अध्याय 40: महादेव की बारात का प्रस्थान

आज्ञापयामास मुदा गन्तुं स्वेन च तत्र वै

ājñāpayāmāsa mudā gantuṃ svena ca tatra vai

अपि यूयं सह मया संगच्छध्वं गिरेः पुरम् ।
कियद्गणानिहास्थाप्य महोत्सवपुरस्सरम्

api yūyaṃ saha mayā saṃgacchadhvaṃ gireḥ puram |
kiyadgaṇānihāsthāpya mahotsavapurassaram

अथ ते समनुज्ञप्ता गणेशा निर्ययुर्मुदा ।
स्वंस्वं बलमुपादाय तान् कथंचिद्वदाम्यहम्

atha te samanujñaptā gaṇeśā niryayurmudā |
svaṃsvaṃ balamupādāya tān kathaṃcidvadāmyaham

अभ्यगाच्छंखकर्णश्च गणकोट्या गणेश्वरः ।
शिवेन सार्द्धं संगन्तुं हिमाचलपुरम्प्रति

abhyagācchaṃkhakarṇaśca gaṇakoṭyā gaṇeśvaraḥ |
śivena sārddhaṃ saṃgantuṃ himācalapuramprati

दशकोट्या केकराक्षो गणानां समहोत्सवः ।
अष्टकोट्या च विकृतो गणानां गणनायकः

daśakoṭyā kekarākṣo gaṇānāṃ samahotsavaḥ |
aṣṭakoṭyā ca vikṛto gaṇānāṃ gaṇanāyakaḥ

चतुष्कोट्या विशाखश्च गणानां गणनायकः ।
पारिजातश्च नवभिः कोटिभिर्गणपुंगवः

catuṣkoṭyā viśākhaśca gaṇānāṃ gaṇanāyakaḥ |
pārijātaśca navabhiḥ koṭibhirgaṇapuṃgavaḥ

षष्टिस्सर्वान्तकः श्रीमान्तथैव विकृताननः ।
गणानान्दुन्दुभोष्टाभिः कोटिकोटिभिर्गणनायकः

ṣaṣṭissarvāntakaḥ śrīmāntathaiva vikṛtānanaḥ |
gaṇānāndundubhoṣṭābhiḥ koṭikoṭibhirgaṇanāyakaḥ

पञ्चभिश्च कपालाख्यो गणेशः कोटिभिस्तथा ।
षड्भिस्सन्दारको वीरो गणानां कोटिभिर्मुने

pañcabhiśca kapālākhyo gaṇeśaḥ koṭibhistathā |
ṣaḍbhissandārako vīro gaṇānāṃ koṭibhirmune

कोटिकोटिभिरेवेह कन्दुकः कुण्डकस्तथा ।
विष्टम्भो गणपोऽष्टाभिर्गणानां कोटिभिस्तथा

koṭikoṭibhireveha kandukaḥ kuṇḍakastathā |
viṣṭambho gaṇapo'ṣṭābhirgaṇānāṃ koṭibhistathā

सहस्रकोट्या गणपः पिप्पलो मुदितो ययौ ।
तथा संनादको वीरो गणेशो मुनिसत्तम

sahasrakoṭyā gaṇapaḥ pippalo mudito yayau |
tathā saṃnādako vīro gaṇeśo munisattama

आवेशनस्तथाष्टाभिः कोटिभिर्गणनायकः ।
महाकेशस्सहस्रेण कोटीनां गणपो ययौ

āveśanastathāṣṭābhiḥ koṭibhirgaṇanāyakaḥ |
mahākeśassahasreṇa koṭīnāṃ gaṇapo yayau

कुण्डो द्वादशकोट्या हि तथा पर्वतको मुने ।
अष्टाभिः कोटिभिर्वीरस्समगाच्चन्द्रतापनः

kuṇḍo dvādaśakoṭyā hi tathā parvatako mune |
aṣṭābhiḥ koṭibhirvīrassamagāccandratāpanaḥ

कालश्च कालकश्चैव महाकालश्शतेन वै ।
कोटीनां गणनाथो हि तथैवाग्निकनामकः

kālaśca kālakaścaiva mahākālaśśatena vai |
koṭīnāṃ gaṇanātho hi tathaivāgnikanāmakaḥ

कोट्यग्निमुख एवागाद् गणानां गणनायकः ।
आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः

koṭyagnimukha evāgād gaṇānāṃ gaṇanāyakaḥ |
ādityamūrddhā koṭyā ca tathā caiva ghanāvahaḥ

सन्नाहश्शतकोट्या हि कुमुदो गणपस्तथा ।
अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या गणाधिपः

sannāhaśśatakoṭyā hi kumudo gaṇapastathā |
amoghaḥ kokilaścaiva śatakoṭyā gaṇādhipaḥ

सुमन्त्रः कोटिकोट्या च गणानां गणानायकः ।
काकपादोदरः कोटिषष्ट्या सन्तानकस्तथा

sumantraḥ koṭikoṭyā ca gaṇānāṃ gaṇānāyakaḥ |
kākapādodaraḥ koṭiṣaṣṭyā santānakastathā

महाबलश्च नवभिर्मधुपिंगश्च कोकिलः ।
नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च

mahābalaśca navabhirmadhupiṃgaśca kokilaḥ |
nīlo navatyā koṭīnāṃ pūrṇabhadrastathaiva ca

सप्तकोट्या चतुर्वक्त्रः करणो विंशकोटिभिः ।
ययौ नवतिकोट्या तु गणेशानो हि रोमकः

saptakoṭyā caturvaktraḥ karaṇo viṃśakoṭibhiḥ |
yayau navatikoṭyā tu gaṇeśāno hi romakaḥ

यज्वाशश्शतमन्युश्च मेघमन्युश्च नारद ।
तावत्कोट्या ययुस्सर्वे गणेशा हि पृथक्पृथक्

yajvāśaśśatamanyuśca meghamanyuśca nārada |
tāvatkoṭyā yayussarve gaṇeśā hi pṛthakpṛthak

काष्ठाङ्गुष्ठश्चतुष्षष्ट्या कोटीनां गणनायकः ।
विरूपाक्षस्सुकेशश्च वृषाभश्च सनातनः

kāṣṭhāṅguṣṭhaścatuṣṣaṣṭyā koṭīnāṃ gaṇanāyakaḥ |
virūpākṣassukeśaśca vṛṣābhaśca sanātanaḥ

तालकेतुः षडास्यश्च चञ्च्वास्यश्च सनातनः ।
सम्वर्तकस्तथा चैत्रो लकुलीशस्स्वयम्प्रभुः

tālaketuḥ ṣaḍāsyaśca cañcvāsyaśca sanātanaḥ |
samvartakastathā caitro lakulīśassvayamprabhuḥ

लोकान्तकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने ।
देवो भृंगिरिटिश्श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा

lokāntakaśca dīptātmā tathā daityāntako mune |
devo bhṛṃgiriṭiśśrīmāndevadevapriyastathā

अशनिर्भानुकश्चैव चतुष्षष्ट्या सहस्रशः ।
ययुश्शिवविवाहार्थं शिवेन सहसोत्सवाः

aśanirbhānukaścaiva catuṣṣaṣṭyā sahasraśaḥ |
yayuśśivavivāhārthaṃ śivena sahasotsavāḥ

भूतकोटिसहस्रेण प्रमथाः कोटिभिस्त्रिभिः ।
वीरभद्रश्चतुष्षष्ट्या रोमजानान्त्रिकोटिभिः

bhūtakoṭisahasreṇa pramathāḥ koṭibhistribhiḥ |
vīrabhadraścatuṣṣaṣṭyā romajānāntrikoṭibhiḥ

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिर्वृताः ।
तत्र जग्मुश्च नन्द्याद्या गणपाश्शंकरोत्सवे

koṭikoṭisahasrāṇāṃ śatairviṃśatibhirvṛtāḥ |
tatra jagmuśca nandyādyā gaṇapāśśaṃkarotsave

क्षेत्रपालो भैरवश्च कोटिकोटिगणैर्युतः ।
उद्वाहश्शंकरस्येत्याययौ प्रीत्या महोत्सवे

kṣetrapālo bhairavaśca koṭikoṭigaṇairyutaḥ |
udvāhaśśaṃkarasyetyāyayau prītyā mahotsave

एते चान्ये च गणपा असङ्ख्याता महाबलाः ।
तत्र जग्मुर्महाप्रीत्या सोत्साहाश्शंकरोत्सवे

ete cānye ca gaṇapā asaṅkhyātā mahābalāḥ |
tatra jagmurmahāprītyā sotsāhāśśaṃkarotsave

सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः ।
चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः

sarve sahasrahastāśca jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ |
candrarekhāvataṃsāśca nīlakaṇṭhāstrilocanāḥ

रुद्राक्षाभरणास्सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः ।
हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः

rudrākṣābharaṇāssarve tathā sadbhasmadhāriṇaḥ |
hārakuṇḍalakeyūramukuṭādyairalaṃkṛtāḥ

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसंकाशा अणिमादिगुणैर्युताः ।
सूर्य्यकोटिप्रतीकाशास्तत्र रेजुर्गणेश्वराः

brahmaviṣṇvindrasaṃkāśā aṇimādiguṇairyutāḥ |
sūryyakoṭipratīkāśāstatra rejurgaṇeśvarāḥ

पृथिवीचारिणः केचित् केचित्पातालचारिणः ।
केचिद्व्योमचराः केचित्सप्तस्वर्गचरा मुने

pṛthivīcāriṇaḥ kecit kecitpātālacāriṇaḥ |
kecidvyomacarāḥ kecitsaptasvargacarā mune

किम्बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः ।
आययुस्स्वगणाश्शम्भोः प्रीत्या वै शङ्करोत्सवे

kimbahūktena devarṣe sarvalokanivāsinaḥ |
āyayussvagaṇāśśambhoḥ prītyā vai śaṅkarotsave

इत्थं देवैर्गणैश्चान्यैस्सहितश्शङ्करः प्रभुः ।
ययौ हिमगिरिपुरं विवाहार्थं निजस्य वै

itthaṃ devairgaṇaiścānyaissahitaśśaṅkaraḥ prabhuḥ |
yayau himagiripuraṃ vivāhārthaṃ nijasya vai

यदाजगाम सर्वेशो विवाहार्थे सुरादिभिः ।
तदा तत्र ह्यभूद्वृत्तं तच्छृणु त्वं मुनीश्वर

yadājagāma sarveśo vivāhārthe surādibhiḥ |
tadā tatra hyabhūdvṛttaṃ tacchṛṇu tvaṃ munīśvara

रुद्रस्य भगिनी भूत्वा चण्डी सूत्सवसंयुता ।
तत्राजगाम सुप्रीत्या परेषां सुंभयावहा

rudrasya bhaginī bhūtvā caṇḍī sūtsavasaṃyutā |
tatrājagāma suprītyā pareṣāṃ suṃbhayāvahā

प्रेतासनसमारूढा सर्पाभरणभूषिता ।
पूर्णं कलशमादाय हैमं मूर्ध्नि महाप्रभम्

pretāsanasamārūḍhā sarpābharaṇabhūṣitā |
pūrṇaṃ kalaśamādāya haimaṃ mūrdhni mahāprabham

स्वपरीवारसंयुक्ता दीप्तास्या दीप्तलोचना ।
कुतूहलम्प्रकुर्वन्ती जातहर्षा महाबला

svaparīvārasaṃyuktā dīptāsyā dīptalocanā |
kutūhalamprakurvantī jātaharṣā mahābalā

तत्र भूतगणा दिव्या विरूपः कोटिशो मुने ।
विराजन्ते स्म बहुशस्तथा नानाविधास्तदा

tatra bhūtagaṇā divyā virūpaḥ koṭiśo mune |
virājante sma bahuśastathā nānāvidhāstadā

तैस्समेताग्रतश्चण्डी जगाम विकृतानना ।
कुतूहलान्विता प्रीता प्रीत्युपद्रव कारिणी

taissametāgrataścaṇḍī jagāma vikṛtānanā |
kutūhalānvitā prītā prītyupadrava kāriṇī

चण्ड्या सर्वे रुद्रगणाः पृष्ठतश्च कृतास्तदा ।
कोट्येकादशसंख्याका रौद्ररुद्रप्रियाश्च ते

caṇḍyā sarve rudragaṇāḥ pṛṣṭhataśca kṛtāstadā |
koṭyekādaśasaṃkhyākā raudrarudrapriyāśca te

तदा डमरुनिर्घोषैर्व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् ।
भेरीझंकारशब्देन शंखानां निनदेन च

tadā ḍamarunirghoṣairvyāptamāsījjagattrayam |
bherījhaṃkāraśabdena śaṃkhānāṃ ninadena ca

तथा दुन्दुभिनिर्घोषैश्शब्दः कोलाहलोऽभवत् ।
कुर्वञ्जगन्मंगलं च नाशयेन्मंगलेतरत्

tathā dundubhinirghoṣaiśśabdaḥ kolāhalo'bhavat |
kurvañjaganmaṃgalaṃ ca nāśayenmaṃgaletarat

गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवास्समुत्सुकाः ।
अन्वयुस्सर्वसिद्धाश्च लोकपालादिका मुने

gaṇānāṃ pṛṣṭhato bhūtvā sarve devāssamutsukāḥ |
anvayussarvasiddhāśca lokapālādikā mune

मध्ये व्रजन् रमेशोऽथ गरुडासनमाश्रितः ।
शुशुभे ध्रियमाणेन क्षत्रेण महता मुने

madhye vrajan rameśo'tha garuḍāsanamāśritaḥ |
śuśubhe dhriyamāṇena kṣatreṇa mahatā mune

चामरैर्वीज्यमानोऽसौ स्वगणैः परिवारितः ।
पार्षदैर्विलसद्भिश्च स्वभूषाविधिभूषितः

cāmarairvījyamāno'sau svagaṇaiḥ parivāritaḥ |
pārṣadairvilasadbhiśca svabhūṣāvidhibhūṣitaḥ

तथाऽहमप्यशोभम्वै व्रजन्मार्गे विराजितः ।
वेदैर्मूर्तिधरैश्शास्त्रैः पुराणैरागमैस्तथा

tathā'hamapyaśobhamvai vrajanmārge virājitaḥ |
vedairmūrtidharaiśśāstraiḥ purāṇairāgamaistathā

सनकादिमहासिद्धैस्सप्रजापतिभिस्सुतैः ।
परिवारैस्संयुतो हि शिवसेवनतत्परः

sanakādimahāsiddhaissaprajāpatibhissutaiḥ |
parivāraissaṃyuto hi śivasevanatatparaḥ

स्वसैन्यमध्यगश्शक्र ऐरावतगज स्थितः ।
नामाविभूषितोऽत्यन्तं व्रजन् रेजे सुरेश्वरः

svasainyamadhyagaśśakra airāvatagaja sthitaḥ |
nāmāvibhūṣito'tyantaṃ vrajan reje sureśvaraḥ

तदा तु व्रजमानास्ते ऋषयो बहवश्च ते ।
विरेजुरतिसोत्कण्ठश्शिवस्योद्वाहनम्प्रति

tadā tu vrajamānāste ṛṣayo bahavaśca te |
virejuratisotkaṇṭhaśśivasyodvāhanamprati

शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः ।
भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः

śākinyo yātudhānāśca vetālā brahmarākṣasāḥ |
bhūtapretapiśācāśca tathānye pramathādayaḥ

तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चेत्यादयो वराः ।
गन्धर्वाः किन्नरा जग्मुर्वाद्यानाध्माय हर्षिताः

tumbururnārado hāhā hūhūścetyādayo varāḥ |
gandharvāḥ kinnarā jagmurvādyānādhmāya harṣitāḥ

जगतो मातरस्सर्वा देवकन्याश्च सर्वशः ।
गायत्री चैव सावित्री लक्ष्मीरन्यास्सुरस्त्रियः

jagato mātarassarvā devakanyāśca sarvaśaḥ |
gāyatrī caiva sāvitrī lakṣmīranyāssurastriyaḥ

एताश्चान्याश्च देवानां पत्नयो भवमातरः ।
उद्वाहश्शंकरस्येति जग्मुस्सर्वा मुदान्विताः

etāścānyāśca devānāṃ patnayo bhavamātaraḥ |
udvāhaśśaṃkarasyeti jagmussarvā mudānvitāḥ

शुद्धस्फटिकसंकाशो वृषभस्सर्वसुन्दरः ।
यो धर्म उच्यते वेदैश्शास्त्रैस्सिद्धमहर्षिभिः

śuddhasphaṭikasaṃkāśo vṛṣabhassarvasundaraḥ |
yo dharma ucyate vedaiśśāstraissiddhamaharṣibhiḥ

तमारूढो महादेवो वृषभं धर्मवत्सलः ।
शुशुभेतीव देवर्षिसेवितस्सकलैर्व्रजन्

tamārūḍho mahādevo vṛṣabhaṃ dharmavatsalaḥ |
śuśubhetīva devarṣisevitassakalairvrajan

एभिस्समेतैस्सफलैमहर्षिभिर्बभौ महेशो बहुशोत्यलंकृतः ।
हिमालयाह्वस्य धरस्य संव्रजन् पाणिग्रहार्थं सदनं शिवायाः

ebhissametaissaphalaimaharṣibhirbabhau maheśo bahuśotyalaṃkṛtaḥ |
himālayāhvasya dharasya saṃvrajan pāṇigrahārthaṃ sadanaṃ śivāyāḥ

इत्युक्तं शम्भुचरितं गमनम्परमोत्सवम् ।
हिमालयपुरोद्भूतं सद्वृत्तं शृणु नारद

ityuktaṃ śambhucaritaṃ gamanamparamotsavam |
himālayapurodbhūtaṃ sadvṛttaṃ śṛṇu nārada