ mantravaraṃ japtvā śukro jaṭharapaṃjarāt |
niṣkrānto liṃgamārgeṇa śaṃbhośśukramivotkaṭam

गौर्या गृहीतः पुत्रार्थं विश्वेशेन ततः कृतः ।
अजरश्चामरः श्रीमान्द्वितीय इव शंकरः

gauryā gṛhītaḥ putrārthaṃ viśveśena tataḥ kṛtaḥ |
ajaraścāmaraḥ śrīmāndvitīya iva śaṃkaraḥ

त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु समतीतैर्महीतले ।
महेश्वरात्पुनर्जातः शुक्रो वेदनिधिर्मुनिः

tribhirvarṣasahasraistu samatītairmahītale |
maheśvarātpunarjātaḥ śukro vedanidhirmuniḥ

ददर्श शूले संशुष्कं ध्यायंतं परमेश्वरम् ।
अंधकं धैर्यसद्वन्य दानवेशं तपस्विनम्

dadarśa śūle saṃśuṣkaṃ dhyāyaṃtaṃ parameśvaram |
aṃdhakaṃ dhairyasadvanya dānaveśaṃ tapasvinam

महादेवं विरूपाक्षं चन्द्रार्द्धकृतशेखरम् ।
अमृतं शाश्वतं स्थाणुं नीलकंठं पिनाकिनम्

mahādevaṃ virūpākṣaṃ candrārddhakṛtaśekharam |
amṛtaṃ śāśvataṃ sthāṇuṃ nīlakaṃṭhaṃ pinākinam

वृषभाक्षं महाज्ञेयं पुरुषं सर्वकामदम् ।
कामारिं कामदहनं कामरूपं कपर्दिनम्

vṛṣabhākṣaṃ mahājñeyaṃ puruṣaṃ sarvakāmadam |
kāmāriṃ kāmadahanaṃ kāmarūpaṃ kapardinam

विरूपं गिरिशं भीमं स्रग्विणं रक्तवाससम् ।
योगिनं कालदहनं त्रिपुरघ्नं कपालिनम्

virūpaṃ giriśaṃ bhīmaṃ sragviṇaṃ raktavāsasam |
yoginaṃ kāladahanaṃ tripuraghnaṃ kapālinam

गूढव्रतं गुप्तमंत्रं गंभीरं भावगोचरम् ।
अणिमादिगुणाधारत्रिलोक्यैश्वर्य्यदायकम्

gūḍhavrataṃ guptamaṃtraṃ gaṃbhīraṃ bhāvagocaram |
aṇimādiguṇādhāratrilokyaiśvaryyadāyakam

वीरं वीरहणं घोरं विरूपं मांसलं पटुम् ।
महामांसादमुन्मत्तं भैरवं वै महेश्वरम्

vīraṃ vīrahaṇaṃ ghoraṃ virūpaṃ māṃsalaṃ paṭum |
mahāmāṃsādamunmattaṃ bhairavaṃ vai maheśvaram

त्रैलोक्यद्रावणं लुब्धं लुब्धकं यज्ञसूदनम् ।
कृत्तिकानां सुतैर्युक्तमुन्मत्तकृत्तिवाससम्

trailokyadrāvaṇaṃ lubdhaṃ lubdhakaṃ yajñasūdanam |
kṛttikānāṃ sutairyuktamunmattakṛttivāsasam

गजकृत्तिपरीधानं क्षुब्धं भुजगभूषणम् ।
दद्यालंबं च वेतालं घोरं शाकिनिपूजितम्

gajakṛttiparīdhānaṃ kṣubdhaṃ bhujagabhūṣaṇam |
dadyālaṃbaṃ ca vetālaṃ ghoraṃ śākinipūjitam

अघोरं घोरदैत्यघ्नं घोरघोषं वनस्पतिम् ।
भस्मांगं जटिलं शुद्धं भेरुंडशतसेवितम्

aghoraṃ ghoradaityaghnaṃ ghoraghoṣaṃ vanaspatim |
bhasmāṃgaṃ jaṭilaṃ śuddhaṃ bheruṃḍaśatasevitam

भूतेश्वरं भूतनाथं पञ्चभूताश्रितं खगम् ।
क्रोधितं निष्ठुरं चण्डं चण्डीशं चण्डिकाप्रियम्

bhūteśvaraṃ bhūtanāthaṃ pañcabhūtāśritaṃ khagam |
krodhitaṃ niṣṭhuraṃ caṇḍaṃ caṇḍīśaṃ caṇḍikāpriyam

चण्डं तुंगं गरुत्मंतं नित्यमासवभोजनम् ।
लेलिहानं महारौद्रं मृत्युं मृत्योरगोचरम्

caṇḍaṃ tuṃgaṃ garutmaṃtaṃ nityamāsavabhojanam |
lelihānaṃ mahāraudraṃ mṛtyuṃ mṛtyoragocaram

मृत्योर्मृत्युं महासेनं श्मशानारण्यवासिनम् ।
रागं विरागं रागांधं वीतरागशताचितम्

mṛtyormṛtyuṃ mahāsenaṃ śmaśānāraṇyavāsinam |
rāgaṃ virāgaṃ rāgāṃdhaṃ vītarāgaśatācitam

सत्त्वं रजस्तमोधर्ममधर्मं वासवानुजम् ।
सत्यं त्वसत्यं सद्रूपमसद्रूपमहेतुकम्

sattvaṃ rajastamodharmamadharmaṃ vāsavānujam |
satyaṃ tvasatyaṃ sadrūpamasadrūpamahetukam

अर्द्धनारीश्वरं भानुं भानुकोटिशतप्रभम् ।
यज्ञं यज्ञपतिं रुद्रमीशानं वरदं शिवम्

arddhanārīśvaraṃ bhānuṃ bhānukoṭiśataprabham |
yajñaṃ yajñapatiṃ rudramīśānaṃ varadaṃ śivam

अष्टोत्तरशतं ह्येतन्मूर्तीनां परमात्मनः ।
शिवस्य दानवो ध्यायन्मुक्तस्तस्मान्महाभयात्

aṣṭottaraśataṃ hyetanmūrtīnāṃ paramātmanaḥ |
śivasya dānavo dhyāyanmuktastasmānmahābhayāt

दिव्येनामृतवर्षेण सोऽभिषिक्तः कपर्दिना ।
तुष्टेन मोचितं तस्माच्छूलाग्रादवरोपितः

divyenāmṛtavarṣeṇa so'bhiṣiktaḥ kapardinā |
tuṣṭena mocitaṃ tasmācchūlāgrādavaropitaḥ

उक्तश्चाथ महादैत्यो महेशानेन सोंऽधकः ।
असुरस्सांत्वपूर्वं यत्कृतं सर्वं महात्मना

uktaścātha mahādaityo maheśānena soṃ'dhakaḥ |
asurassāṃtvapūrvaṃ yatkṛtaṃ sarvaṃ mahātmanā

भो भो दैत्येन्द्रतुष्टोऽस्मि दमेन नियमेन च ।
शौर्येण तव धैर्येण वरं वरय सुव्रत

bho bho daityendratuṣṭo'smi damena niyamena ca |
śauryeṇa tava dhairyeṇa varaṃ varaya suvrata

आराधितस्त्वया नित्यं सर्वनिर्धूतकल्मषः ।
वरदोऽहं वरार्हस्त्वं महादैत्येन्द्रसत्तम

ārādhitastvayā nityaṃ sarvanirdhūtakalmaṣaḥ |
varado'haṃ varārhastvaṃ mahādaityendrasattama

प्राणसंधारणादस्ति यच्च पुण्यफलं तव ।
त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु तेनास्तु तव निर्वृतिः

prāṇasaṃdhāraṇādasti yacca puṇyaphalaṃ tava |
tribhirvarṣasahasraistu tenāstu tava nirvṛtiḥ

एतच्छ्रुत्वांधकः प्राह वेपमानः कृतांजलिः ।
भूमौ जानुद्वयं कृत्वा भगवंतमुमापतिम्

etacchrutvāṃdhakaḥ prāha vepamānaḥ kṛtāṃjaliḥ |
bhūmau jānudvayaṃ kṛtvā bhagavaṃtamumāpatim

भगवन्यन्मयोक्तोऽसि दीनोदीनः परात्परः ।
हर्षगद्गदया वाचा मया पूर्वं रणाजिरे

bhagavanyanmayokto'si dīnodīnaḥ parātparaḥ |
harṣagadgadayā vācā mayā pūrvaṃ raṇājire

यद्यत्कृतं विमूढत्वात्कर्म लोकेषु गर्हितम् ।
अजानता त्वां तत्सर्वं प्रभो मनसि मा कृथाः

yadyatkṛtaṃ vimūḍhatvātkarma lokeṣu garhitam |
ajānatā tvāṃ tatsarvaṃ prabho manasi mā kṛthāḥ

पार्वत्यामपि दुष्टं यत्कामदोषात्कृतं मया ।
क्षम्यतां मे महादेव कृपणो दुःखितो भृशम्

pārvatyāmapi duṣṭaṃ yatkāmadoṣātkṛtaṃ mayā |
kṣamyatāṃ me mahādeva kṛpaṇo duḥkhito bhṛśam

दुःखितस्य दया कार्या कृपणस्य विशेषतः ।
दीनस्य भक्तियुक्तस्य भवता नित्यमेव हि

duḥkhitasya dayā kāryā kṛpaṇasya viśeṣataḥ |
dīnasya bhaktiyuktasya bhavatā nityameva hi

सोहं दीनो भक्तियुक्त आगतश्शरणं तव ।
रक्षा मयि विधातव्या रचितोऽयं मयांजलिः

sohaṃ dīno bhaktiyukta āgataśśaraṇaṃ tava |
rakṣā mayi vidhātavyā racito'yaṃ mayāṃjaliḥ

इयं देवी जगन्माता परितुष्टा ममोपरि ।
क्रोधं विहाय सकलं प्रसन्ना मां निरीक्षताम्

iyaṃ devī jaganmātā parituṣṭā mamopari |
krodhaṃ vihāya sakalaṃ prasannā māṃ nirīkṣatām

क्वास्याः क्रोधः क्व कृपणो दैत्योऽहं चन्द्रशेखर ।
तत्सोढा नाहमर्द्धेन्दुचूड शंभो महेश्वर

kvāsyāḥ krodhaḥ kva kṛpaṇo daityo'haṃ candraśekhara |
tatsoḍhā nāhamarddhenducūḍa śaṃbho maheśvara

क्व भवान्परमोदारः क्व चाहं विवशीकृतः ।
कामक्रोधादिभिर्दोषैर्जरसा मृत्युना तथा

kva bhavānparamodāraḥ kva cāhaṃ vivaśīkṛtaḥ |
kāmakrodhādibhirdoṣairjarasā mṛtyunā tathā

अयं ते वीरकः पुत्रो युद्धशौंडो महाबलः ।
कृपणं मां समालक्ष्य मा मन्युवशमन्वगाः

ayaṃ te vīrakaḥ putro yuddhaśauṃḍo mahābalaḥ |
kṛpaṇaṃ māṃ samālakṣya mā manyuvaśamanvagāḥ

तुषारहारशीतांशुशंखकुन्देन्दुवर्ण भाक् ।
पश्येयं पार्वतीं नित्यं मातरं गुरुगौरवात्

tuṣārahāraśītāṃśuśaṃkhakundenduvarṇa bhāk |
paśyeyaṃ pārvatīṃ nityaṃ mātaraṃ gurugauravāt

नित्यं भवद्भ्यां भक्तस्तु निर्वैरो दैवतैः सह ।
निवसेयं गणैस्सार्द्धं शांता त्मा योगचिंतकः

nityaṃ bhavadbhyāṃ bhaktastu nirvairo daivataiḥ saha |
nivaseyaṃ gaṇaissārddhaṃ śāṃtā tmā yogaciṃtakaḥ

मा स्मरेयं पुनर्जातं विरुद्धं दानवोद्भवम् ।
त्वत्कृपातो महेशान देह्येतद्वरमुत्तमम्

mā smareyaṃ punarjātaṃ viruddhaṃ dānavodbhavam |
tvatkṛpāto maheśāna dehyetadvaramuttamam

एतावदुक्त्वा वचनं दैत्येन्द्रो मौनमास्थितः ।
ध्यायंस्त्रिलोचनं देवं पार्वतीं प्रेक्ष्य मातरम्

etāvaduktvā vacanaṃ daityendro maunamāsthitaḥ |
dhyāyaṃstrilocanaṃ devaṃ pārvatīṃ prekṣya mātaram

ततो दृष्टस्तु रुद्रेण प्रसन्नेनैव चक्षुषा ।
स्मृतवान्पूर्ववृत्तांतमात्मनो जन्म चाद्भुतम्

tato dṛṣṭastu rudreṇa prasannenaiva cakṣuṣā |
smṛtavānpūrvavṛttāṃtamātmano janma cādbhutam

तस्मिन्स्मृते च वृत्तांते ततः पूर्णमनोरथः ।
प्रणम्य मातापितरौ कृतकृत्योऽभवत्ततः

tasminsmṛte ca vṛttāṃte tataḥ pūrṇamanorathaḥ |
praṇamya mātāpitarau kṛtakṛtyo'bhavattataḥ

पार्वत्या मूर्ध्न्युपाघ्रातश्शंकरेण च धीमता ।
तथाऽभिलषितं लेभे तुष्टाद्बालेन्दुशेखरात्

pārvatyā mūrdhnyupāghrātaśśaṃkareṇa ca dhīmatā |
tathā'bhilaṣitaṃ lebhe tuṣṭādbālenduśekharāt

एतद्वस्सर्वमाख्यातमन्धकस्य पुरातनम् ।
गाणपत्यं महादेवप्रसादात्परसौख्यदम्

etadvassarvamākhyātamandhakasya purātanam |
gāṇapatyaṃ mahādevaprasādātparasaukhyadam

मृत्युंजयश्च कथितो मंत्रो मृत्युविनाशनः ।
पठितव्यः प्रयत्नेन सर्वकामफलप्रदः

mṛtyuṃjayaśca kathito maṃtro mṛtyuvināśanaḥ |
paṭhitavyaḥ prayatnena sarvakāmaphalapradaḥ