रुद्र संहिता — सती खण्ड

अध्याय 19: विवाह में ब्रह्मा का दोष और शिव का क्रोध

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीविवाहशिवलीलावर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥

76 श्लोक · 19 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

विवाह में ब्रह्मा का दोष और शिव का क्रोध

विष्णु ने शिव और सती को जगत के पिता-माता कहा और प्रार्थना की कि जो सती को कामदृष्टि से देखे उसे शिव मार डालें; शिव ने स्वीकार किया। फिर ब्रह्मा ने अग्नि-कर्म कराया। परिक्रमा करती सती के चरण दिखे, और शिव की माया से मोहित ब्रह्मा कामविकार से भर गए। मुख देखने के लिए उन्होंने गीला ईंधन डालकर धुआँ किया; जब शिव ने आँखें ढकीं, ब्रह्मा ने घूँघट उठाकर देखा, और उनके वीर्य की चार बूँदें भूमि पर गिरीं। उन्होंने उन्हें छिपाया, पर शिव ने सब देख लिया और त्रिशूल उठाकर उन्हें मारना चाहा। देवताओं ने प्रार्थना की, दक्ष ने रोका। तब विष्णु ने समझाया कि ब्रह्मा, विष्णु और शिव एक ही शिव के तीन अंश हैं, जैसे एक शरीर के अंग। प्रसन्न होकर महादेव ने ब्रह्मा को छोड़ दिया।

ब्रह्मोवाच

19.1

कृत्वा दक्षस्तुतादानं यौतकं विविधं ददौ ।
हराय सुप्रसन्नश्च द्विजेभ्यो विविधं धनम्

kṛtvā dakṣastutādānaṃ yautakaṃ vividhaṃ dadau |
harāya suprasannaśca dvijebhyo vividhaṃ dhanam

19.2

अथ शंभु मुदागत्य समुत्थाय कृतांजलिः ।
सार्द्धं कमलया चेदमुवाच गरुडध्वजः

atha śaṃbhu mudāgatya samutthāya kṛtāṃjaliḥ |
sārddhaṃ kamalayā cedamuvāca garuḍadhvajaḥ

विष्णुरुवाच

19.3

देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो ।
त्वं पिता जगतां तात सती माताखिलस्य च

devadeva mahādeva karuṇāsāgara prabho |
tvaṃ pitā jagatāṃ tāta satī mātākhilasya ca

19.4

युवां लीलावतारौ द्वे सतां क्षेमाय सर्वदा ।
खलानां निग्रहार्थाय श्रुतिरेषा सनातनी

yuvāṃ līlāvatārau dve satāṃ kṣemāya sarvadā |
khalānāṃ nigrahārthāya śrutireṣā sanātanī

19.5

स्निग्धनीलांजनश्यामशोभया शोभसे हर ।
दाक्षायण्या यथा चाहं प्रतिलोमेन पद्मया

snigdhanīlāṃjanaśyāmaśobhayā śobhase hara |
dākṣāyaṇyā yathā cāhaṃ pratilomena padmayā

19.6

देवानां वा नृणां रक्षां कुरु सत्याऽनया सताम् ।
संसारसारिणां शम्भो मंगलं सर्वदा तथा

devānāṃ vā nṛṇāṃ rakṣāṃ kuru satyā'nayā satām |
saṃsārasāriṇāṃ śambho maṃgalaṃ sarvadā tathā

19.7

य एनां साभिलाषो वै दृष्ट्वा श्रुत्वाथवा भवेत् ।
तं हन्यास्सर्वभूतेश विज्ञप्तिरिति मे प्रभो

ya enāṃ sābhilāṣo vai dṛṣṭvā śrutvāthavā bhavet |
taṃ hanyāssarvabhūteśa vijñaptiriti me prabho

ब्रह्मोवाच

19.8

इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्विहस्य परमेश्वरः ।
एवमस्त्विति सर्वज्ञः प्रोवाच मधुसूदनम्

iti śrutvā vaco viṣṇorvihasya parameśvaraḥ |
evamastviti sarvajñaḥ provāca madhusūdanam

19.9

स्वस्थानं हरिरागत्य स्थित आसीन्मुनीश्वर ।
उत्सवं कारयामास जुगोप चरितं च तत्

svasthānaṃ harirāgatya sthita āsīnmunīśvara |
utsavaṃ kārayāmāsa jugopa caritaṃ ca tat

19.10

अहं देवीं समागत्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् ।
अग्निकार्यं यथोद्दिष्टमकार्षं च सुविस्तरम्

ahaṃ devīṃ samāgatya gṛhyoktavidhinā'khilam |
agnikāryaṃ yathoddiṣṭamakārṣaṃ ca suvistaram

19.11

ततश्शिवा शिवश्चैव यथाविधि प्रहृष्टवत् ।
अग्नेः प्रदक्षिणं चक्रे मदाचार्यद्विजाज्ञया

tataśśivā śivaścaiva yathāvidhi prahṛṣṭavat |
agneḥ pradakṣiṇaṃ cakre madācāryadvijājñayā

19.12

तदा महोत्सवस्तत्राद्भुतोभूद्द्विजसत्तम ।
सर्वेषां सुखदं वाद्यं गीतनृत्यपुरस्सरम्

tadā mahotsavastatrādbhutobhūddvijasattama |
sarveṣāṃ sukhadaṃ vādyaṃ gītanṛtyapurassaram

19.13

तदानीमद्भुतं तत्र चरितं समभूदति ।
सुविस्मयकरं तात तच्छृणु त्वं वदामि ते

tadānīmadbhutaṃ tatra caritaṃ samabhūdati |
suvismayakaraṃ tāta tacchṛṇu tvaṃ vadāmi te

19.14

दुर्ज्ञेया शांभवी माया तया संमोहितं जगत् ।
सचराचरमत्यंतं सदेवासुरमानुषम्

durjñeyā śāṃbhavī māyā tayā saṃmohitaṃ jagat |
sacarācaramatyaṃtaṃ sadevāsuramānuṣam

19.15

योऽहं शंभुं मोहयितुं पुरैच्छं कपटेन ह ।
मां च तं शंकरस्तात मोहयामास लीलया

yo'haṃ śaṃbhuṃ mohayituṃ puraicchaṃ kapaṭena ha |
māṃ ca taṃ śaṃkarastāta mohayāmāsa līlayā

19.16

इच्छेत्परापकारं यस्स तस्यैव भवेद्ध्रुवम् ।
इति मत्वाऽपकारं नो कुर्यादन्यस्य पूरुषः

icchetparāpakāraṃ yassa tasyaiva bhaveddhruvam |
iti matvā'pakāraṃ no kuryādanyasya pūruṣaḥ

19.17

प्रदक्षिणां प्रकुर्वंत्या वह्नेस्सत्याः पदद्वयम् ।
आविर्बभूव वसनात्तदद्राक्षमहं मुने

pradakṣiṇāṃ prakurvaṃtyā vahnessatyāḥ padadvayam |
āvirbabhūva vasanāttadadrākṣamahaṃ mune

19.18

मदनाविष्टचेताश्च भूत्वांगानि व्यलोकयम् ।
अहं सत्या द्विजश्रेष्ठ शिवमायाविमोहितः

madanāviṣṭacetāśca bhūtvāṃgāni vyalokayam |
ahaṃ satyā dvijaśreṣṭha śivamāyāvimohitaḥ

19.19

यथा यथाहं रम्याणि व्यैक्षमंगानि कौतुकात् ।
सत्या बभूव संहृष्टः कामार्तो हि तथा तथा

yathā yathāhaṃ ramyāṇi vyaikṣamaṃgāni kautukāt |
satyā babhūva saṃhṛṣṭaḥ kāmārto hi tathā tathā

19.20

अहमेवं तथा दृष्ट्वा दक्षजां च पतिव्रताम् ।
स्मराविष्टमना वक्त्रं द्रष्टुकामोभवं मुने

ahamevaṃ tathā dṛṣṭvā dakṣajāṃ ca pativratām |
smarāviṣṭamanā vaktraṃ draṣṭukāmobhavaṃ mune

19.21

न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं च विलोकितम् ।
न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रगटं मुखम्

na śaṃbhorlajjayā vaktraṃ pratyakṣaṃ ca vilokitam |
na ca sā lajjayāviṣṭā karoti pragaṭaṃ mukham

19.22

ततस्तद्दर्शनार्थाय सदुपायं विचारयन् ।
धूम्रघोरेण कामार्तोऽकार्षं तच्च ततः परम्

tatastaddarśanārthāya sadupāyaṃ vicārayan |
dhūmraghoreṇa kāmārto'kārṣaṃ tacca tataḥ param

19.23

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वा तत्र विभावसौ ।
स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भवस्तथा

ārdreṃdhanāni bhūrīṇi kṣiptvā tatra vibhāvasau |
svalpājyāhutivinyāsādārdradravyodbhavastathā

19.24

प्रादुर्भूतस्ततो धूमो भूयांस्तत्र समंततः ।
तादृग् येन तमो भूतं वेदीभूमिविनिर्मितम्

prādurbhūtastato dhūmo bhūyāṃstatra samaṃtataḥ |
tādṛg yena tamo bhūtaṃ vedībhūmivinirmitam

19.25

ततो धूमाकुले नेत्रे महेशः परमेश्वरः ।
हस्ताभ्यां छादयामास बहुलीलाकरः प्रभुः

tato dhūmākule netre maheśaḥ parameśvaraḥ |
hastābhyāṃ chādayāmāsa bahulīlākaraḥ prabhuḥ

19.26

ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रमहं मुने ।
अवेक्षं किल कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना

tato vastraṃ samutkṣipya satīvaktramahaṃ mune |
avekṣaṃ kila kāmārtaḥ prahṛṣṭenāṃtarātmanā

19.27

मुहुर्मुहुरहं तात पश्यामि स्म सतीमुखम् ।
अथेन्द्रियविकारं च प्राप्तवानस्मि सोऽवशः

muhurmuhurahaṃ tāta paśyāmi sma satīmukham |
athendriyavikāraṃ ca prāptavānasmi so'vaśaḥ

19.28

मम रेतः प्रचस्कंद ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् ।
चतुर्बिन्दुमित भूमौ तुषारचयसंनिभम्

mama retaḥ pracaskaṃda tatastadvīkṣaṇāddrutam |
caturbindumita bhūmau tuṣāracayasaṃnibham

19.29

ततोहं शंकितो मौनी तत्क्षणं विस्मितो मुने ।
आच्छादयेस्म तद्रेतो यथा कश्चिद्बुबोध न

tatohaṃ śaṃkito maunī tatkṣaṇaṃ vismito mune |
ācchādayesma tadreto yathā kaścidbubodha na

19.30

अथ तद्भगवाञ्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा ।
रेतोवस्कंदनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह

atha tadbhagavāñchaṃbhurjñātvā divyena cakṣuṣā |
retovaskaṃdanāttasya kopādetaduvāca ha

रुद्र उवाच

19.31

किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् ।
विवाहे मम कांताया वक्त्रं दृष्टं न रागतः

kimetadvihitaṃ pāpa tvayā karma vigarhitam |
vivāhe mama kāṃtāyā vaktraṃ dṛṣṭaṃ na rāgataḥ

19.32

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्म ज्ञातं न किंचन ।
त्रैलोक्येपि न मेऽज्ञातं गूढं तस्मात्कथं विधे

tvaṃ vetsi śaṃkareṇaitatkarma jñātaṃ na kiṃcana |
trailokyepi na me'jñātaṃ gūḍhaṃ tasmātkathaṃ vidhe

19.33

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा ।
तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांति कम्

yatkiṃcittriṣu lokeṣu jaṃgamaṃ sthāvaraṃ tathā |
tasyāhaṃ madhyago mūḍha tailaṃ yadvattilāṃti kam

ब्रह्मोवाच

19.34

इत्युक्त्वा प्रिय विष्णुर्मां तदा विष्णुवचः स्मरन् ।
इयेष हंतुं ब्रह्माणं शूलमुद्यम्य शंकरः

ityuktvā priya viṣṇurmāṃ tadā viṣṇuvacaḥ smaran |
iyeṣa haṃtuṃ brahmāṇaṃ śūlamudyamya śaṃkaraḥ

19.35

शभुंनोद्यमिते शूले मां च हंतुं द्विजोत्तम ।
मरीचिप्रमुखास्ते वै हाहाकारं च चक्रिरे

śabhuṃnodyamite śūle māṃ ca haṃtuṃ dvijottama |
marīcipramukhāste vai hāhākāraṃ ca cakrire

19.36

ततो देवगणास्सर्वे मुनयश्चाखिलास्तथा ।
तुष्टुवुश्शंकरं तत्र प्रज्वलंतं भयातुराः

tato devagaṇāssarve munayaścākhilāstathā |
tuṣṭuvuśśaṃkaraṃ tatra prajvalaṃtaṃ bhayāturāḥ

देवा ऊचुः

19.37

देव देव महादेव शरणागतवत्सल ।
ब्रह्माणं रक्ष रक्षेश कृपां कुरु महेश्वर

deva deva mahādeva śaraṇāgatavatsala |
brahmāṇaṃ rakṣa rakṣeśa kṛpāṃ kuru maheśvara

19.38

जगत्पिता महेश त्वं जगन्माता सती मता ।
हरिब्रह्मादयस्सर्वे तव दासास्सुरप्रभो

jagatpitā maheśa tvaṃ jaganmātā satī matā |
haribrahmādayassarve tava dāsāssuraprabho

19.39

अद्भुताकृतिलीलस्त्वं तव मायाद्भुता प्रभो ।
तया विमोहितं सर्वं विना त्वद्भक्तिमीश्वर

adbhutākṛtilīlastvaṃ tava māyādbhutā prabho |
tayā vimohitaṃ sarvaṃ vinā tvadbhaktimīśvara

ब्रह्मोवाच

19.40

इत्थं बहुतरं दीना निर्जरा मुनयश्च ते ।
तुष्टुवुर्देवदेवेशं क्रोधाविष्टं महेश्वरम्

itthaṃ bahutaraṃ dīnā nirjarā munayaśca te |
tuṣṭuvurdevadeveśaṃ krodhāviṣṭaṃ maheśvaram

19.41

दक्षो मैवं मैवमिति पाणिमुद्यम्य शंकितः ।
वारयामास भूतेशं क्षिप्रमेत्य पुरोगतः

dakṣo maivaṃ maivamiti pāṇimudyamya śaṃkitaḥ |
vārayāmāsa bhūteśaṃ kṣiprametya purogataḥ

19.42

अथाग्रे संगतं वीक्ष्य तदा दक्षं महेश्वरः ।
प्रत्युवाचाप्रियमिदं संस्मरन्प्रार्थनां हरेः

athāgre saṃgataṃ vīkṣya tadā dakṣaṃ maheśvaraḥ |
pratyuvācāpriyamidaṃ saṃsmaranprārthanāṃ hareḥ

महेश्वर उवाच

19.43

विष्णुना मेतिभक्तेन यदिदानीमुदीरितम् ।
मयाप्यंगीकृतं कर्तुं तदिहैव प्रजापते

viṣṇunā metibhaktena yadidānīmudīritam |
mayāpyaṃgīkṛtaṃ kartuṃ tadihaiva prajāpate

19.44

सतीं यस्याभिलाषस्सन् वीक्षेत वध तं प्रभो ।
इति विष्णुवचस्सत्यं विधिं हत्वा करोम्यहम्

satīṃ yasyābhilāṣassan vīkṣeta vadha taṃ prabho |
iti viṣṇuvacassatyaṃ vidhiṃ hatvā karomyaham

19.45

साभिलाषः कथं ब्रह्मा सतीं समवलोकयत् ।
अभवत्त्यक्तरेतास्तु ततो हन्मि कृतागसम्

sābhilāṣaḥ kathaṃ brahmā satīṃ samavalokayat |
abhavattyaktaretāstu tato hanmi kṛtāgasam

ब्रह्मोवाच

19.46

इत्युक्तवति देवेश महेशे क्रोधसंकुले ।
चकंपिरे जनाः सर्वे सदेवमुनिमानुषाः

ityuktavati deveśa maheśe krodhasaṃkule |
cakaṃpire janāḥ sarve sadevamunimānuṣāḥ

19.47

हाहाकारो महानासीदौदासीन्यं च सर्वशः ।
अभूवम्बिकलोऽतीव तदाहं तद्विमोहकः

hāhākāro mahānāsīdaudāsīnyaṃ ca sarvaśaḥ |
abhūvambikalo'tīva tadāhaṃ tadvimohakaḥ

19.48

अथ विष्णुर्महेशातिप्रियः कार्यविचक्षणः ।
तमेवंवादिनं रुद्रं तुष्टाव प्रणतस्सुधीः

atha viṣṇurmaheśātipriyaḥ kāryavicakṣaṇaḥ |
tamevaṃvādinaṃ rudraṃ tuṣṭāva praṇatassudhīḥ

19.49

स्तुत्वा च विविधैः स्तोत्रैश्शंकरं भक्तवत्सलम् ।
इदमूचे वारयंस्तं क्षिप्रं भूत्वा पुरस्सरः

stutvā ca vividhaiḥ stotraiśśaṃkaraṃ bhaktavatsalam |
idamūce vārayaṃstaṃ kṣipraṃ bhūtvā purassaraḥ

विष्णुरुवाच

19.50

विधिन्न जहि भूतेश स्रष्टारं जगतां प्रभुम् ।
अयं शरणगस्तेद्य शरणागतवत्सलः

vidhinna jahi bhūteśa sraṣṭāraṃ jagatāṃ prabhum |
ayaṃ śaraṇagastedya śaraṇāgatavatsalaḥ

19.51

अहं तेऽतिप्रियो भक्तो भक्तराज इतीरितः ।
विज्ञप्तिं हृदि मे मत्त्वा कृपां कुरु ममोपरि

ahaṃ te'tipriyo bhakto bhaktarāja itīritaḥ |
vijñaptiṃ hṛdi me mattvā kṛpāṃ kuru mamopari

19.52

अन्यच्च शृणु मे नाथ वचनं हेतुगर्भितम् ।
तन्मनुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि

anyacca śṛṇu me nātha vacanaṃ hetugarbhitam |
tanmanuṣva maheśāna kṛpāṃ kṛtvā mamopari

19.53

प्रजास्स्रष्टुमयं शंभो प्रादुर्भूतश्चतुर्मुखः ।
अस्मिन्हते प्रजास्रष्टा नास्त्यन्यः प्राकृतोऽधुना

prajāssraṣṭumayaṃ śaṃbho prādurbhūtaścaturmukhaḥ |
asminhate prajāsraṣṭā nāstyanyaḥ prākṛto'dhunā

19.54

सृष्टिस्थित्यंतकर्माणि करिष्यामः पुनः पुनः ।
त्रयो देवा वयं नाथ शिवरूप त्वदाज्ञया

sṛṣṭisthityaṃtakarmāṇi kariṣyāmaḥ punaḥ punaḥ |
trayo devā vayaṃ nātha śivarūpa tvadājñayā

19.55

एतस्मिन्निहते शम्भो कस्त्वत्कर्म करिष्यति ।
तस्मान्न वध्यो भवता सृष्टिकृल्लयकृद्विभो

etasminnihate śambho kastvatkarma kariṣyati |
tasmānna vadhyo bhavatā sṛṣṭikṛllayakṛdvibho

19.56

अनेनैव सती कन्या दक्षस्य च शिवा विभो ।
सदुपायेन वै भार्या भवदर्थे प्रकल्पिता

anenaiva satī kanyā dakṣasya ca śivā vibho |
sadupāyena vai bhāryā bhavadarthe prakalpitā

ब्रह्मोवाच

19.57

इत्याकर्ण्य महेशस्तु विज्ञप्तिं विष्णुना कृताम् ।
प्रत्युवाचाखिलांस्तांश्च श्रावयंश्च दृढव्रतः

ityākarṇya maheśastu vijñaptiṃ viṣṇunā kṛtām |
pratyuvācākhilāṃstāṃśca śrāvayaṃśca dṛḍhavrataḥ

महेश उवाच

19.58

देव देव रमेशान विष्णो मत्प्राणवल्लभ ।
न निवारय मां तात वधादस्य खलस्त्वयम्

deva deva rameśāna viṣṇo matprāṇavallabha |
na nivāraya māṃ tāta vadhādasya khalastvayam

19.59

पूरयिष्यामि विज्ञप्तिं पूर्वान्तेंगीकृतां मया ।
महापापकरं दुष्टं हन्म्येनं चतुराननम्

pūrayiṣyāmi vijñaptiṃ pūrvānteṃgīkṛtāṃ mayā |
mahāpāpakaraṃ duṣṭaṃ hanmyenaṃ caturānanam

19.60

अहमेव प्रजास्स्रक्ष्ये सर्वाः स्थिरचरा अपि ।
अन्यं स्रक्ष्ये सृष्टिकरमथवाहं स्वतेजसा

ahameva prajāssrakṣye sarvāḥ sthiracarā api |
anyaṃ srakṣye sṛṣṭikaramathavāhaṃ svatejasā

19.61

हत्वैनं विधिमेवाहं स्वपणं पूरयन् कृतम् ।
स्रष्टारमेकं स्रक्ष्यामि न निवारय मेश माम्

hatvainaṃ vidhimevāhaṃ svapaṇaṃ pūrayan kṛtam |
sraṣṭāramekaṃ srakṣyāmi na nivāraya meśa mām

ब्रह्मोवाच

19.62

इति तस्य वचश्श्रुत्वा गिरीश स्याह चाच्युतः ।
स्मितप्रभिन्नहृदयः पुनर्मैवमितीरयन्

iti tasya vacaśśrutvā girīśa syāha cācyutaḥ |
smitaprabhinnahṛdayaḥ punarmaivamitīrayan

अच्युत उवाच

19.63

प्रतिज्ञापूरणं योग्यं परस्मिन्पुरुषेस्ति वै ।
विचारयस्व वध्येश भवत्यात्मनि न प्रभो

pratijñāpūraṇaṃ yogyaṃ parasminpuruṣesti vai |
vicārayasva vadhyeśa bhavatyātmani na prabho

19.64

त्रयो देवा वयं शंभो त्वदात्मानः परा नहि ।
एकरूपा न भिन्नाश्च तत्त्वतस्सुविचारय

trayo devā vayaṃ śaṃbho tvadātmānaḥ parā nahi |
ekarūpā na bhinnāśca tattvatassuvicāraya

19.65

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णोस्स्वातिप्रियस्य सः ।
शंभुरूचे पुनस्तं वै ख्यापयन्नात्मनो गतिम्

tatastadvacanaṃ śrutvā viṣṇossvātipriyasya saḥ |
śaṃbhurūce punastaṃ vai khyāpayannātmano gatim

शम्भुरुवाच

19.66

हे विष्णो सर्वभक्तेश कथमात्मा विधिर्मम ।
लक्ष्यते भिन्न एवायं प्रत्यक्षेणाग्रतः स्थितः

he viṣṇo sarvabhakteśa kathamātmā vidhirmama |
lakṣyate bhinna evāyaṃ pratyakṣeṇāgrataḥ sthitaḥ

ब्रह्मोवाच

19.67

इत्याज्ञप्तो महेशेन सर्वेषां पुरतस्तदा ।
इदमूचे महादेवं तोषयन् गरुडध्वजः

ityājñapto maheśena sarveṣāṃ puratastadā |
idamūce mahādevaṃ toṣayan garuḍadhvajaḥ

विष्णुरुवाच

19.68

न ब्रह्मा भवतो भिन्नो न त्वं तस्मात्सदाशिव ।
न वाहं भवतो भिन्नो न मत्त्वं परमेश्वर

na brahmā bhavato bhinno na tvaṃ tasmātsadāśiva |
na vāhaṃ bhavato bhinno na mattvaṃ parameśvara

19.69

सर्वं जानासि सर्वज्ञ परमेश सदाशिव ।
मन्मुखादखिलान्सर्वं संश्रावयितुमिच्छसि

sarvaṃ jānāsi sarvajña parameśa sadāśiva |
manmukhādakhilānsarvaṃ saṃśrāvayitumicchasi

19.70

त्वदाज्ञया वदामीश शृण्वंतु निखिलास्सुराः ।
मुनयश्चापरे शैवं तत्त्वं संधार्य स्वं मनः

tvadājñayā vadāmīśa śṛṇvaṃtu nikhilāssurāḥ |
munayaścāpare śaivaṃ tattvaṃ saṃdhārya svaṃ manaḥ

19.71

प्रधानस्याऽप्रधानस्य भागाभागस्य रूपिणः ।
ज्योतिर्मयस्य भागास्ते वयं देवाः प्रभोस्त्रयः

pradhānasyā'pradhānasya bhāgābhāgasya rūpiṇaḥ |
jyotirmayasya bhāgāste vayaṃ devāḥ prabhostrayaḥ

19.72

कस्त्वं कोहं च को ब्रह्मा तवैव परमात्मनः ।
अंशत्रयमिदं भिन्नं सृष्टिस्थित्यंतकारणम्

kastvaṃ kohaṃ ca ko brahmā tavaiva paramātmanaḥ |
aṃśatrayamidaṃ bhinnaṃ sṛṣṭisthityaṃtakāraṇam

19.73

चिंतयस्वात्मनात्मानं स्वलीलाधृतविग्रहः ।
एकस्त्वं ब्रह्म सगुणो ह्यंशभूता वयं त्रयः

ciṃtayasvātmanātmānaṃ svalīlādhṛtavigrahaḥ |
ekastvaṃ brahma saguṇo hyaṃśabhūtā vayaṃ trayaḥ

19.74

शिरोग्रीवादिभेदेन यथैकस्यैव वर्ष्मणः ।
अंगानि ते तथेशस्य तस्य भगत्रयं हर

śirogrīvādibhedena yathaikasyaiva varṣmaṇaḥ |
aṃgāni te tatheśasya tasya bhagatrayaṃ hara

19.75

यज्ज्योतिरभ्रं स्वपुरं पुराणं कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपम् ।
नित्यं च दीर्घादिविशेषणाद्यैर्हीनं शिवस्त्वं तत एव सर्वम्

yajjyotirabhraṃ svapuraṃ purāṇaṃ kūṭasthamavyaktamanaṃtarūpam |
nityaṃ ca dīrghādiviśeṣaṇādyairhīnaṃ śivastvaṃ tata eva sarvam

ब्रह्मोवाच

19.76

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य महादेवो मुनीश्वर ।
बभूव सुप्रसन्नश्च न जघान स मां ततः

etacchrutvā vacastasya mahādevo munīśvara |
babhūva suprasannaśca na jaghāna sa māṃ tataḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)