अध्याय 10: महादेव की समाधि और भौम का जन्म

विष्णुशिष्य महाभाग विधे शैववर प्रभो ।
शिवलीलामिमां व्यासात्प्रीत्या मे वक्तुमर्हसि

viṣṇuśiṣya mahābhāga vidhe śaivavara prabho |
śivalīlāmimāṃ vyāsātprītyā me vaktumarhasi

सतीविरहयुक्शंम्भुः किं चक्रे चरितन्तथा ।
तपः कर्तुं कदायातो हिमवत्प्रस्थमुत्तमम्

satīvirahayukśaṃmbhuḥ kiṃ cakre caritantathā |
tapaḥ kartuṃ kadāyāto himavatprasthamuttamam

शिवाशिवशिवादो ऽभूत्कथं कामक्षयश्च मे ।
तपः कृत्वा कथम्प्राप शिवं शम्भुं च पार्वती

śivāśivaśivādo 'bhūtkathaṃ kāmakṣayaśca me |
tapaḥ kṛtvā kathamprāpa śivaṃ śambhuṃ ca pārvatī

तत्सर्वमपरं चापि शिवसच्चरितं परम् ।
वक्तुमर्हसि मे ब्रह्मन्महानन्दकरं शुभम्

tatsarvamaparaṃ cāpi śivasaccaritaṃ param |
vaktumarhasi me brahmanmahānandakaraṃ śubham

इति श्रुत्वा नारदस्य प्रश्नं लोकाधिपोत्तमः ।
विधिः प्रोवाच सुप्रीत्या स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

iti śrutvā nāradasya praśnaṃ lokādhipottamaḥ |
vidhiḥ provāca suprītyā smṛtvā śivapadāmbujam

देवर्षे शैववर्याय तद्यशः शृणु चादरात् ।
पावनं मङ्गलकरं भक्तिवर्धनमुत्तमम्

devarṣe śaivavaryāya tadyaśaḥ śṛṇu cādarāt |
pāvanaṃ maṅgalakaraṃ bhaktivardhanamuttamam

आगत्य स्वगिरिं शम्भुः प्रियाविरहकातरः ।
सस्मार स्वप्रियां देवीं सतीं प्राणाधिकां हृदा

āgatya svagiriṃ śambhuḥ priyāvirahakātaraḥ |
sasmāra svapriyāṃ devīṃ satīṃ prāṇādhikāṃ hṛdā

गणानाभाष्य शोचंस्तां तद्गुणान्प्रे मवर्धनान् ।
वर्णयामास सुप्रीत्या दर्शयँल्लौकिकीं गतिम्

gaṇānābhāṣya śocaṃstāṃ tadguṇānpre mavardhanān |
varṇayāmāsa suprītyā darśayam̐llaukikīṃ gatim

दिगम्बरो बभूवाथ त्यक्त्वा गार्हस्थ्यसद्गतिम् ।
पुनर्बभ्राम लोकन्वै सर्वाँल्लीलाविशारदः

digambaro babhūvātha tyaktvā gārhasthyasadgatim |
punarbabhrāma lokanvai sarvām̐llīlāviśāradaḥ

दर्शनम्प्राप्य कुत्रापि सतीविरहदुःखितः ।
पुनश्च गिरिमायातश्शंकरो भक्तशंकरः

darśanamprāpya kutrāpi satīvirahaduḥkhitaḥ |
punaśca girimāyātaśśaṃkaro bhaktaśaṃkaraḥ

समाधाय मनो यत्नात्समाधिन्दुःखनाशिनम ।
चकार च ददर्शासौ स्वरूपं निजमव्ययम्

samādhāya mano yatnātsamādhinduḥkhanāśinama |
cakāra ca dadarśāsau svarūpaṃ nijamavyayam

इत्थं चिरतरं स्थाणुस्तस्थौ ध्वस्तगुणत्रयः ।
निर्विकारी परम्ब्रह्म मायाधीशस्स्वयंप्रभुः

itthaṃ cirataraṃ sthāṇustasthau dhvastaguṇatrayaḥ |
nirvikārī parambrahma māyādhīśassvayaṃprabhuḥ

ततस्समाधिन्तत्त्याज व्यतीय ह्यमितास्समाः ।
यदा तदा बभूवाशु चरितं तद्वदामि वः

tatassamādhintattyāja vyatīya hyamitāssamāḥ |
yadā tadā babhūvāśu caritaṃ tadvadāmi vaḥ

प्रभोर्ललाटदेशात्तु यत्पृषच्छ्रमसंभवम् ।
पपात धरणौ तत्र स बभूव शिशुर्द्रुतम्

prabhorlalāṭadeśāttu yatpṛṣacchramasaṃbhavam |
papāta dharaṇau tatra sa babhūva śiśurdrutam

चतुर्भुजोऽरुणाकारो रमणीयाकृतिर्मुने ।
अलौकिकद्युतिः श्रीमाँस्तेजस्वी परदुस्सहः

caturbhujo'ruṇākāro ramaṇīyākṛtirmune |
alaukikadyutiḥ śrīmām̐stejasvī paradussahaḥ

रुरोद स शिशुस्तस्य पुरो हि परमेशितुः ।
प्राकृतात्मजवत्तत्र भवाचाररतस्य हि

ruroda sa śiśustasya puro hi parameśituḥ |
prākṛtātmajavattatra bhavācāraratasya hi

तदा विचार्य सुधिया धृत्वा सुस्त्रीतनुं क्षितिः ।
आविर्बभूव तत्रैव भयमानीय शंकरात्

tadā vicārya sudhiyā dhṛtvā sustrītanuṃ kṣitiḥ |
āvirbabhūva tatraiva bhayamānīya śaṃkarāt

तम्बालं द्रुतमुत्थाय क्रोडयां निदधे वरम् ।
स्तन्यं सापाययत्प्रीत्या दुग्धं स्वोपरिसम्भवम्

tambālaṃ drutamutthāya kroḍayāṃ nidadhe varam |
stanyaṃ sāpāyayatprītyā dugdhaṃ svoparisambhavam

चुचुम्ब तन्मुखं स्नेहात्स्मित्वा क्रीडयदात्मजम् ।
सत्यभावात्स्वयं माता परमेशहितावहा

cucumba tanmukhaṃ snehātsmitvā krīḍayadātmajam |
satyabhāvātsvayaṃ mātā parameśahitāvahā

तद्दृष्ट्वा चरितं शम्भुः कौतुकी सूतिकृत्कृती ।
अन्तर्यामी विहस्याथोवाच ज्ञात्वा रसां हरः

taddṛṣṭvā caritaṃ śambhuḥ kautukī sūtikṛtkṛtī |
antaryāmī vihasyāthovāca jñātvā rasāṃ haraḥ

धन्या त्वं धरणि प्रीत्या पालयैतं सुतं मम ।
त्वय्युद्भूतंश्रमजलान्महातेजस्विनो वरम्

dhanyā tvaṃ dharaṇi prītyā pālayaitaṃ sutaṃ mama |
tvayyudbhūtaṃśramajalānmahātejasvino varam

मम श्रमकभूर्बालो यद्यपि प्रियकृत्क्षिते ।
त्वन्नाम्ना स्याद्भवेत्ख्यातस्त्रितापरहितस्सदा

mama śramakabhūrbālo yadyapi priyakṛtkṣite |
tvannāmnā syādbhavetkhyātastritāparahitassadā

असौ बालः कुदाता हि भविष्यति गुणी तव ।
ममापि सुखदाता हि गृहाणैनं यथारुचि

asau bālaḥ kudātā hi bhaviṣyati guṇī tava |
mamāpi sukhadātā hi gṛhāṇainaṃ yathāruci

इत्युक्त्वा विररामाथ किंचिद्विरहमुक्तधीः ।
लोकाचारकरो रुद्रो निर्विकारी सताम्प्रियः

ityuktvā virarāmātha kiṃcidvirahamuktadhīḥ |
lokācārakaro rudro nirvikārī satāmpriyaḥ

अपि क्षितिर्जगामाशु शिवाज्ञामधिगम्य सा ।
स्वस्थानं ससुता प्राप सुखमात्यंतिकं च वै

api kṣitirjagāmāśu śivājñāmadhigamya sā |
svasthānaṃ sasutā prāpa sukhamātyaṃtikaṃ ca vai

स बालो भौम इत्याख्यां प्राप्य भूत्वा युवा द्रुतम् ।
तस्यां काश्यां चिरं कालं सिषेवे शंकरम्प्रभुम्

sa bālo bhauma ityākhyāṃ prāpya bhūtvā yuvā drutam |
tasyāṃ kāśyāṃ ciraṃ kālaṃ siṣeve śaṃkaramprabhum

विश्वेश्वरप्रसादेन ग्रहत्वं प्राप्य भूमिजः ।
दिव्यं लोकं जगामाशु शुक्रलोकात्परं वरम्

viśveśvaraprasādena grahatvaṃ prāpya bhūmijaḥ |
divyaṃ lokaṃ jagāmāśu śukralokātparaṃ varam

इत्युक्तं शम्भुचरितं सतीविरहसंयुतम् ।
तपस्याचरणं शम्भोश्शृणु चादरतो मुने

ityuktaṃ śambhucaritaṃ satīvirahasaṃyutam |
tapasyācaraṇaṃ śambhośśṛṇu cādarato mune