अध्याय 19: केदारनाथ, हिमालय का ज्योतिर्लिंग

नरनारायणाख्यौ याववतारौ हरेर्द्विजाः ।
तेपाते भारते खण्डे बदर्याश्रम एव हि

naranārāyaṇākhyau yāvavatārau harerdvijāḥ |
tepāte bhārate khaṇḍe badaryāśrama eva hi

ताभ्यां संप्रार्थितश्शंभुः पार्थिवे पूजनाय वै ।
आयाति नित्यं तल्लिंगे भक्ताधीनतया शिव

tābhyāṃ saṃprārthitaśśaṃbhuḥ pārthive pūjanāya vai |
āyāti nityaṃ talliṃge bhaktādhīnatayā śiva

एवं पूजयतोश्शंभुं तयोर्विष्ण्ववतारयोः ।
चिरकालो व्यतीताय शैवयोर्धर्मपुत्रयोः

evaṃ pūjayatośśaṃbhuṃ tayorviṣṇvavatārayoḥ |
cirakālo vyatītāya śaivayordharmaputrayoḥ

एकस्मिन्समये तत्र प्रसन्नः परमेश्वरः ।
प्रत्युवाच प्रसन्नोस्मि वरो मे व्रियतामिति

ekasminsamaye tatra prasannaḥ parameśvaraḥ |
pratyuvāca prasannosmi varo me vriyatāmiti

इत्युक्ते च तदा
तेन नरो नारायणस्स्वयम् ।
ऊचतुर्वचनं तत्र लोकानां हितकाम्यया

ityukte ca tadā
tena naro nārāyaṇassvayam |
ūcaturvacanaṃ tatra lokānāṃ hitakāmyayā

(नरनारायणावूचतुः)
यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरस्त्वया ।
स्थीयतां स्वेन रूपेण पूजार्थं शंकरस्स्वयम्

(naranārāyaṇāvūcatuḥ)
yadi prasanno deveśa yadi deyo varastvayā |
sthīyatāṃ svena rūpeṇa pūjārthaṃ śaṃkarassvayam

इत्युक्तस्तु तदा ताभ्यां केदारे हिमसंश्रये ।
स्वयं च शंकरस्तस्थौ ज्योतीरूपो महेश्वरः

ityuktastu tadā tābhyāṃ kedāre himasaṃśraye |
svayaṃ ca śaṃkarastasthau jyotīrūpo maheśvaraḥ

ताभ्यां च पूजितश्चैव सर्वदुःखभयापहः ।
लोकानामुपकारार्थं भक्तानां दर्शनाय वै

tābhyāṃ ca pūjitaścaiva sarvaduḥkhabhayāpahaḥ |
lokānāmupakārārthaṃ bhaktānāṃ darśanāya vai

स्वयं स्थितस्तदा शंभुः केदारेश्वरसंज्ञकः ।
भक्ताभीष्टप्रदो नित्यं दर्शनादर्चनादपि

svayaṃ sthitastadā śaṃbhuḥ kedāreśvarasaṃjñakaḥ |
bhaktābhīṣṭaprado nityaṃ darśanādarcanādapi

देवाश्च पूजयंतीह ऋषयश्च पुरातनाः ।
मनोभीष्ट फलं तेते सुप्रसन्नान्महेश्वरात्

devāśca pūjayaṃtīha ṛṣayaśca purātanāḥ |
manobhīṣṭa phalaṃ tete suprasannānmaheśvarāt

भवस्य पूजनान्नित्यं बदर्याश्रमवासिनः ।
प्राप्नुवन्ति यतः सोऽसौ भक्ताभीष्टप्रदः सदा

bhavasya pūjanānnityaṃ badaryāśramavāsinaḥ |
prāpnuvanti yataḥ so'sau bhaktābhīṣṭapradaḥ sadā

तद्दिनं हि समारभ्य केदारेश्वर एव च ।
पूजितो येन भक्त्या वै दुःखं स्वप्नेऽति दुर्लभम्

taddinaṃ hi samārabhya kedāreśvara eva ca |
pūjito yena bhaktyā vai duḥkhaṃ svapne'ti durlabham

यो वै हि पाण्डवान्दृष्ट्वा माहिषं रूपमास्थितः ।
मायामास्थाय तत्रैव पलायनपरोऽभवत्

yo vai hi pāṇḍavāndṛṣṭvā māhiṣaṃ rūpamāsthitaḥ |
māyāmāsthāya tatraiva palāyanaparo'bhavat

धृतश्च पाण्डवैस्तत्र ह्यवाङ्मुखतया स्थितः ।
पुच्छ चैव धृतं तैस्तु प्रार्थितश्च पुनःपुनः

dhṛtaśca pāṇḍavaistatra hyavāṅmukhatayā sthitaḥ |
puccha caiva dhṛtaṃ taistu prārthitaśca punaḥpunaḥ

तद्रूपेण स्थितस्तत्र भक्तवत्सलनामभाक् ।
नयपाले शिरोभागो गतस्तद्रूपतः स्थितः

tadrūpeṇa sthitastatra bhaktavatsalanāmabhāk |
nayapāle śirobhāgo gatastadrūpataḥ sthitaḥ

स वै व पूजनान्नित्यमाज्ञां चैवाप्यदात्तथा ।
पूजितश्च स्वयं शंभुस्तत्र तस्थौ वरानदात्

sa vai va pūjanānnityamājñāṃ caivāpyadāttathā |
pūjitaśca svayaṃ śaṃbhustatra tasthau varānadāt

पूजयित्वा गतास्ते तु पाण्डवा मुदितास्तदा ।
लब्ध्वा चित्तेप्सितं सर्वं विमुक्तास्सर्वदुःखतः

pūjayitvā gatāste tu pāṇḍavā muditāstadā |
labdhvā cittepsitaṃ sarvaṃ vimuktāssarvaduḥkhataḥ

तत्र नित्यं हस्साक्षात्क्षेत्रे केदारसंज्ञके ।
भारतीभिः प्रजाभिश्च तथैव परिपूज्यते

tatra nityaṃ hassākṣātkṣetre kedārasaṃjñake |
bhāratībhiḥ prajābhiśca tathaiva paripūjyate

तत्रत्यं वलयं यो वै ददाति हरवल्लभः ।
हररूपांतिकं तच्च हररूपसमन्वितम्

tatratyaṃ valayaṃ yo vai dadāti haravallabhaḥ |
hararūpāṃtikaṃ tacca hararūpasamanvitam

तथैव रूपं दृष्ट्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
जीवन्मुक्तो भवेत्सोपि यो गतो बदरीवने

tathaiva rūpaṃ dṛṣṭvā ca sarvapāpaiḥ pramucyate |
jīvanmukto bhavetsopi yo gato badarīvane

दृष्ट्वा रूपं नरस्यैव तथा नारायणस्य हि ।
केदारेश्वरशंभोश्च मुक्तभागी न संशयः

dṛṣṭvā rūpaṃ narasyaiva tathā nārāyaṇasya hi |
kedāreśvaraśaṃbhośca muktabhāgī na saṃśayaḥ

केदारेशस्य भक्ता ये मार्गस्थास्तस्य वै मृता ।
गतेऽपि मुक्ता भवंत्येव नात्र कार्य्या विचारणा

kedāreśasya bhaktā ye mārgasthāstasya vai mṛtā |
gate'pi muktā bhavaṃtyeva nātra kāryyā vicāraṇā

गत्वा तत्र प्रीतियुक्तः केदारेशं प्रपूज्य च ।
तत्रत्यमुदकं पीत्वा पुनर्जन्म न विन्दति

gatvā tatra prītiyuktaḥ kedāreśaṃ prapūjya ca |
tatratyamudakaṃ pītvā punarjanma na vindati

खण्डेस्मिन्भारते विप्रा नरनारायणेश्वरः ।
केदारेशः प्रपूज्यश्च सर्वैर्जीवैस्सुभक्तितः

khaṇḍesminbhārate viprā naranārāyaṇeśvaraḥ |
kedāreśaḥ prapūjyaśca sarvairjīvaissubhaktitaḥ

अस्य खण्डस्य स स्वामी सर्वेशोपि विशेषतः ।
सर्वकामप्रदश्शंभुः केदाराख्यो न संशय

asya khaṇḍasya sa svāmī sarveśopi viśeṣataḥ |
sarvakāmapradaśśaṃbhuḥ kedārākhyo na saṃśaya

एतद्वचस्समाख्यातं यत्पृष्टमृषिसत्तमाः ।
श्रुत्वा पापं हरेत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा

etadvacassamākhyātaṃ yatpṛṣṭamṛṣisattamāḥ |
śrutvā pāpaṃ haretsarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā