अध्याय 13: अन्धकेश्वर और वटुकों की उत्पत्ति

यथाभवल्लिंगरूपः संपूज्यस्त्रिभवे शिवः ।
तथोक्तं वा द्विजाः प्रीत्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

yathābhavalliṃgarūpaḥ saṃpūjyastribhave śivaḥ |
tathoktaṃ vā dvijāḥ prītyā kimanyacchrotumicchatha

अन्धकेश्वरलिंगस्य महिमानं वद प्रभो ।
तथान्यच्छिवलिंगानां प्रीत्या वक्तुमिहार्हसि

andhakeśvaraliṃgasya mahimānaṃ vada prabho |
tathānyacchivaliṃgānāṃ prītyā vaktumihārhasi

पुराब्धिगर्तमाश्रित्य वसन्दैत्योऽन्धकासुरः ।
स्ववशं कारयामास त्रैलोक्यं सुरसूदनः

purābdhigartamāśritya vasandaityo'ndhakāsuraḥ |
svavaśaṃ kārayāmāsa trailokyaṃ surasūdanaḥ

तस्माद्गर्ताच्च निस्सृत्य पीडयित्वा पुनः प्रजाः ।
प्राविशच्च तदा दैत्यस्तं गर्तं सुपराक्रमः

tasmādgartācca nissṛtya pīḍayitvā punaḥ prajāḥ |
prāviśacca tadā daityastaṃ gartaṃ suparākramaḥ

देवाश्च दुःखितः सर्वे शिवं प्रार्थ्य पुनःपुनः ।
सर्वं निवेदयामासुस्स्वदुःखं च मुनीश्वराः

devāśca duḥkhitaḥ sarve śivaṃ prārthya punaḥpunaḥ |
sarvaṃ nivedayāmāsussvaduḥkhaṃ ca munīśvarāḥ

तदाकर्ण्य वचस्तेषां देवानां परमेश्वरः ।
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा दुष्टहंता सतां गतिः

tadākarṇya vacasteṣāṃ devānāṃ parameśvaraḥ |
pratyuvāca prasannātmā duṣṭahaṃtā satāṃ gatiḥ

घातयिष्यामि तं दैत्यमन्धकं सुरसूदनम् ।
सैन्यं च नीयतान्देवा ह्यायामि च गणैस्सह

ghātayiṣyāmi taṃ daityamandhakaṃ surasūdanam |
sainyaṃ ca nīyatāndevā hyāyāmi ca gaṇaissaha

तस्माद्गर्तादंधके हि देवर्षिद्रुहि भीकरे ।
निस्सृते च तदा तस्मिन्देवा गर्तमुपाश्रिताः

tasmādgartādaṃdhake hi devarṣidruhi bhīkare |
nissṛte ca tadā tasmindevā gartamupāśritāḥ

दैत्याश्च देवताश्चैव युद्धं चक्रुः सुदारुणम् ।
शिवानुग्रहतो देवाः प्रबलाश्चाभवँस्तदा

daityāśca devatāścaiva yuddhaṃ cakruḥ sudāruṇam |
śivānugrahato devāḥ prabalāścābhavam̐stadā

देवैश्च पीडितः सोपि यावद्गर्तमुपागतः ।
तावच्छूलेन संप्रोतः शिवेन परमात्मना

devaiśca pīḍitaḥ sopi yāvadgartamupāgataḥ |
tāvacchūlena saṃprotaḥ śivena paramātmanā

तत्रत्यश्च तदा शंभुं ध्यात्वा संप्रार्थयत्तदा ।
अन्तकाले च त्वां दृष्ट्वा तादृशो भवति क्षणात्

tatratyaśca tadā śaṃbhuṃ dhyātvā saṃprārthayattadā |
antakāle ca tvāṃ dṛṣṭvā tādṛśo bhavati kṣaṇāt

इत्येवं संस्तुतस्सोपि प्रसन्नः शंकरस्तदा ।
उवाच वचनं तत्र वरं ब्रूहि ददामि ते

ityevaṃ saṃstutassopi prasannaḥ śaṃkarastadā |
uvāca vacanaṃ tatra varaṃ brūhi dadāmi te

इत्येवं वचनं श्रुत्वा स दैत्यः पुनरब्रवीत् ।
सुप्रणम्य शिवं स्तुत्वा सत्त्वभावमुपाश्रितः

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā sa daityaḥ punarabravīt |
supraṇamya śivaṃ stutvā sattvabhāvamupāśritaḥ

यदि प्रसन्नो देवेश स्वभक्तिं देहि मे शुभाम् ।
कृपां कृत्वा विशेषेण संस्थितो भव चेह वै

yadi prasanno deveśa svabhaktiṃ dehi me śubhām |
kṛpāṃ kṛtvā viśeṣeṇa saṃsthito bhava ceha vai

इत्युक्तस्तेन दैत्यं तं तद्गर्ते चाक्षिपद्धरः ।
स्वयं तत्र स्थितो लिंगरूपोऽसौ लोककाम्यया

ityuktastena daityaṃ taṃ tadgarte cākṣipaddharaḥ |
svayaṃ tatra sthito liṃgarūpo'sau lokakāmyayā

अन्धकेशं च तल्लिंगं नित्यं यः पूजयेन्नरः ।
षण्मासाज्जायते तस्य वांछासिद्धिर्न संशयः

andhakeśaṃ ca talliṃgaṃ nityaṃ yaḥ pūjayennaraḥ |
ṣaṇmāsājjāyate tasya vāṃchāsiddhirna saṃśayaḥ

वृत्त्यर्थं पूजयेल्लिंगं लोकस्य हितकारकम् ।
षण्मासं यो द्विजश्चैव स वै देवलकः स्मृतः

vṛttyarthaṃ pūjayelliṃgaṃ lokasya hitakārakam |
ṣaṇmāsaṃ yo dvijaścaiva sa vai devalakaḥ smṛtaḥ

यथा देवलकश्चैव स भवेदिह वै तदा ।
देवलकश्च यः प्रोक्तो नाधिकारो द्विजस्य हि

yathā devalakaścaiva sa bhavediha vai tadā |
devalakaśca yaḥ prokto nādhikāro dvijasya hi

देवलकश्च कः प्रोक्तः किं कार्यं तस्य विद्यते ।
तत्त्वं वद महाप्राज्ञ लोकानां हितहेतवे

devalakaśca kaḥ proktaḥ kiṃ kāryaṃ tasya vidyate |
tattvaṃ vada mahāprājña lokānāṃ hitahetave

दधीचिर्नाम विप्रो यो धर्मिष्ठो वेदपारगः ।
शिवभक्तिरतो नित्यं शिवशास्त्रपरायणः

dadhīcirnāma vipro yo dharmiṣṭho vedapāragaḥ |
śivabhaktirato nityaṃ śivaśāstraparāyaṇaḥ

तस्य पुत्रस्तथा ह्यासीत्स्मृतो नाम्ना सुदर्शनः ।
तस्य भार्या दुकूला च नाम्ना दुष्टकुलोद्भवा

tasya putrastathā hyāsītsmṛto nāmnā sudarśanaḥ |
tasya bhāryā dukūlā ca nāmnā duṣṭakulodbhavā

तद्वशे स च भर्तासीत्तस्य पुत्रचतुष्टयम् ।
सोऽपि नित्यं शिवस्यैव पूजां च स्म करोत्यसौ

tadvaśe sa ca bhartāsīttasya putracatuṣṭayam |
so'pi nityaṃ śivasyaiva pūjāṃ ca sma karotyasau

दधीचेस्तु तदा ह्यासीद्ग्रामान्तरनिवेशनम् ।
ज्ञातिसंयोगतश्चैव ज्ञातिभिर्न स मोचितः

dadhīcestu tadā hyāsīdgrāmāntaraniveśanam |
jñātisaṃyogataścaiva jñātibhirna sa mocitaḥ

कथयित्वा च पुत्रं स शिवभक्तिरतो भव ।
इत्युक्त्वा स गतो मुक्तो दाधीचिश्शैवसत्तमः

kathayitvā ca putraṃ sa śivabhaktirato bhava |
ityuktvā sa gato mukto dādhīciśśaivasattamaḥ

सुदर्शनस्तत्पुत्रोऽपि शिवपूजां चकार ह ।
एवं चिरतरः कालो व्यतीयाय मुनीश्वराः

sudarśanastatputro'pi śivapūjāṃ cakāra ha |
evaṃ cirataraḥ kālo vyatīyāya munīśvarāḥ

एवं च शिवरात्रिश्च समायाता कदाचन ।
तस्यां चोपोषितास्सर्वे स्वयं संयोगतस्तदा

evaṃ ca śivarātriśca samāyātā kadācana |
tasyāṃ copoṣitāssarve svayaṃ saṃyogatastadā

पूजां कृत्वा गतस्सोऽपि सुदर्शन इति स्मृतः ।
स्त्रीसंगं शिवरात्रौ तुं कृत्वा पुनरिहागतः

pūjāṃ kṛtvā gatasso'pi sudarśana iti smṛtaḥ |
strīsaṃgaṃ śivarātrau tuṃ kṛtvā punarihāgataḥ

न स्नानं तेन च कृतं तद्रात्र्यां शिवपूजनम् ।
तेन तत्कर्मपाकेन क्रुद्धः प्रोवाच शङ्करः

na snānaṃ tena ca kṛtaṃ tadrātryāṃ śivapūjanam |
tena tatkarmapākena kruddhaḥ provāca śaṅkaraḥ

शिवरात्र्यां त्वया दुष्ट सेवनं च स्त्रियाः कृतम् ।
अस्नातेन मदीया च कृता पूजाविवेकिना

śivarātryāṃ tvayā duṣṭa sevanaṃ ca striyāḥ kṛtam |
asnātena madīyā ca kṛtā pūjāvivekinā

ज्ञात्वा चैवं कृतं यस्मात्तस्मात्त्वं जडतां व्रज ।
ममास्पृश्यो भव त्वं च दूरतो दर्शनं कुरु

jñātvā caivaṃ kṛtaṃ yasmāttasmāttvaṃ jaḍatāṃ vraja |
mamāspṛśyo bhava tvaṃ ca dūrato darśanaṃ kuru

इति शप्तो महेशेन दाधीचिस्स सुदर्शनः ।
जडत्वं प्राप्तवान्सद्यश्शिवमायाविमोहितः

iti śapto maheśena dādhīcissa sudarśanaḥ |
jaḍatvaṃ prāptavānsadyaśśivamāyāvimohitaḥ

एतस्मिन्समये विप्रा दधीचिः शैवसत्तमः ।
ग्रामान्तरात्समायातो वृत्तान्तं श्रुतवाँश्च सः

etasminsamaye viprā dadhīciḥ śaivasattamaḥ |
grāmāntarātsamāyāto vṛttāntaṃ śrutavām̐śca saḥ

शिवेन भर्त्सितः सोऽपि दुःखितोऽभूदतीव हि ।
रुरोद हा हतोऽश्मीति दुःखेन सुतकर्मणा

śivena bhartsitaḥ so'pi duḥkhito'bhūdatīva hi |
ruroda hā hato'śmīti duḥkhena sutakarmaṇā

पुनःपुनरुवाचेति स दधीचिस्सतां मतः ।
अनेनेदं कुपुत्रेण हतं मे कुलमुत्तमम्

punaḥpunaruvāceti sa dadhīcissatāṃ mataḥ |
anenedaṃ kuputreṇa hataṃ me kulamuttamam

स पुत्रोऽपि हतो भार्यां पुंश्चलीं कृतवान्द्रुतम् ।
पश्चात्तापमनुप्राप्य स्वपित्रा परिभर्त्सितः

sa putro'pi hato bhāryāṃ puṃścalīṃ kṛtavāndrutam |
paścāttāpamanuprāpya svapitrā paribhartsitaḥ

तत्पित्रा गिरिजा तत्र पूजिता विधिभिर्वरैः ।
सुयत्नतो महाभक्त्या स्वपुत्रसुखहेतवे

tatpitrā girijā tatra pūjitā vidhibhirvaraiḥ |
suyatnato mahābhaktyā svaputrasukhahetave

सुदर्शनोऽपि गिरिजां पूजयामास च स्वयम् ।
चण्डीपूजनमार्गेण महाभक्त्या शुभैः स्तवैः

sudarśano'pi girijāṃ pūjayāmāsa ca svayam |
caṇḍīpūjanamārgeṇa mahābhaktyā śubhaiḥ stavaiḥ

एवं तौ पितृपुत्रौ हि नानोपायैः सुभक्तितः ।
प्रसन्नां चक्रतुर्देवीं गिरिजां भक्तवत्सलाम्

evaṃ tau pitṛputrau hi nānopāyaiḥ subhaktitaḥ |
prasannāṃ cakraturdevīṃ girijāṃ bhaktavatsalām

तयोः सेवाप्रभावेण प्रसन्ना चण्डिका तदा ।
सुदर्शनं च पुत्रत्वे चकार गिरिजा मुने

tayoḥ sevāprabhāveṇa prasannā caṇḍikā tadā |
sudarśanaṃ ca putratve cakāra girijā mune

शिवं प्रसादयामास पुत्रार्थे चण्डिका स्वयम् ।
क्रुद्धाऽक्रुद्धा पुनश्चण्डी तत्पुत्रस्य प्रसन्नधीः

śivaṃ prasādayāmāsa putrārthe caṇḍikā svayam |
kruddhā'kruddhā punaścaṇḍī tatputrasya prasannadhīḥ

अथाज्ञाय प्रसन्नं तं महेशं वृषभध्वजम् ।
नमस्कृत्य स्वयं तस्य ह्युत्संगे तं न्यवेशयत्

athājñāya prasannaṃ taṃ maheśaṃ vṛṣabhadhvajam |
namaskṛtya svayaṃ tasya hyutsaṃge taṃ nyaveśayat

घृतस्नानं ततः कृत्वा पुत्रस्य गिरिजा स्वयम् ।
त्रिरावृत्तोपवीतं च ग्रन्थिनैकेन संयुतम्

ghṛtasnānaṃ tataḥ kṛtvā putrasya girijā svayam |
trirāvṛttopavītaṃ ca granthinaikena saṃyutam

सुदर्शनाय पुत्राय ददौ प्रीत्या तदाम्बिका ।
उद्दिश्य शिवगायत्रीं षोडशाक्षरसंयुताम्

sudarśanāya putrāya dadau prītyā tadāmbikā |
uddiśya śivagāyatrīṃ ṣoḍaśākṣarasaṃyutām

तदोंनमः शिवायेति श्रीशब्द पूर्वकाय च ।
वारान्षोडश संकल्पपूजां कुर्यादयं बटुः

tadoṃnamaḥ śivāyeti śrīśabda pūrvakāya ca |
vārānṣoḍaśa saṃkalpapūjāṃ kuryādayaṃ baṭuḥ

आस्नानादिप्रणामान्तं पूजयन्वृषभध्वजम् ।
मंत्रवादित्रपूजाभिस्सर्षीणां सन्निधौ तथा

āsnānādipraṇāmāntaṃ pūjayanvṛṣabhadhvajam |
maṃtravāditrapūjābhissarṣīṇāṃ sannidhau tathā

नाममंत्राननेकांश्च पाठयामास वै तदा ।
उवाच सुप्रसन्नात्मा चण्डिका च शिवस्तथा

nāmamaṃtrānanekāṃśca pāṭhayāmāsa vai tadā |
uvāca suprasannātmā caṇḍikā ca śivastathā

मदर्पितं च यत्किंचिद्धनधान्यादिकन्तथा ।
तत्सर्वं च त्वया ग्राह्यं न दोषाय भविष्यति

madarpitaṃ ca yatkiṃciddhanadhānyādikantathā |
tatsarvaṃ ca tvayā grāhyaṃ na doṣāya bhaviṣyati

मम कृत्ये भवान्मुख्यो देवीकृत्ये विशेषतः ।
घृततैलादिकं सर्वं त्वया ग्राह्यं मदर्पितम्

mama kṛtye bhavānmukhyo devīkṛtye viśeṣataḥ |
ghṛtatailādikaṃ sarvaṃ tvayā grāhyaṃ madarpitam

प्राजापत्यं भवेद्यर्हिं तर्ह्येको हि भवान्भवेत् ।
तदा पूजा च सम्पूर्णान्यथा सर्वा च निष्फला

prājāpatyaṃ bhavedyarhiṃ tarhyeko hi bhavānbhavet |
tadā pūjā ca sampūrṇānyathā sarvā ca niṣphalā

तिलकं वर्तुलं कार्यं स्नानं कार्यं सदा त्वया ।
शिवसन्ध्या च कर्तव्या गायत्री च तदीयिका

tilakaṃ vartulaṃ kāryaṃ snānaṃ kāryaṃ sadā tvayā |
śivasandhyā ca kartavyā gāyatrī ca tadīyikā

मत्सेवां प्रथमं कृत्वा कार्यमन्यत्कुलोचितम् ।
एवं कृतेऽखिले भद्रं दोषाः क्षान्ता मया तव

matsevāṃ prathamaṃ kṛtvā kāryamanyatkulocitam |
evaṃ kṛte'khile bhadraṃ doṣāḥ kṣāntā mayā tava

इत्युक्त्वा तस्य पुत्राश्च चत्वारो बटुकास्तदा ।
अभिषिक्ताश्चतुर्दिक्षु शिवेन परमात्मना

ityuktvā tasya putrāśca catvāro baṭukāstadā |
abhiṣiktāścaturdikṣu śivena paramātmanā

चण्डी चैवात्मनिकटे पुत्रं स्थाप्य सुदर्शनम् ।
तत्पुत्रान्प्रेरयामास वरान्दत्त्वा ह्यनेकशः

caṇḍī caivātmanikaṭe putraṃ sthāpya sudarśanam |
tatputrānprerayāmāsa varāndattvā hyanekaśaḥ

उभयोर्युवयोर्मध्ये वटुको यो भवेन्मम ।
तस्य स्याद्विजयो नित्यं नात्र कार्या विचारणा

ubhayoryuvayormadhye vaṭuko yo bhavenmama |
tasya syādvijayo nityaṃ nātra kāryā vicāraṇā

भवांश्च पूजितो येन तेनैवाहं प्रपूजिता ।
कर्तव्यं हि भवद्भिश्च स्वीयं कर्म सदा सुत

bhavāṃśca pūjito yena tenaivāhaṃ prapūjitā |
kartavyaṃ hi bhavadbhiśca svīyaṃ karma sadā suta

एवं तस्मै वरान्दत्तास्सपुत्राय महात्मने ।
सुदर्शनाय कृपया शिवाभ्यां जगतां कृते

evaṃ tasmai varāndattāssaputrāya mahātmane |
sudarśanāya kṛpayā śivābhyāṃ jagatāṃ kṛte

शिवाभ्यां स्थापिता यस्मात्तस्मात्तं वटुकाः स्मृताः ।
तपोभ्रष्टाश्च ये जाताः स्मृतास्तस्मात्तपोधमाः

śivābhyāṃ sthāpitā yasmāttasmāttaṃ vaṭukāḥ smṛtāḥ |
tapobhraṣṭāśca ye jātāḥ smṛtāstasmāttapodhamāḥ

शिवयोः कृपया सर्वे विस्तारं बहुधा गताः ।
तेषां च प्रथमा पूजा महापूजा महात्मनः

śivayoḥ kṛpayā sarve vistāraṃ bahudhā gatāḥ |
teṣāṃ ca prathamā pūjā mahāpūjā mahātmanaḥ

तेन यावत्कृता नैव पूजा वै शंकरस्य च ।
तावत्पूजा न कर्त्तव्या कृता चेन्न शुभापि सा

tena yāvatkṛtā naiva pūjā vai śaṃkarasya ca |
tāvatpūjā na karttavyā kṛtā cenna śubhāpi sā

शुभं वाप्यशुभं वापि बटुकं न परित्यजेत् ।
प्राजापत्ये च भोज्ये वै वटुरेको विशिष्यते

śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi baṭukaṃ na parityajet |
prājāpatye ca bhojye vai vaṭureko viśiṣyate

शिवयोश्च तथा कार्ये विशेषोऽत्र प्रदृश्यते ।
तदेव शृणु सुप्राज्ञ यथाहं वच्मि तेऽनघ ।
तस्यैव नगरे राज्ञो भद्रस्य नित्यभोजने ।
प्राजापत्यस्य नियमे ह्यन्धकेशसमीपतः

śivayośca tathā kārye viśeṣo'tra pradṛśyate |
tadeva śṛṇu suprājña yathāhaṃ vacmi te'nagha |
tasyaiva nagare rājño bhadrasya nityabhojane |
prājāpatyasya niyame hyandhakeśasamīpataḥ

यज्जातमद्भुतं वृत्तं शिवानुग्रहकारणात् ।
श्रूयतां तच्च सुप्रीत्या कथयामि यथाश्रुतम्

yajjātamadbhutaṃ vṛttaṃ śivānugrahakāraṇāt |
śrūyatāṃ tacca suprītyā kathayāmi yathāśrutam

ध्वज एकश्च तद्राज्ञे दत्तस्तुष्टेन शंभुना ।
प्रोक्तश्च कृपया राजा देवदेवेन तेन सः

dhvaja ekaśca tadrājñe dattastuṣṭena śaṃbhunā |
proktaśca kṛpayā rājā devadevena tena saḥ

प्रातश्च वर्ध्यतां राजन्ध्वजो रात्रौ पतिष्यति ।
मम त्वेवं च सम्पूर्णे प्राजापत्ये तथा पुनः

prātaśca vardhyatāṃ rājandhvajo rātrau patiṣyati |
mama tvevaṃ ca sampūrṇe prājāpatye tathā punaḥ

अन्यथायं ध्वजो मे हि रात्रावपि स्थिरो भवेत् ।
इत्युक्त्वान्तर्हितश्शंभू राज्ञे तुष्टः कृपानिधिः

anyathāyaṃ dhvajo me hi rātrāvapi sthiro bhavet |
ityuktvāntarhitaśśaṃbhū rājñe tuṣṭaḥ kṛpānidhiḥ

तथेति नियमश्चासीत्तस्य राज्ञो महामुने ।
प्राजापत्यं कृतं नित्यं शिवपूजाविधानत

tatheti niyamaścāsīttasya rājño mahāmune |
prājāpatyaṃ kṛtaṃ nityaṃ śivapūjāvidhānata

स्वयं प्रातर्विवर्दे्धेत ध्वजः सायं पतेदिति ।
यदि कार्यं च सम्पूर्णं जातं चैव भवेदिह

svayaṃ prātarvivardedheta dhvajaḥ sāyaṃ patediti |
yadi kāryaṃ ca sampūrṇaṃ jātaṃ caiva bhavediha

एकस्मिन्समये चात्र बटोः कार्यं पुरा ह्यभूत् ।
ध्वजः स पतितो वै हि ब्रह्मभोजं विनापि हि

ekasminsamaye cātra baṭoḥ kāryaṃ purā hyabhūt |
dhvajaḥ sa patito vai hi brahmabhojaṃ vināpi hi

दृष्ट्वा तच्च तदा तत्र पृष्टा राज्ञा च पण्डिताः ।
भुञ्जते ब्राह्मणा ह्यत्र नोत्थितो वै ध्वजस्त्विति

dṛṣṭvā tacca tadā tatra pṛṣṭā rājñā ca paṇḍitāḥ |
bhuñjate brāhmaṇā hyatra notthito vai dhvajastviti

कथं च पतितः सोऽत्र ब्राह्मणा ब्रूत सत्यतः ।
ते पृष्टाश्च तदा प्रोचुर्ब्राह्मणाः पण्डितोत्तमाः

kathaṃ ca patitaḥ so'tra brāhmaṇā brūta satyataḥ |
te pṛṣṭāśca tadā procurbrāhmaṇāḥ paṇḍitottamāḥ

ब्रह्मभोजे महाराज वटुको भोजितः पुरा ।
चण्डीपुत्रश्शिवस्तुष्टस्तस्माच्च पतितो ध्वजः

brahmabhoje mahārāja vaṭuko bhojitaḥ purā |
caṇḍīputraśśivastuṣṭastasmācca patito dhvajaḥ

तच्छ्रुत्वा नृपतिस्सोऽथ जनाश्चान्ये ऽपि सर्वशः ।
अभवन्विस्मितास्तत्र प्रशंसां चक्रिरे ततः

tacchrutvā nṛpatisso'tha janāścānye 'pi sarvaśaḥ |
abhavanvismitāstatra praśaṃsāṃ cakrire tataḥ

एवं च महिमा तेषां वर्द्धितः शङ्करेण हि ।
तस्माच्च वटुकाः श्रेष्ठाः पुरा विद्भिः प्रकीर्तिताः

evaṃ ca mahimā teṣāṃ varddhitaḥ śaṅkareṇa hi |
tasmācca vaṭukāḥ śreṣṭhāḥ purā vidbhiḥ prakīrtitāḥ

शिवपूजा तु तैः पूर्वमुत्तार्य्या नान्यथा पुनः ।
अन्येषां नाधिकारोऽस्ति शिवस्य वचनादिह

śivapūjā tu taiḥ pūrvamuttāryyā nānyathā punaḥ |
anyeṣāṃ nādhikāro'sti śivasya vacanādiha

उत्तारणं च कार्य्यं वै पूजा पूर्णा भवत्विति ।
एतावदेव तेषां तु शृणु नान्यत्तथैव च

uttāraṇaṃ ca kāryyaṃ vai pūjā pūrṇā bhavatviti |
etāvadeva teṣāṃ tu śṛṇu nānyattathaiva ca

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्टं च मुनीश्वराः ।
यच्छ्रुत्वा शिवपूजायाः फलं प्राप्नोति वै नरः

etatsarvaṃ samākhyātaṃ yatpṛṣṭaṃ ca munīśvarāḥ |
yacchrutvā śivapūjāyāḥ phalaṃ prāpnoti vai naraḥ