अध्याय 39: शिव देवताओं को बुलाकर कैलास से चलते हैं

विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य नमोऽस्तु ते ।
अद्भुतेयं कथाश्रावि त्वत्तोऽस्माभिः कृपानिधे

vidhe tāta mahāprājña viṣṇuśiṣya namo'stu te |
adbhuteyaṃ kathāśrāvi tvatto'smābhiḥ kṛpānidhe

इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः ।
वैवाहिकं सुमाङ्गल्यं सर्वाघौघविनाशनम्

idānīṃ śrotumicchāmi caritaṃ śaśimaulinaḥ |
vaivāhikaṃ sumāṅgalyaṃ sarvāghaughavināśanam

किं चकार महादेवः प्राप्य मङ्गलपत्रिकाम् ।
तां श्रावय कथान्दिव्यां शङ्करस्सपरात्मनः

kiṃ cakāra mahādevaḥ prāpya maṅgalapatrikām |
tāṃ śrāvaya kathāndivyāṃ śaṅkarassaparātmanaḥ

शृणु वत्स महाप्राज्ञ शाङ्करम्परमं यशः ।
यच्चकार महादेवः प्राप्य मङ्गलपत्रिकाम्

śṛṇu vatsa mahāprājña śāṅkaramparamaṃ yaśaḥ |
yaccakāra mahādevaḥ prāpya maṅgalapatrikām

अथ शम्भुर्गृहीत्वा तां मुदा मंगलपत्रिकाम् ।
विजहास प्रहृष्टात्मा मानन्तेषां व्यधाद्विभुः

atha śambhurgṛhītvā tāṃ mudā maṃgalapatrikām |
vijahāsa prahṛṣṭātmā mānanteṣāṃ vyadhādvibhuḥ

वाचयित्वा च तां सम्यग्स्वीचकार विधानतः ।
तज्जनन्यापयामास बहुसम्मान्य चादृतः

vācayitvā ca tāṃ samyagsvīcakāra vidhānataḥ |
tajjananyāpayāmāsa bahusammānya cādṛtaḥ

उवाच सुनिवर्गांस्तान्कार्य्यं सम्यक् कृतं शुभम् ।
आगन्तव्यं विवाहे मे विवाहस्स्वीकृतो मया

uvāca sunivargāṃstānkāryyaṃ samyak kṛtaṃ śubham |
āgantavyaṃ vivāhe me vivāhassvīkṛto mayā

इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोः प्रहृष्टास्ते प्रणम्य तम् ।
परिक्रम्य ययुर्धाम शंसन्तः स्वं विधिम्परम्

ityākarṇya vacaśśambhoḥ prahṛṣṭāste praṇamya tam |
parikramya yayurdhāma śaṃsantaḥ svaṃ vidhimparam

अथ देवेश्वरश्शम्भुस्सामरस्त्वां मुने द्रुतम् ।
लौकिकाचारमाश्रित्य महालीलाकरः प्रभुः

atha deveśvaraśśambhussāmarastvāṃ mune drutam |
laukikācāramāśritya mahālīlākaraḥ prabhuḥ

त्वमागतः परप्रीत्या प्रशंसंस्त्वं विधिम्परम् ।
प्रणमंश्च नतस्कन्धो विनीतात्मा कृताञ्जलिः

tvamāgataḥ paraprītyā praśaṃsaṃstvaṃ vidhimparam |
praṇamaṃśca nataskandho vinītātmā kṛtāñjaliḥ

अस्तौस्सुजयशब्दान्हि समुच्चार्य मुहुर्मुहुः ।
निदेशं प्रार्थयंस्तस्य प्रशंसंस्त्वं विधिम्मुने

astaussujayaśabdānhi samuccārya muhurmuhuḥ |
nideśaṃ prārthayaṃstasya praśaṃsaṃstvaṃ vidhimmune

ततश्शंभुः प्रहृष्टात्मा दर्शयँल्लौकिकीं गतिम् ।
उवाच मुनिवर्य त्वां प्रीणयञ्छुभया गिरा

tataśśaṃbhuḥ prahṛṣṭātmā darśayam̐llaukikīṃ gatim |
uvāca munivarya tvāṃ prīṇayañchubhayā girā

प्रीत्या शृणु मुनिश्रेष्ठ ह्यस्मत्तोऽद्य वदामि ते ।
ब्रुवे तत्त्वां प्रियो मे यद्भक्तराजशिरोमणिः

prītyā śṛṇu muniśreṣṭha hyasmatto'dya vadāmi te |
bruve tattvāṃ priyo me yadbhaktarājaśiromaṇiḥ

कृतं महत्तपो देव्या पार्वत्या तव शासनात् ।
तस्यै वरो मया दत्तः पतित्वे तोषितेन वै

kṛtaṃ mahattapo devyā pārvatyā tava śāsanāt |
tasyai varo mayā dattaḥ patitve toṣitena vai

करिष्येऽहं विवाहं च तस्या वश्यो हि भक्तितः ।
सप्तर्षिभिस्साधितश्च तल्लग्नं शोधितं च तैः

kariṣye'haṃ vivāhaṃ ca tasyā vaśyo hi bhaktitaḥ |
saptarṣibhissādhitaśca tallagnaṃ śodhitaṃ ca taiḥ

अद्यतस्सप्तमे चाह्नि तद्भविष्यति नारद ।
महोत्सवं करिष्यामि लौकिकीं गतिमाश्रितः

adyatassaptame cāhni tadbhaviṣyati nārada |
mahotsavaṃ kariṣyāmi laukikīṃ gatimāśritaḥ

इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य परात्मनः ।
प्रसन्नधीः प्रभुं नत्वा तात त्वं वाक्यमब्रवीः

iti śrutvā vacastasya śaṃkarasya parātmanaḥ |
prasannadhīḥ prabhuṃ natvā tāta tvaṃ vākyamabravīḥ

भवतस्तु व्रतमिदम्भक्तवश्यो भवान्मतः ।
सम्यक् कृतं च भवता पार्वतीमानसेप्सितम्

bhavatastu vratamidambhaktavaśyo bhavānmataḥ |
samyak kṛtaṃ ca bhavatā pārvatīmānasepsitam

कार्यं मत्सदृशं किञ्चित्कथनीयन्त्वया विभो ।
मत्वा स्वसेवकं मां हि कृपां कुरु नमोऽस्तु ते

kāryaṃ matsadṛśaṃ kiñcitkathanīyantvayā vibho |
matvā svasevakaṃ māṃ hi kṛpāṃ kuru namo'stu te

इत्युक्तस्तु त्वया शम्भुश्शंकरो भक्तवत्सलः ।
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सादरं त्वां मुनीश्वर

ityuktastu tvayā śambhuśśaṃkaro bhaktavatsalaḥ |
pratyuvāca prasannātmā sādaraṃ tvāṃ munīśvara

विष्णुप्रभृतिदेवांश्च मुनीन्सिद्धानपि ध्रुवम् ।
त्वन्निमन्त्रय मद्वाण्या मुनेऽन्यानपि सर्वतः

viṣṇuprabhṛtidevāṃśca munīnsiddhānapi dhruvam |
tvannimantraya madvāṇyā mune'nyānapi sarvataḥ

सर्व आयान्तु सोत्साहास्सर्वशोभासमन्विताः ।
सस्त्रीसुतगणाः प्रीत्या मम शासनगौरवात्

sarva āyāntu sotsāhāssarvaśobhāsamanvitāḥ |
sastrīsutagaṇāḥ prītyā mama śāsanagauravāt

नागमिष्यन्ति ये त्वत्र मद्विवाहोत्सवे मुने ।
ते स्वकीया न मन्तव्या मया देवादयः खलु

nāgamiṣyanti ye tvatra madvivāhotsave mune |
te svakīyā na mantavyā mayā devādayaḥ khalu

इतीशाज्ञां ततो धृत्वा भवाञ्छङ्करवल्लभः ।
सर्वान्निमन्त्रयामास तं तं गत्वा द्रुतं मुने

itīśājñāṃ tato dhṛtvā bhavāñchaṅkaravallabhaḥ |
sarvānnimantrayāmāsa taṃ taṃ gatvā drutaṃ mune

शम्भूपकण्ठमागत्य द्रुतं मुनिवरो भवान् ।
तद्दूत्यात्तत्र सन्तस्थौ तदाज्ञाम्प्राप्य नारद

śambhūpakaṇṭhamāgatya drutaṃ munivaro bhavān |
taddūtyāttatra santasthau tadājñāmprāpya nārada

शिवोऽपि तस्थौ सोत्कण्ठस्तदागमनलालसः ।
स्वगणैस्सोत्सवैस्सवेंर्नृत्यद्भिस्सर्वतोदिशम्

śivo'pi tasthau sotkaṇṭhastadāgamanalālasaḥ |
svagaṇaissotsavaissaveṃrnṛtyadbhissarvatodiśam

एतस्मिन्नेव काले तु रचयित्वा स्ववेषकम् ।
आजगामाच्युतश्शीघ्रं कैलासं सपरिच्छदः

etasminneva kāle tu racayitvā svaveṣakam |
ājagāmācyutaśśīghraṃ kailāsaṃ saparicchadaḥ

शिवम्प्रणम्य सद्भक्त्या सदारस्सदलो मुदा ।
तदाज्ञाम्प्राप्य सन्तस्थौ सुस्थाने प्रीतमानसः

śivampraṇamya sadbhaktyā sadārassadalo mudā |
tadājñāmprāpya santasthau susthāne prītamānasaḥ

तथाहं स्वगणैराशु कैलासमगमं मुदा ।
प्रभुम्प्रणम्यातिष्ठं वै सानन्दस्स्वगणान्वितः

tathāhaṃ svagaṇairāśu kailāsamagamaṃ mudā |
prabhumpraṇamyātiṣṭhaṃ vai sānandassvagaṇānvitaḥ

इन्द्रादयो लोकपाला आययुस्सपरिच्छदाः ।
तथैवालंकृतास्सर्वे सोत्सवास्सकलत्रकाः

indrādayo lokapālā āyayussaparicchadāḥ |
tathaivālaṃkṛtāssarve sotsavāssakalatrakāḥ

तथैव मुनयो नागास्सिद्धा उपसुरा स्तथा ।
आययुश्चापरेऽपीह सोत्सवास्सुनिमन्त्रिताः

tathaiva munayo nāgāssiddhā upasurā stathā |
āyayuścāpare'pīha sotsavāssunimantritāḥ

महेश्वरस्तदा तत्रागतानां च पृथक् पृथक् ।
सर्वेषाममराद्यानां सत्कारं व्यदधान्मुदा

maheśvarastadā tatrāgatānāṃ ca pṛthak pṛthak |
sarveṣāmamarādyānāṃ satkāraṃ vyadadhānmudā

अथोत्सवो महानासीत्कैलासे परमोद्भुतः ।
नृत्यादिकन्तदा चक्रुर्यथायोग्यं सुरस्त्रियः

athotsavo mahānāsītkailāse paramodbhutaḥ |
nṛtyādikantadā cakruryathāyogyaṃ surastriyaḥ

एतस्मिन्समये देवा विष्ण्वाद्या ये समागताः ।
यात्रां कारयितुं शम्भोस्तत्रोषुस्तेऽखिला मुने

etasminsamaye devā viṣṇvādyā ye samāgatāḥ |
yātrāṃ kārayituṃ śambhostatroṣuste'khilā mune

शिवाज्ञप्तास्तदा सर्वे मदीयमिति यन्त्रिताः ।
शिवकार्यमिदं सर्वं चक्रिरे शिवसेवनम्

śivājñaptāstadā sarve madīyamiti yantritāḥ |
śivakāryamidaṃ sarvaṃ cakrire śivasevanam

मातरस्सप्त तास्तत्र शिवभूषाविधिम्परम् ।
चक्रिरे च मुदा युक्ता यथायोग्यन्तथा पुनः

mātarassapta tāstatra śivabhūṣāvidhimparam |
cakrire ca mudā yuktā yathāyogyantathā punaḥ

तस्य स्वाभाविको वेषो भूषाविविरभूत्तदा ।
तस्येच्छया मुनिश्रेष्ठ परमेशस्य सुप्रभो

tasya svābhāviko veṣo bhūṣāvivirabhūttadā |
tasyecchayā muniśreṣṭha parameśasya suprabho

चन्द्रश्च मुकुटस्थाने सान्निध्यमकरोत्तदा ।
लोचनं सुन्दरं ह्यासीत्तृतीयन्तिलकं शुभम्

candraśca mukuṭasthāne sānnidhyamakarottadā |
locanaṃ sundaraṃ hyāsīttṛtīyantilakaṃ śubham

कर्णाभरणरूपौ च यौ हि सर्पौ प्रकीर्तितौ ।
कुण्डलेऽभवतान्तस्य नानारत्नान्विते मुने

karṇābharaṇarūpau ca yau hi sarpau prakīrtitau |
kuṇḍale'bhavatāntasya nānāratnānvite mune

अन्यांगसंस्थितास्सर्पास्तदंगाभरणानि च ।
बभूवुरतिरम्याणि नानारत्नमयानि च

anyāṃgasaṃsthitāssarpāstadaṃgābharaṇāni ca |
babhūvuratiramyāṇi nānāratnamayāni ca

विभूतिरंगरागोऽभूच्चन्दनादिसमुद्भवः ।
तद्दुकूलमभूद्दिव्यं गजचर्मादि सुन्दरम्

vibhūtiraṃgarāgo'bhūccandanādisamudbhavaḥ |
taddukūlamabhūddivyaṃ gajacarmādi sundaram

ईदृशं सुन्दरं रूपं जातं वर्णातिदुष्करम् ।
ईश्वरोऽपि स्वयं साक्षादैश्वर्यं लब्धवान्स्वतः

īdṛśaṃ sundaraṃ rūpaṃ jātaṃ varṇātiduṣkaram |
īśvaro'pi svayaṃ sākṣādaiśvaryaṃ labdhavānsvataḥ

ततश्च सर्वे सुरपक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः ।
समेत्य सर्वे शिवसन्निधिं तदा महोत्सवाः प्रोचुरहो मुदान्विताः

tataśca sarve surapakṣadānavā nāgāḥ pataṃgāpsaraso maharṣayaḥ |
sametya sarve śivasannidhiṃ tadā mahotsavāḥ procuraho mudānvitāḥ

गच्छ गच्छ महादेव विवाहार्थं महेश्वर ।
गिरिजाया महादेव्याः सहास्माभिः कृपां कुरु

gaccha gaccha mahādeva vivāhārthaṃ maheśvara |
girijāyā mahādevyāḥ sahāsmābhiḥ kṛpāṃ kuru

ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः ।
प्रणम्य शंकरं भक्त्या विज्ञानप्रीतमानसः

tato viṣṇuruvācedaṃ prastāvasadṛśaṃ vacaḥ |
praṇamya śaṃkaraṃ bhaktyā vijñānaprītamānasaḥ

देव देव महादेव शरणागतवत्सल ।
कार्यकर्त्ता स्वभक्तानां विज्ञप्तिं शृणु मे प्रभो

deva deva mahādeva śaraṇāgatavatsala |
kāryakarttā svabhaktānāṃ vijñaptiṃ śṛṇu me prabho

गृह्योक्तविधिना शम्भो स्वविवाहस्य शंकर ।
गिरीशसुतया देव्या कर्म कर्तुमिहार्हसि

gṛhyoktavidhinā śambho svavivāhasya śaṃkara |
girīśasutayā devyā karma kartumihārhasi

त्वया च क्रियमाणे तु विवाहस्य विधौ हर ।
स एव हि तथा लोके सर्वस्सुख्यातिमाप्नुयात

tvayā ca kriyamāṇe tu vivāhasya vidhau hara |
sa eva hi tathā loke sarvassukhyātimāpnuyāta

मण्डपस्थापनन्नान्दीमुखन्तत्कुलधर्मतः ।
कारय प्रीतितो नाथ लोके स्वं ख्यापयन् यशः

maṇḍapasthāpanannāndīmukhantatkuladharmataḥ |
kāraya prītito nātha loke svaṃ khyāpayan yaśaḥ

एवमुक्तस्तदा शम्भुर्विष्णुना परमेश्वरः ।
लौकिकाचारनिरतो विधिना तच्चकार सः

evamuktastadā śambhurviṣṇunā parameśvaraḥ |
laukikācāranirato vidhinā taccakāra saḥ

अहं ह्यधिकृतस्तेन सर्वमभ्युदयोचितम् ।
अकुर्वं मुनिभिः प्रीत्या तत्र तत्कर्म चादरात्

ahaṃ hyadhikṛtastena sarvamabhyudayocitam |
akurvaṃ munibhiḥ prītyā tatra tatkarma cādarāt

कश्यपोऽत्रिर्वशिष्ठश्च गौतमो भागुरिर्गुरुः ।
कण्वो बृहस्पतिश्शक्तिर्जमदग्निः पराशरः

kaśyapo'trirvaśiṣṭhaśca gautamo bhāgurirguruḥ |
kaṇvo bṛhaspatiśśaktirjamadagniḥ parāśaraḥ

मार्कण्डेयश्शिलापाकोऽरुणपालोऽकृतश्रमः ।
अगस्त्यश्च्यवनो गर्गश्शिलादोऽथ महामुने

mārkaṇḍeyaśśilāpāko'ruṇapālo'kṛtaśramaḥ |
agastyaścyavano gargaśśilādo'tha mahāmune

दधीचिरुपमन्युश्च भरद्वाजोऽकृतव्रणः ।
पिप्पलादोऽथ कुशिकः कौत्सो व्यासः सशिष्यकः

dadhīcirupamanyuśca bharadvājo'kṛtavraṇaḥ |
pippalādo'tha kuśikaḥ kautso vyāsaḥ saśiṣyakaḥ

एते चान्ये च बहव आगताश्शिवसन्निधिम् ।
मया सुनोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्

ete cānye ca bahava āgatāśśivasannidhim |
mayā sunoditāstatra cakruste vidhivatkriyām

वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः ।
रक्षां चक्रुर्महेशस्य कृत्वा कौतुकमंगलम्

vedoktavidhinā sarve vedavedāṃgapāragāḥ |
rakṣāṃ cakrurmaheśasya kṛtvā kautukamaṃgalam

ऋग्यजुस्सामसूक्तैस्तु तथा नानाविधैः परैः ।
मंगलानि च भूरीणि चक्रुः प्रीत्यर्षयोऽखिलाः

ṛgyajussāmasūktaistu tathā nānāvidhaiḥ paraiḥ |
maṃgalāni ca bhūrīṇi cakruḥ prītyarṣayo'khilāḥ

ग्रहाणां पूजनं प्रीत्या चक्रुस्ते शम्भुना मया ।
मण्डलस्थसुराणां च सर्वेषां विघ्नशान्तये

grahāṇāṃ pūjanaṃ prītyā cakruste śambhunā mayā |
maṇḍalasthasurāṇāṃ ca sarveṣāṃ vighnaśāntaye

ततश्शिवस्तु सन्तुष्टः कृत्वा सर्वं यथोचितम् ।
लौकिकं वैदिकं कर्म ननाम च मुदा द्विजान्

tataśśivastu santuṣṭaḥ kṛtvā sarvaṃ yathocitam |
laukikaṃ vaidikaṃ karma nanāma ca mudā dvijān

अथ सर्वेश्वरो विप्रान्देवान्कृत्वा पुरस्सरान् ।
निस्ससार मुदा तस्मात्कैलासात्पर्वतोत्तमात्

atha sarveśvaro viprāndevānkṛtvā purassarān |
nissasāra mudā tasmātkailāsātparvatottamāt

बहिः कैलासकुधराच्छम्भुस्तस्थौ मुदान्वितः ।
देवैस्सह द्विजैश्चैव नानास्वीकारकः प्रभुः

bahiḥ kailāsakudharācchambhustasthau mudānvitaḥ |
devaissaha dvijaiścaiva nānāsvīkārakaḥ prabhuḥ

तदोत्सवो महानासीत्तत्र देवादिभिः कृतः ।
सन्तुष्ट्यर्थं महेशस्य गानवाद्यसुनृत्यकः

tadotsavo mahānāsīttatra devādibhiḥ kṛtaḥ |
santuṣṭyarthaṃ maheśasya gānavādyasunṛtyakaḥ