अध्याय 34: दक्ष के यज्ञ में भयानक अपशकुन

एवं प्रचलिते चास्मिन् वीरभद्रे गणान्विते ।
दुष्टचिह्नानि दक्षेण दृष्टानि विबुधैरपि

evaṃ pracalite cāsmin vīrabhadre gaṇānvite |
duṣṭacihnāni dakṣeṇa dṛṣṭāni vibudhairapi

उत्पाता विविधाश्चासन् वीरभद्रे गणान्विते ।
त्रिविधा अपि देवर्षे यज्ञविध्वंससूचकाः

utpātā vividhāścāsan vīrabhadre gaṇānvite |
trividhā api devarṣe yajñavidhvaṃsasūcakāḥ

दक्षवामाक्षिबाहूरुविस्पंदस्समजायत ।
नानाकष्टप्रदस्तात सर्वथाऽशुभसूचकः

dakṣavāmākṣibāhūruvispaṃdassamajāyata |
nānākaṣṭapradastāta sarvathā'śubhasūcakaḥ

भूकंपस्समभूत्तत्र दक्षयागस्थले तदा ।
दक्षोपश्यच्च मध्याह्ने नक्षत्राण्यद्भुतानि च

bhūkaṃpassamabhūttatra dakṣayāgasthale tadā |
dakṣopaśyacca madhyāhne nakṣatrāṇyadbhutāni ca

दिशश्चासन्सुमलिनाः कर्बुरोभूद्दिवाकरः ।
परिवेषसहस्रेण संक्रांतश्च भयंकरः

diśaścāsansumalināḥ karburobhūddivākaraḥ |
pariveṣasahasreṇa saṃkrāṃtaśca bhayaṃkaraḥ

नक्षत्राणि पतंति स्म विद्युदग्निप्रभाणि च ।
नक्षत्राणामभूद्वक्रा गतिश्चाधोमुखी तदा

nakṣatrāṇi pataṃti sma vidyudagniprabhāṇi ca |
nakṣatrāṇāmabhūdvakrā gatiścādhomukhī tadā

गृध्रा दक्ष शिरः स्पृष्ट्वा समुद्भूताः सहस्रशः ।
आसीद्गृध्रपक्षच्छायैस्सच्छायो यागमंडपः

gṛdhrā dakṣa śiraḥ spṛṣṭvā samudbhūtāḥ sahasraśaḥ |
āsīdgṛdhrapakṣacchāyaissacchāyo yāgamaṃḍapaḥ

ववाशिरे यागभूमौ क्रोष्टारो नेत्रकस्तदा ।
उल्कावृष्टिरभूत्तत्र श्वेतवृश्चिकसंभवा

vavāśire yāgabhūmau kroṣṭāro netrakastadā |
ulkāvṛṣṭirabhūttatra śvetavṛścikasaṃbhavā

खरा वाता ववुस्तत्र पांशुवृष्टिसमन्विताः ।
शलभाश्च समुद्भूता विवर्तानिलकंपिताः

kharā vātā vavustatra pāṃśuvṛṣṭisamanvitāḥ |
śalabhāśca samudbhūtā vivartānilakaṃpitāḥ

रीतैश्च पवनै रूर्द्ध्वं स दक्षाध्वरमंडपः ।
दैवान्वितेन दक्षेण यः कृतो नूतनोद्भुतः

rītaiśca pavanai rūrddhvaṃ sa dakṣādhvaramaṃḍapaḥ |
daivānvitena dakṣeṇa yaḥ kṛto nūtanodbhutaḥ

वेमुर्दक्षादयस्सर्वे तदा शोणितमद्भुतम् ।
वेमुश्च मांसखण्डानि सशल्यानि मुहुर्मुहुः

vemurdakṣādayassarve tadā śoṇitamadbhutam |
vemuśca māṃsakhaṇḍāni saśalyāni muhurmuhuḥ

सकंपाश्च बभूवुस्ते दीपा वातहता इव ।
दुःखिताश्चाभवन्सर्वे शस्त्रधाराहता इव

sakaṃpāśca babhūvuste dīpā vātahatā iva |
duḥkhitāścābhavansarve śastradhārāhatā iva

तदा निनादजातानि बाष्पवर्षाणि तत्क्षणे ।
प्रातस्तुषारवर्षीणि पद्मानीव वनांतरे

tadā ninādajātāni bāṣpavarṣāṇi tatkṣaṇe |
prātastuṣāravarṣīṇi padmānīva vanāṃtare

दक्षाद्यक्षीणि जातानि ह्यकस्माद्विशदान्यपि ।
निशायां कमलाश्चैव कुमुदानीव संगवे

dakṣādyakṣīṇi jātāni hyakasmādviśadānyapi |
niśāyāṃ kamalāścaiva kumudānīva saṃgave

असृग्ववर्ष देवश्च तिमिरेणावृता दिशः ।
दिग्दाहोभूद्विशेषेण त्रासयन् सकलाञ्जनान्

asṛgvavarṣa devaśca timireṇāvṛtā diśaḥ |
digdāhobhūdviśeṣeṇa trāsayan sakalāñjanān

एवं विधान्यरिष्टानि ददृशुर्विबुधादयः ।
भयमापेदिरेऽत्यंतं मुने विष्ण्वादिकास्तदा

evaṃ vidhānyariṣṭāni dadṛśurvibudhādayaḥ |
bhayamāpedire'tyaṃtaṃ mune viṣṇvādikāstadā

भुवि ते मूर्छिताः पेतुर्हा हताः स्म इतीरयन् ।
तरवस्तीरसंजाता नदीवेगहता इव

bhuvi te mūrchitāḥ peturhā hatāḥ sma itīrayan |
taravastīrasaṃjātā nadīvegahatā iva

पतित्वा ते स्थिता भूमौ क्रूराः सर्पा हता इव ।
कंदुका इव ते भूयः पतिताः पुनरुत्थिताः

patitvā te sthitā bhūmau krūrāḥ sarpā hatā iva |
kaṃdukā iva te bhūyaḥ patitāḥ punarutthitāḥ

ततस्ते तापसंतप्ता रुरुदुः कुररी इव ।
रोदनध्वनिसंक्रातोरुक्तिप्रत्युक्तिका इव

tataste tāpasaṃtaptā ruruduḥ kurarī iva |
rodanadhvanisaṃkrātoruktipratyuktikā iva

सवैकुंठास्ततस्सर्वे तदा कुंठितशक्तयः ।
स्वस्वोपकंठमाकंठं लुलुठुः कमठा इव

savaikuṃṭhāstatassarve tadā kuṃṭhitaśaktayaḥ |
svasvopakaṃṭhamākaṃṭhaṃ luluṭhuḥ kamaṭhā iva

एतस्मिन्नंतरे तत्र संजाता चाशरीरवाक् ।
श्रावयत्यखिलान् देवान्दक्षं चैव विशेषतः

etasminnaṃtare tatra saṃjātā cāśarīravāk |
śrāvayatyakhilān devāndakṣaṃ caiva viśeṣataḥ

धिक् जन्म तव दक्षाद्य महामूढोसि पापधीः ।
भविष्यति महद्दुःखमनिवार्यं हरोद्भवम्

dhik janma tava dakṣādya mahāmūḍhosi pāpadhīḥ |
bhaviṣyati mahadduḥkhamanivāryaṃ harodbhavam

हाहापि नोत्र ये मूढास्तव देवादयस्थिताः ।
तेषामपि महादुःखं भविष्यति न संशयः

hāhāpi notra ye mūḍhāstava devādayasthitāḥ |
teṣāmapi mahāduḥkhaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

तच्छ्रुत्वाकाशवचनं दृष्ट्वारिष्टानि तानि च ।
दक्षः प्रापद्भयं चाति परे देवादयोपि ह

tacchrutvākāśavacanaṃ dṛṣṭvāriṣṭāni tāni ca |
dakṣaḥ prāpadbhayaṃ cāti pare devādayopi ha

वेपमानस्तदा दक्षो विकलश्चाति चेतसि ।
अगच्छच्छरणं विष्णोः स्वप्रभोरिंदिरापतेः

vepamānastadā dakṣo vikalaścāti cetasi |
agacchaccharaṇaṃ viṣṇoḥ svaprabhoriṃdirāpateḥ

सुप्रणम्य भयाविष्टः संस्तूय च विचेतनः ।
अवोचद्देवदेवं तं विष्णुं स्वजनवत्सलम्

supraṇamya bhayāviṣṭaḥ saṃstūya ca vicetanaḥ |
avocaddevadevaṃ taṃ viṣṇuṃ svajanavatsalam