अध्याय 8: नारद पार्वती का हस्त देखते हैं

एकदा तु शिवज्ञानी शिवलीलाविदांवरः ।
हिमाचलगृहं प्रीत्यागमस्त्वं शिवप्रेरितः

ekadā tu śivajñānī śivalīlāvidāṃvaraḥ |
himācalagṛhaṃ prītyāgamastvaṃ śivapreritaḥ

दृष्ट्वा मुने गिरीशस्त्वां नत्वानर्च स नारद ।
आहूय च स्वतनयां त्वदङ्घ्र्योस्तामपातयत्

dṛṣṭvā mune girīśastvāṃ natvānarca sa nārada |
āhūya ca svatanayāṃ tvadaṅghryostāmapātayat

पुनर्नत्वा मुनीश त्वामुवाच हिमभूधरः ।
साञ्जलिः स्वविधिं मत्वा बहुसन्नतमस्तकः

punarnatvā munīśa tvāmuvāca himabhūdharaḥ |
sāñjaliḥ svavidhiṃ matvā bahusannatamastakaḥ

हे मुने नारद ज्ञानिन्ब्रह्मपुत्रवर प्रभो ।
सर्वज्ञस्त्वं सकरुणः परोपकरणे रतः

he mune nārada jñāninbrahmaputravara prabho |
sarvajñastvaṃ sakaruṇaḥ paropakaraṇe rataḥ

मत्सुताजातकं ब्रूहि गुणदोषसमुद्भवम् ।
कस्य प्रिया भाग्यवती भविष्यति सुता मम

matsutājātakaṃ brūhi guṇadoṣasamudbhavam |
kasya priyā bhāgyavatī bhaviṣyati sutā mama

इत्युक्तो मुनिवर्य त्वं गिरीशेन हिमाद्रिणा ।
विलोक्य कालिकाहस्तं सर्वांगं च विशेषतः

ityukto munivarya tvaṃ girīśena himādriṇā |
vilokya kālikāhastaṃ sarvāṃgaṃ ca viśeṣataḥ

अवोचस्त्वं गिरिं तात कौतुकी वाग्विशारद्ः ।
ज्ञानी विदितवृत्तान्तो नारदः प्रीतमानसः

avocastvaṃ giriṃ tāta kautukī vāgviśāradḥ |
jñānī viditavṛttānto nāradaḥ prītamānasaḥ

एषा ते तनया मेने सुधांशोरिव वर्द्धिता ।
आद्या कला शैलराज सर्वलक्षणशालिनी

eṣā te tanayā mene sudhāṃśoriva varddhitā |
ādyā kalā śailarāja sarvalakṣaṇaśālinī

स्वपतेस्सुखदात्यन्तं पित्रोः कीर्तिविवर्द्धिनी ।
महासाध्वी च सर्वासु महानन्दकरी सदा

svapatessukhadātyantaṃ pitroḥ kīrtivivarddhinī |
mahāsādhvī ca sarvāsu mahānandakarī sadā

सुलक्षणानि सर्वाणि त्वत्सुतायाः करे गिरे ।
एका विलक्षणा रेखा तत्फलं शृणु तत्त्वतः

sulakṣaṇāni sarvāṇi tvatsutāyāḥ kare gire |
ekā vilakṣaṇā rekhā tatphalaṃ śṛṇu tattvataḥ

योगी नग्नोऽगुणोऽकामी मातृतातविवर्जितः ।
अमानोऽशिववेषश्च पतिरस्याः किलेदृशः

yogī nagno'guṇo'kāmī mātṛtātavivarjitaḥ |
amāno'śivaveṣaśca patirasyāḥ kiledṛśaḥ

इत्याकर्ण्य वचस्ते हि सत्यं मत्त्वा च दम्पती ।
मेना हिमाचलश्चापि दुःखितौ तौ बभूवतुः

ityākarṇya vacaste hi satyaṃ mattvā ca dampatī |
menā himācalaścāpi duḥkhitau tau babhūvatuḥ

शिवाकर्ण्यवचस्ते हि तादृशं जगदम्बिका ॥ ।
लक्षणैस्तं शिवं मत्त्वा जहर्षाति मुने हृदि

śivākarṇyavacaste hi tādṛśaṃ jagadambikā || |
lakṣaṇaistaṃ śivaṃ mattvā jaharṣāti mune hṛdi

न मृषा नारदवचस्त्विति संचिन्त्य सा शिवा ।
स्नेहं शिवपदद्वन्द्वे चकाराति हृदा तदा

na mṛṣā nāradavacastviti saṃcintya sā śivā |
snehaṃ śivapadadvandve cakārāti hṛdā tadā

उवाच दुःखितः शैलस्त्वान्तदा हृदि नारद ।
कमुपायं मुने कुर्यामतिदुःखमभूदिति

uvāca duḥkhitaḥ śailastvāntadā hṛdi nārada |
kamupāyaṃ mune kuryāmatiduḥkhamabhūditi

तच्छुत्वा त्वं मुने प्रात्थ महाकौतुककारकः ।
हिमाचलं शुभैर्वाक्यैर्हर्षयन्वाग्विशारदः

tacchutvā tvaṃ mune prāttha mahākautukakārakaḥ |
himācalaṃ śubhairvākyairharṣayanvāgviśāradaḥ

स्नेहाच्छृणु गिरे वाक्यं मम सत्यं मृषा न हि ।
कररेखा ब्रह्मलिपिर्न मृषा भवति धुवम्

snehācchṛṇu gire vākyaṃ mama satyaṃ mṛṣā na hi |
kararekhā brahmalipirna mṛṣā bhavati dhuvam

तादृशोऽस्याः पतिः शैल भविष्यति न संशयः ।
तत्रोपायं शृणु प्रीत्या यं कृत्वा लप्स्यसे सुखम्

tādṛśo'syāḥ patiḥ śaila bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
tatropāyaṃ śṛṇu prītyā yaṃ kṛtvā lapsyase sukham

तादृशोऽस्ति वरः शम्भुलीलारूपधरः प्रभुः ।
कुलक्षणानि सर्वाणि तत्र तुल्यानि सद्गुणैः

tādṛśo'sti varaḥ śambhulīlārūpadharaḥ prabhuḥ |
kulakṣaṇāni sarvāṇi tatra tulyāni sadguṇaiḥ

प्रभौ दोषो न दुःखाय दुःखदोऽत्यप्रभौ हि सः ।
रविपावकगंगानां तत्र ज्ञेया निदर्शना

prabhau doṣo na duḥkhāya duḥkhado'tyaprabhau hi saḥ |
ravipāvakagaṃgānāṃ tatra jñeyā nidarśanā

तस्माच्छिवाय कन्या स्वां शिवां देहि विवेकतः ।
शिवस्सर्वेश्वरस्सेव्योऽविकारी प्रभुरव्ययः

tasmācchivāya kanyā svāṃ śivāṃ dehi vivekataḥ |
śivassarveśvarassevyo'vikārī prabhuravyayaḥ

शीघ्रप्रसादः स शिवस्तां ग्रहीष्यत्यसंशयम् ।
तपःसाध्यो विशेषेण यदि कुर्याच्छिवा तपः

śīghraprasādaḥ sa śivastāṃ grahīṣyatyasaṃśayam |
tapaḥsādhyo viśeṣeṇa yadi kuryācchivā tapaḥ

सर्वथा सुसमर्थो हि स शिवस्सकलेश्वरः ।
कुलिपेरपि विध्वंसी ब्रह्माधीनस्त्वकप्रदः

sarvathā susamartho hi sa śivassakaleśvaraḥ |
kuliperapi vidhvaṃsī brahmādhīnastvakapradaḥ

इत्युक्त्वा त्वं पुनस्तात कौतुकी ब्रह्मविन्मुने ।
शैलराजमवोचो हि हर्षयन्वचनैश्शुभैः

ityuktvā tvaṃ punastāta kautukī brahmavinmune |
śailarājamavoco hi harṣayanvacanaiśśubhaiḥ

भाविनी दयिता शम्भोस्सानुकूला सदा हरे ।
महासाध्वी सुव्रता च पित्रोस्सुखविवर्द्धिनी

bhāvinī dayitā śambhossānukūlā sadā hare |
mahāsādhvī suvratā ca pitrossukhavivarddhinī

शम्भोश्चित्तं वशे चैषा करिष्यति तपस्विनी ।
स चाप्येनामृते योषां न ह्यन्यामुद्वहिष्यति

śambhościttaṃ vaśe caiṣā kariṣyati tapasvinī |
sa cāpyenāmṛte yoṣāṃ na hyanyāmudvahiṣyati

एतयोस्सदृशं प्रेम न कस्याप्येव तादृशम् ।
भूतं वा भविता वापि नाधुना च प्रवर्तते

etayossadṛśaṃ prema na kasyāpyeva tādṛśam |
bhūtaṃ vā bhavitā vāpi nādhunā ca pravartate

अनयोस्सुरकार्य्याणि कर्तव्यानि मृतानि च ।
यानि यानि नगश्रेष्ठ जीवितानि पुनः पुनः

anayossurakāryyāṇi kartavyāni mṛtāni ca |
yāni yāni nagaśreṣṭha jīvitāni punaḥ punaḥ

अनया कन्यया तेऽद्रे अर्धनारीश्वरो हरः ।
भविष्यति तथा हर्षदिनयोर्मिलितम्पुनः

anayā kanyayā te'dre ardhanārīśvaro haraḥ |
bhaviṣyati tathā harṣadinayormilitampunaḥ

शरीरार्धं हरस्यैषा हरिष्यति सुता तव ।
तपः प्रभावात्संतोष्य महेशं सकलेश्वरम्

śarīrārdhaṃ harasyaiṣā hariṣyati sutā tava |
tapaḥ prabhāvātsaṃtoṣya maheśaṃ sakaleśvaram

स्वर्णगौरी सुवर्णाभा तपसा तोष्य तं हरम् ।
विद्युद्गौरतमा चेयं तव पुत्री भविष्यति

svarṇagaurī suvarṇābhā tapasā toṣya taṃ haram |
vidyudgauratamā ceyaṃ tava putrī bhaviṣyati

गौरीति नाम्ना कन्या तु ख्यातिमेषा गमिष्यति ।
सर्वदेवगणैः पूज्या हरिब्रह्मादिभिस्तथा

gaurīti nāmnā kanyā tu khyātimeṣā gamiṣyati |
sarvadevagaṇaiḥ pūjyā haribrahmādibhistathā

नान्यस्मै त्वमिमां दातुमिहार्हसि नगोत्तम ।
इदं चोपांशु देवानां न प्रकाश्यं कदाचन

nānyasmai tvamimāṃ dātumihārhasi nagottama |
idaṃ copāṃśu devānāṃ na prakāśyaṃ kadācana

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवर्षे तव नारद ।
उवाच हिमवान्वाक्यं मुने त्वाम्वाग्विशारदः

iti tasya vacaḥ śrutvā devarṣe tava nārada |
uvāca himavānvākyaṃ mune tvāmvāgviśāradaḥ

हिमालय उवाचा ।
हे मुने नारद प्राज्ञ विज्ञप्तिं कांचिदेव हि ।
करोमि तां शृणु प्रीत्या तस्त्वं प्रमुदमावह

himālaya uvācā |
he mune nārada prājña vijñaptiṃ kāṃcideva hi |
karomi tāṃ śṛṇu prītyā tastvaṃ pramudamāvaha

श्रूयते त्यक्तसंगस्स महादेवो यतात्मवान् ।
तपश्चरति सन्नित्यं देवानामप्यगोचरः

śrūyate tyaktasaṃgassa mahādevo yatātmavān |
tapaścarati sannityaṃ devānāmapyagocaraḥ

स कथं ध्यान मार्गस्थः परब्रह्मार्पितं मनः ।
भ्रंशयिष्यति देवर्षे तत्र मे संशयो महान्

sa kathaṃ dhyāna mārgasthaḥ parabrahmārpitaṃ manaḥ |
bhraṃśayiṣyati devarṣe tatra me saṃśayo mahān

अक्षरं परमं ब्रह्म प्रदीपकलिकोपमम् ।
सदाशिवाख्यं स्वं रूपं निर्विकारमजापरम्

akṣaraṃ paramaṃ brahma pradīpakalikopamam |
sadāśivākhyaṃ svaṃ rūpaṃ nirvikāramajāparam

निर्गुणं सगुणं तच्च निर्विशेषं निरीहकम् ।
अतः पश्यति सर्वत्र न तु बाह्यं निरीक्षते

nirguṇaṃ saguṇaṃ tacca nirviśeṣaṃ nirīhakam |
ataḥ paśyati sarvatra na tu bāhyaṃ nirīkṣate

इति स श्रूयते नित्यं किंनराणां मुखान्मुने ।
इहागतानां सुप्रीत्या किन्तन्मिथ्या वचो धुवम्

iti sa śrūyate nityaṃ kiṃnarāṇāṃ mukhānmune |
ihāgatānāṃ suprītyā kintanmithyā vaco dhuvam

विशेषतः श्रूयते स साक्षान्नाम्ना तथा हरः ।
समयं कृतवान्पूर्व्वं तन्मया गदितं शृणु

viśeṣataḥ śrūyate sa sākṣānnāmnā tathā haraḥ |
samayaṃ kṛtavānpūrvvaṃ tanmayā gaditaṃ śṛṇu

न त्वामृतेऽन्यां वरये दाक्षायणि प्रिये सती ।
भार्यार्थं न ग्रहीष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

na tvāmṛte'nyāṃ varaye dākṣāyaṇi priye satī |
bhāryārthaṃ na grahīṣyāmi satyametadbravīmi te

इति सत्यासमं तेन पुरैव समयः कृतः ।
तस्यां मृतायां स कथं स्वयमन्यां ग्रहीष्यति

iti satyāsamaṃ tena puraiva samayaḥ kṛtaḥ |
tasyāṃ mṛtāyāṃ sa kathaṃ svayamanyāṃ grahīṣyati

इत्युक्त्वा स गिरिस्तूष्णीमास तस्य पुरस्तव ।
तदाकर्ण्याथ देवर्षे त्वं प्रावोचस्सुतत्त्वतः

ityuktvā sa giristūṣṇīmāsa tasya purastava |
tadākarṇyātha devarṣe tvaṃ prāvocassutattvataḥ

न वै कार्या त्वया चिंता गिरिराज महामते ।
एषा तव सुता काली दक्षजा ह्यभवत्पुरा

na vai kāryā tvayā ciṃtā girirāja mahāmate |
eṣā tava sutā kālī dakṣajā hyabhavatpurā

सतीनामाभवत्तस्यास्सर्वमंगलदं सदा ।
सती सा वै दक्षकन्या भूत्वा रुद्रप्रियाभवत

satīnāmābhavattasyāssarvamaṃgaladaṃ sadā |
satī sā vai dakṣakanyā bhūtvā rudrapriyābhavata

पितुर्यज्ञे तथा प्राप्यानादरं शंकरस्य च ।
तं दृष्ट्वा कोपमाधायात्याक्षीद्देहं च सा सती

pituryajñe tathā prāpyānādaraṃ śaṃkarasya ca |
taṃ dṛṣṭvā kopamādhāyātyākṣīddehaṃ ca sā satī

पुनस्सैव समुत्पन्ना तव गेहेऽम्बिका शिवा ।
पार्वती हरपत्नीयं भविष्यति न संशयः

punassaiva samutpannā tava gehe'mbikā śivā |
pārvatī harapatnīyaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

एतत्सर्वं विस्तरात्त्वं प्रोक्तवान्भूभृते मुने ।
पूर्वरूपं चरित्रं च पार्वत्याः प्रीतिवर्धनम्

etatsarvaṃ vistarāttvaṃ proktavānbhūbhṛte mune |
pūrvarūpaṃ caritraṃ ca pārvatyāḥ prītivardhanam

तं सर्वं पूर्ववृत्तान्यं काल्या मुनिमुखाद्गिरिः ।
श्रुत्वा सपुत्रदारः स तदा निःसंशयोऽभवत्

taṃ sarvaṃ pūrvavṛttānyaṃ kālyā munimukhādgiriḥ |
śrutvā saputradāraḥ sa tadā niḥsaṃśayo'bhavat

ततः काली कथां श्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा ।
लज्जयाधोमुखी भूत्वा स्मितविस्तारितानना

tataḥ kālī kathāṃ śrutvā nāradasya mukhāttadā |
lajjayādhomukhī bhūtvā smitavistāritānanā

करेण तां तु संस्पृश्य श्रुत्वा तच्चरितं गिरिः ।
मूर्ध्नि शश्वत्तथाघ्राय स्वास नान्ते न्यवेशयत्

kareṇa tāṃ tu saṃspṛśya śrutvā taccaritaṃ giriḥ |
mūrdhni śaśvattathāghrāya svāsa nānte nyaveśayat

ततस्त्वं तां पुनर्दृष्ट्वाऽवोचस्तत्र स्थितां मुने ।
हर्षयन् गिरिराजं च मेनकान्तनयैः सह

tatastvaṃ tāṃ punardṛṣṭvā'vocastatra sthitāṃ mune |
harṣayan girirājaṃ ca menakāntanayaiḥ saha

सिंहासनन्तु किन्त्वस्याश्शैलराज भवेदतः ।
शम्भोरूरौ सदैतस्या आसनं तु भविष्यति

siṃhāsanantu kintvasyāśśailarāja bhavedataḥ |
śambhorūrau sadaitasyā āsanaṃ tu bhaviṣyati

हरोरूर्वासनम्प्राप्य तनया तव सन्ततम् ।
न यत्र कस्याचिदृष्टिर्मानसं वा गमिष्यति

harorūrvāsanamprāpya tanayā tava santatam |
na yatra kasyācidṛṣṭirmānasaṃ vā gamiṣyati

इति वचनमुदारं नारद त्वं गिरीशं त्रिदिवमगम उक्त्वा तत्क्षणादेवप्रीत्या ।
गिरिपतिरपि चित्ते चारुसंमोदयुक्तस्स्वगृहमगमदेवं सर्वसंपत्समृद्धम्

iti vacanamudāraṃ nārada tvaṃ girīśaṃ tridivamagama uktvā tatkṣaṇādevaprītyā |
giripatirapi citte cārusaṃmodayuktassvagṛhamagamadevaṃ sarvasaṃpatsamṛddham