अध्याय 9: पार्वती और हिमवान के स्वप्न

विधे तात त्वया शैववर प्राज्ञाद्भुता कथा ।
वर्णिता करुणां कृत्वा प्रीतिर्मे वर्द्धिताधिकम्

vidhe tāta tvayā śaivavara prājñādbhutā kathā |
varṇitā karuṇāṃ kṛtvā prītirme varddhitādhikam

विधे गते स्वकं धाम मयि वै दिव्यदर्शगे ।
ततः किमभवत्तात कृपया तद्वदाधुना

vidhe gate svakaṃ dhāma mayi vai divyadarśage |
tataḥ kimabhavattāta kṛpayā tadvadādhunā

गते त्वयि मुने स्वर्गे कियत्काले गते सति ।
मेना प्राप्येकदा शैलनिकटं प्रणनाम सा

gate tvayi mune svarge kiyatkāle gate sati |
menā prāpyekadā śailanikaṭaṃ praṇanāma sā

स्थित्वा सविनयम्प्राह स्वनाथं गिरिकामिनी ।
तत्र शैलाधिनाथं सा प्राणप्रियसुता सती

sthitvā savinayamprāha svanāthaṃ girikāminī |
tatra śailādhināthaṃ sā prāṇapriyasutā satī

मुनिवाक्यं न बुद्धं मे सम्यङ् नारीस्वभावतः ।
विवाहं कुरु कन्यायास्सुन्दरेण वरेण ह

munivākyaṃ na buddhaṃ me samyaṅ nārīsvabhāvataḥ |
vivāhaṃ kuru kanyāyāssundareṇa vareṇa ha

सर्वथा हि भवेत्तत्रोद्वाहोऽपूर्वसुखावहः ।
वरश्च गिरिजायास्तु सुलक्षणकुलोद्भवः

sarvathā hi bhavettatrodvāho'pūrvasukhāvahaḥ |
varaśca girijāyāstu sulakṣaṇakulodbhavaḥ

प्राणप्रिया सुता मे हि सुखिता स्याद्यथा प्रिय ।
सद्वरं प्राप्य सुप्रीता तथा कुरु नमोऽस्तु ते

prāṇapriyā sutā me hi sukhitā syādyathā priya |
sadvaraṃ prāpya suprītā tathā kuru namo'stu te

इत्युक्ताश्रुमुखी मेना पत्यंघ्र्योः पतिता तदा ।
तामुत्थाप्य गिरिः प्राह यथावत्प्रज्ञसत्तमः

ityuktāśrumukhī menā patyaṃghryoḥ patitā tadā |
tāmutthāpya giriḥ prāha yathāvatprajñasattamaḥ

शृणु त्वं मेनके देवि यथार्थं वच्मि तत्त्वतः ।
भ्रमं त्यज मुनेर्वाक्यं वितथं न कदाचन

śṛṇu tvaṃ menake devi yathārthaṃ vacmi tattvataḥ |
bhramaṃ tyaja munervākyaṃ vitathaṃ na kadācana

यदि स्नेहः सुतायास्ते सुतां शिक्षय सादरम् ।
तपः कुर्याच्छंकरस्य सा भक्त्या स्थिरचेतसा

yadi snehaḥ sutāyāste sutāṃ śikṣaya sādaram |
tapaḥ kuryācchaṃkarasya sā bhaktyā sthiracetasā

चेत्प्रसन्नः शिवः काल्याः पाणिं गृह्णाति मेनके ।
सर्वं भूयाच्छुभं नश्येन्नारदोक्तममंगलम्

cetprasannaḥ śivaḥ kālyāḥ pāṇiṃ gṛhṇāti menake |
sarvaṃ bhūyācchubhaṃ naśyennāradoktamamaṃgalam

अमंगलानि सर्वाणि मंगलानि सदाशिवे ।
तस्मात्सुतां शिवप्राप्त्यै तपसे शिक्षय द्रुतम्

amaṃgalāni sarvāṇi maṃgalāni sadāśive |
tasmātsutāṃ śivaprāptyai tapase śikṣaya drutam

इत्याकर्ण्य गिरेर्वाक्यं मेना प्रीततराऽभवत् ।
सुतोपकंठमगमदुपदेष्टुं तदोरुचिम्

ityākarṇya girervākyaṃ menā prītatarā'bhavat |
sutopakaṃṭhamagamadupadeṣṭuṃ tadorucim

सुताङ्गं सुकुमारं हि दृष्ट्वातीवाथ मेनका ।
विव्यथे नेत्रयुग्मे चाश्रुपूर्णेऽभवतां द्रुतम्

sutāṅgaṃ sukumāraṃ hi dṛṣṭvātīvātha menakā |
vivyathe netrayugme cāśrupūrṇe'bhavatāṃ drutam

सुतां समुपदेष्टुं तन्न शशाक गिरिप्रिया ।
बुबुधे पार्वती तद्वै जननीङ्गितमाशु सा

sutāṃ samupadeṣṭuṃ tanna śaśāka giripriyā |
bubudhe pārvatī tadvai jananīṅgitamāśu sā

अथ सा कालिका देवी सर्वज्ञा परमेश्वरी ।
उवाच जननीं सद्यः समाश्वास्य पुनः पुनः

atha sā kālikā devī sarvajñā parameśvarī |
uvāca jananīṃ sadyaḥ samāśvāsya punaḥ punaḥ

मातश्शृणु महाप्राज्ञेऽद्यतने ऽजमुहूर्तके ।
रात्रौ दृष्टो मया स्वप्नस्तं वदामि कृपां कुरु

mātaśśṛṇu mahāprājñe'dyatane 'jamuhūrtake |
rātrau dṛṣṭo mayā svapnastaṃ vadāmi kṛpāṃ kuru

विप्रश्चैव तपस्वी मां सदयः प्रीतिपूर्वकम् ।
उपादिदेश सुतपः कर्तुं मातश्शिवस्य वै

vipraścaiva tapasvī māṃ sadayaḥ prītipūrvakam |
upādideśa sutapaḥ kartuṃ mātaśśivasya vai

तच्छ्रुत्वा मेनका शीघ्रं पतिमाहूय तत्र च ।
तत्स्वप्नं कथयामास सुता दृष्टमशेषतः

tacchrutvā menakā śīghraṃ patimāhūya tatra ca |
tatsvapnaṃ kathayāmāsa sutā dṛṣṭamaśeṣataḥ

सुतास्वप्नमथाकर्ण्य मेनकातो गिरीश्वरः ।
उवाच परमप्रीतः प्रियां सम्बोधयन्गिरा

sutāsvapnamathākarṇya menakāto girīśvaraḥ |
uvāca paramaprītaḥ priyāṃ sambodhayangirā

हे प्रियेऽपररात्रान्ते स्वप्नो दृष्टो मयापि हि ।
तं शृणु त्वं महाप्रीत्या वच्म्यहं तं समादरात्

he priye'pararātrānte svapno dṛṣṭo mayāpi hi |
taṃ śṛṇu tvaṃ mahāprītyā vacmyahaṃ taṃ samādarāt

एकस्तपस्वी परमो नारदोक्तवरां गधृक् ।
पुरोपकंठं सुप्रीत्या तपः कर्तुं समागतः

ekastapasvī paramo nāradoktavarāṃ gadhṛk |
puropakaṃṭhaṃ suprītyā tapaḥ kartuṃ samāgataḥ

गृहीत्वा स्वसुतां तत्रागमं प्रीततरोप्यहम् ।
मया ज्ञातस्स वै शम्भुर्नारदो क्तवरः प्रभुः

gṛhītvā svasutāṃ tatrāgamaṃ prītataropyaham |
mayā jñātassa vai śambhurnārado ktavaraḥ prabhuḥ

सेवार्थं तस्य तनयामुपदिश्य तपस्विनः ॥ तं
वै प्रार्थितवांस्तस्यां न तदांगीचकार सः

sevārthaṃ tasya tanayāmupadiśya tapasvinaḥ || taṃ
vai prārthitavāṃstasyāṃ na tadāṃgīcakāra saḥ

अभूद्विवादस्तुमहान्सांख्यवेदान्तसंमतः ।
ततस्तदाज्ञया तत्र संस्थितासीत्सुता मम

abhūdvivādastumahānsāṃkhyavedāntasaṃmataḥ |
tatastadājñayā tatra saṃsthitāsītsutā mama

निधाय हृदि तं कामं सिषेवे भक्तितश्च सा ।
इति दृष्टं मया स्वप्नं प्रोक्तवांस्ते वरानने

nidhāya hṛdi taṃ kāmaṃ siṣeve bhaktitaśca sā |
iti dṛṣṭaṃ mayā svapnaṃ proktavāṃste varānane

ततो मेने कियत्कालं परीक्ष्यं तत्फलं प्रिये ।
योग्यमस्तीदमेवेह बुध्यस्व त्वं मम ध्रुवम्

tato mene kiyatkālaṃ parīkṣyaṃ tatphalaṃ priye |
yogyamastīdameveha budhyasva tvaṃ mama dhruvam

इत्युक्त्वा गिरिराजश्च मेनका वै मुनीश्वर ।
सन्तस्थतुः परीक्षन्तीं तत्फलं शुद्धचेतसौ

ityuktvā girirājaśca menakā vai munīśvara |
santasthatuḥ parīkṣantīṃ tatphalaṃ śuddhacetasau

इत्थम्व्यतीतेऽल्पदिने परमेशः सतां गतिः ।
सतीविरहसुव्यग्रो भ्रमन्सर्वत्र सूतिकृत्

itthamvyatīte'lpadine parameśaḥ satāṃ gatiḥ |
satīvirahasuvyagro bhramansarvatra sūtikṛt

तत्राजगाम सुप्रीत्या कियद्गुणयुतः प्रभुः ।
तपः कर्तुं सतीप्रेमविरहाकुलमानसः

tatrājagāma suprītyā kiyadguṇayutaḥ prabhuḥ |
tapaḥ kartuṃ satīpremavirahākulamānasaḥ

तपश्चकार स्वं तत्र पार्वती सेवने रता ।
सखीभ्यां सहिता नित्यं प्रसन्नार्थमभूत्तदा

tapaścakāra svaṃ tatra pārvatī sevane ratā |
sakhībhyāṃ sahitā nityaṃ prasannārthamabhūttadā

विद्धोऽऽपि मार्गणैश्शम्भुर्विकृतिं नाप स प्रभुः ।
प्रेषितेन सुरैस्स्वात्ममोहनार्थं स्मरेण वै

viddho''pi mārgaṇaiśśambhurvikṛtiṃ nāpa sa prabhuḥ |
preṣitena suraissvātmamohanārthaṃ smareṇa vai

दग्ध्वा स्मरं च तत्रैव स्ववह्निनयनेन सः ।
स्मृत्वा मम वचः क्रुद्धो मह्यमन्तर्दधे ततः

dagdhvā smaraṃ ca tatraiva svavahninayanena saḥ |
smṛtvā mama vacaḥ kruddho mahyamantardadhe tataḥ

ततः कालेन कियता विनाश्य गिरिजामदम् ।
प्रसादितस्सुतपसा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः

tataḥ kālena kiyatā vināśya girijāmadam |
prasāditassutapasā prasanno'bhūnmaheśvaraḥ

लौकिकाचारमाश्रित्य रुद्रो विष्णुप्रसादितः ।
कालीं विवाहयामास ततोऽभूद्बहुमंगलम्

laukikācāramāśritya rudro viṣṇuprasāditaḥ |
kālīṃ vivāhayāmāsa tato'bhūdbahumaṃgalam

इत्येतत्कथितं तात समासाच्चरितं विभोः ।
शंकरस्य परं दिव्यं किं भूयः श्रोतुमि च्छसि

ityetatkathitaṃ tāta samāsāccaritaṃ vibhoḥ |
śaṃkarasya paraṃ divyaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumi cchasi