अध्याय 13: विरजा होम और यति का व्रत

गन्धपुष्पाक्षतादीनि पूजाद्रव्याण्युपाहरेत ॥ ।
नैर्ऋत्ये पूजयेद्देवं विघ्रेशं देवपूजितम् ।
गणानां त्वेति मन्त्रेणावाहयेत्सुविधानतः

gandhapuṣpākṣatādīni pūjādravyāṇyupāhareta || |
nairṛtye pūjayeddevaṃ vighreśaṃ devapūjitam |
gaṇānāṃ tveti mantreṇāvāhayetsuvidhānataḥ

रक्तवर्णं महाकायं सर्व्वाभरणभूषितम् ।
पाशांकुशाक्षाभीष्टञ्च दधानं करपंकजैः

raktavarṇaṃ mahākāyaṃ sarvvābharaṇabhūṣitam |
pāśāṃkuśākṣābhīṣṭañca dadhānaṃ karapaṃkajaiḥ

एवमावाह्य सन्ध्याय शंभुपुत्रं गजाननम् ।
अभ्यर्च्य पायसापूपनालिकेरगुडादिभिः

evamāvāhya sandhyāya śaṃbhuputraṃ gajānanam |
abhyarcya pāyasāpūpanālikeraguḍādibhiḥ

नैवेद्यमुत्तमं दद्यात्ताम्बूलादिमथापरम् ।
परितोष्य नमस्कृत्य निर्विघ्नम्प्रार्थयेत्ततः

naivedyamuttamaṃ dadyāttāmbūlādimathāparam |
paritoṣya namaskṛtya nirvighnamprārthayettataḥ

औपासनाग्नौ कर्त्तव्यं स्वगृह्योक्तविधानतः ।
आज्यभागान्तमाग्नेयं मखतन्त्रमतः परम्

aupāsanāgnau karttavyaṃ svagṛhyoktavidhānataḥ |
ājyabhāgāntamāgneyaṃ makhatantramataḥ param

भूः स्वाहेति त्र्यृचा पूर्णाहुतिं हुत्वा समाप्य च ।
गायत्रीं प्रजपेद्यावदपराह्णमतंद्रितः

bhūḥ svāheti tryṛcā pūrṇāhutiṃ hutvā samāpya ca |
gāyatrīṃ prajapedyāvadaparāhṇamataṃdritaḥ

अथ सायन्तनीं सन्ध्यामुपास्य स्नानपूर्वकम् ॥ ।
सायमौपासनं हुत्वा मौनी विज्ञापयेद्गुरुम्

atha sāyantanīṃ sandhyāmupāsya snānapūrvakam || |
sāyamaupāsanaṃ hutvā maunī vijñāpayedgurum

श्रपयित्वा चरुन्तस्मिन्समिदन्नाज्यभेदतः ।
जुहुयाद्रौद्रसूक्तेन सद्योजातादि पञ्चभिः

śrapayitvā caruntasminsamidannājyabhedataḥ |
juhuyādraudrasūktena sadyojātādi pañcabhiḥ

ब्रह्मभिश्च महादेवं सांबं वह्नौ विभावयेत् ।
गौरीर्मिमाय मन्त्रेण हुत्वा गौरीमनुस्मरन्

brahmabhiśca mahādevaṃ sāṃbaṃ vahnau vibhāvayet |
gaurīrmimāya mantreṇa hutvā gaurīmanusmaran

ततोऽग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति जुहुयात्सकृत् ।
हुत्वोपरिष्टात्तन्त्रन्तु ततोऽग्नेरुत्तरे बुधः

tato'gnaye sviṣṭakṛte svāheti juhuyātsakṛt |
hutvopariṣṭāttantrantu tato'gneruttare budhaḥ

स्थित्वासने जपेन्मौनी चैलाजिनकुशोत्तरे ।
आब्राह्मं च मुहूर्ते तु गायत्री दृढमानसः

sthitvāsane japenmaunī cailājinakuśottare |
ābrāhmaṃ ca muhūrte tu gāyatrī dṛḍhamānasaḥ

ततः स्नात्वा त्वशक्तश्चेद्भस्मना वा विधानतः ।
श्रपयित्वा चरुं तस्मिन्नग्नावे वाभिधारितम्

tataḥ snātvā tvaśaktaścedbhasmanā vā vidhānataḥ |
śrapayitvā caruṃ tasminnagnāve vābhidhāritam

उदगुद्वास्य बर्हिष्यासाद्याज्येन चरुं ततः ।
अभिघार्य्य व्याहृतीश्च रौद्रसूक्तञ्च पञ्च च

udagudvāsya barhiṣyāsādyājyena caruṃ tataḥ |
abhighāryya vyāhṛtīśca raudrasūktañca pañca ca

जपेद्ब्रह्माणि सन्धार्य्य चित्तं शिवपदांबुजे ।
प्रजापतिमथेन्द्रञ्च विश्वेदेवास्ततः परम्

japedbrahmāṇi sandhāryya cittaṃ śivapadāṃbuje |
prajāpatimathendrañca viśvedevāstataḥ param

ब्रह्माणं सचतुर्थ्यन्तं स्वाहांतान्प्रणवा दिकान् ।
संजप्य वाचयित्वाऽथ पुण्याहं च ततः परम्

brahmāṇaṃ sacaturthyantaṃ svāhāṃtānpraṇavā dikān |
saṃjapya vācayitvā'tha puṇyāhaṃ ca tataḥ param

परस्तात्तंत्रमग्नये स्वाहेत्यग्निमुखावधि ।
निर्वर्त्य पश्चात्प्राणाय स्वाहेत्यारभ्य पञ्चभिः

parastāttaṃtramagnaye svāhetyagnimukhāvadhi |
nirvartya paścātprāṇāya svāhetyārabhya pañcabhiḥ

साज्येन चरुणा पश्चादग्निं स्विष्टकृतं हुनेत् ।
पुनश्च प्रजपेत्सूक्तं रौद्रं ब्रह्माणि पञ्च च

sājyena caruṇā paścādagniṃ sviṣṭakṛtaṃ hunet |
punaśca prajapetsūktaṃ raudraṃ brahmāṇi pañca ca

महेशादिचतुर्व्यूहमन्त्रांश्च प्रजपेत्पुनः ।
हुत्वोपरिष्टात्तन्त्रन्तु स्वशाखोक्तेन वर्त्मना

maheśādicaturvyūhamantrāṃśca prajapetpunaḥ |
hutvopariṣṭāttantrantu svaśākhoktena vartmanā

तत्तद्देवान्समुद्दिश्य सांगं कुर्य्याद्विचक्षणः ।
एवमग्निमुखाद्यं यत्कर्मतन्त्रम्प्रवर्त्तितम्

tattaddevānsamuddiśya sāṃgaṃ kuryyādvicakṣaṇaḥ |
evamagnimukhādyaṃ yatkarmatantrampravarttitam

अतः परं प्रजुहुयाद्विरजाहोममात्मनः ।
षड्विंशतत्त्वरूपेस्मिन्देहे लीनस्य शुद्धये

ataḥ paraṃ prajuhuyādvirajāhomamātmanaḥ |
ṣaḍviṃśatattvarūpesmindehe līnasya śuddhaye

तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुध्यन्तामित्यनुस्मरन् ।
तत्रात्मतत्त्वशुद्ध्यर्थं मन्त्रैरारुणकेतुकैः

tattvānyetāni maddehe śudhyantāmityanusmaran |
tatrātmatattvaśuddhyarthaṃ mantrairāruṇaketukaiḥ

पठ्यमानैः पृथिव्यादिपुरुषांतं क्रमान्मुने ।
साज्येन चरुणा मौनी शिवपादाम्बुजं स्मरन्

paṭhyamānaiḥ pṛthivyādipuruṣāṃtaṃ kramānmune |
sājyena caruṇā maunī śivapādāmbujaṃ smaran

पृथिव्यादि च शब्दादि वागाद्यं पञ्चकं पुनः ।
श्रोत्राद्यञ्च शिरः पार्श्वपृष्ठोदरचतुष्टयम्

pṛthivyādi ca śabdādi vāgādyaṃ pañcakaṃ punaḥ |
śrotrādyañca śiraḥ pārśvapṛṣṭhodaracatuṣṭayam

जंघां च योजयेत्पश्चात्त्वगाद्यं धातुसप्तकम् ।
प्राणाद्यं पञ्चकं पश्चादन्नाद्यं कोशपञ्चकम्

jaṃghāṃ ca yojayetpaścāttvagādyaṃ dhātusaptakam |
prāṇādyaṃ pañcakaṃ paścādannādyaṃ kośapañcakam

मनाश्चित्तं च बुद्धिश्चाहंकृतिः ख्यातिरेव च ।
संकल्पन्तु गुणाः पश्चात्प्रकृतिः पुरुषस्ततः

manāścittaṃ ca buddhiścāhaṃkṛtiḥ khyātireva ca |
saṃkalpantu guṇāḥ paścātprakṛtiḥ puruṣastataḥ

पुरुषस्य तु भोक्तृत्वं प्रतिपन्नस्य भोजने ।
अन्तरंगतया तत्त्वपंचकं परिकीर्तितम्

puruṣasya tu bhoktṛtvaṃ pratipannasya bhojane |
antaraṃgatayā tattvapaṃcakaṃ parikīrtitam

नियतिः कालरागश्च विद्या च तदनन्तरम् ।
कला च पंचकमिदं मयोत्पन्नम्मुनीश्वर

niyatiḥ kālarāgaśca vidyā ca tadanantaram |
kalā ca paṃcakamidaṃ mayotpannammunīśvara

मायान्तु प्रकृतिं विद्यादिति माया श्रुतीरिता ।
तज्जान्येतानि तत्त्वानि श्रुत्युक्तानि न संशयः

māyāntu prakṛtiṃ vidyāditi māyā śrutīritā |
tajjānyetāni tattvāni śrutyuktāni na saṃśayaḥ

कालस्वभावो नियतिरिति च श्रुतितब्रवीत् ।
एतत्पञ्चकमेवास्य पञ्चकञ्चक्रमुच्यते

kālasvabhāvo niyatiriti ca śrutitabravīt |
etatpañcakamevāsya pañcakañcakramucyate

अजानन्पञ्चतत्त्वानि विद्वानपि च । मूढधीः ।
निपत्याधस्तात्प्रकृतेरुपरिष्टात्पुमानयम्

ajānanpañcatattvāni vidvānapi ca | mūḍhadhīḥ |
nipatyādhastātprakṛterupariṣṭātpumānayam

काकाक्षिन्यायमाश्रित्य वर्त्तते पार्श्वतोन्वहम् ।
विद्यातत्त्वमिदं प्रोक्तं शुद्धविद्यामहेश्वरौ

kākākṣinyāyamāśritya varttate pārśvatonvaham |
vidyātattvamidaṃ proktaṃ śuddhavidyāmaheśvarau

सदाशिवश्च शक्तिश्च शिवश्चेदं तु पञ्चकम् ।
शिव तत्त्वमिदम्ब्रह्मन्प्रज्ञानब्रह्मवाग्यतः

sadāśivaśca śaktiśca śivaścedaṃ tu pañcakam |
śiva tattvamidambrahmanprajñānabrahmavāgyataḥ

पृथिव्यादिशिवांतं यत्तत्त्वजातं मुनीश्वर ।
स्वकारणलयद्वारा शुद्धिरस्य विधीयताम्

pṛthivyādiśivāṃtaṃ yattattvajātaṃ munīśvara |
svakāraṇalayadvārā śuddhirasya vidhīyatām

एकादशानां मन्त्राणाम्परस्मैपद पूर्वकम् ।
शिवज्योतिश्चतुर्थ्यन्तमिदम्पदमथोच्चरेत्

ekādaśānāṃ mantrāṇāmparasmaipada pūrvakam |
śivajyotiścaturthyantamidampadamathoccaret

न ममेति वदेत्पश्चादुद्देशत्याग ईरितः ।
अतः परं विविद्यैति कपोतकायेति मन्त्रयोः

na mameti vadetpaścāduddeśatyāga īritaḥ |
ataḥ paraṃ vividyaiti kapotakāyeti mantrayoḥ

व्यापकाय पदस्यान्ते परमात्मन इत्यपि ।
शिवज्योतिश्चतुर्थ्यन्तं विश्वभूतपदम्पुनः

vyāpakāya padasyānte paramātmana ityapi |
śivajyotiścaturthyantaṃ viśvabhūtapadampunaḥ

घसनोत्सुकशब्दञ्च चतुर्थ्यंतमथो वदेत् ।
परस्मैपदमुच्चार्य्य देवाय पदमुच्चरेत्

ghasanotsukaśabdañca caturthyaṃtamatho vadet |
parasmaipadamuccāryya devāya padamuccaret

उत्तिष्ठस्वेति मन्त्रस्य विश्वरूपाय शब्दतः ।
पुरुषाय पदम्ब्रूयादोस्वाहेत्यस्य संवदेत्

uttiṣṭhasveti mantrasya viśvarūpāya śabdataḥ |
puruṣāya padambrūyādosvāhetyasya saṃvadet

लोकत्रयपदस्यान्ते व्यापिने परमात्मने ।
शिवायेदं न मम च पदम्ब्रूयादतः परम्

lokatrayapadasyānte vyāpine paramātmane |
śivāyedaṃ na mama ca padambrūyādataḥ param

स्व शाखोक्तप्रकारेण पुरस्तात्तन्त्रकर्म्म च ।
निर्वर्त्य सर्पिषा मिश्रं चरुम्प्राश्य पुरोधसे

sva śākhoktaprakāreṇa purastāttantrakarmma ca |
nirvartya sarpiṣā miśraṃ carumprāśya purodhase

प्रदद्याद्दक्षिणान्तस्मै हेमादिपरिबृंहिताम् ।
ब्रह्माणमुद्वास्य ततः प्रातरौपासनं हुनेत्

pradadyāddakṣiṇāntasmai hemādiparibṛṃhitām |
brahmāṇamudvāsya tataḥ prātaraupāsanaṃ hunet

सं मां सिञ्चन्तु मरुत इति मन्त्रञ्जपेन्नरः ।
याते अग्न इत्यनेन मन्त्रेणाग्नौ प्रताप्य च

saṃ māṃ siñcantu maruta iti mantrañjapennaraḥ |
yāte agna ityanena mantreṇāgnau pratāpya ca

हस्तमग्नौ समारोप्य स्वात्मन्यद्वैतधामनि ।
प्राभातिकीं ततः सन्ध्यामुपास्यादित्यमप्यथ

hastamagnau samāropya svātmanyadvaitadhāmani |
prābhātikīṃ tataḥ sandhyāmupāsyādityamapyatha

उपस्थाय प्रविश्याप्सु नाभिदघ्नं प्रवेशयन् ।
तन्मन्त्रान्प्रजपेत्प्रीत्या निश्चलात्मा समुत्सुकः

upasthāya praviśyāpsu nābhidaghnaṃ praveśayan |
tanmantrānprajapetprītyā niścalātmā samutsukaḥ

आहिताग्निस्तु यः कुर्य्यात्प्राजापत्येष्टिमाहिते ।
श्रौते वैश्वानरे सम्यक्सर्ववेदसदक्षिणाम्

āhitāgnistu yaḥ kuryyātprājāpatyeṣṭimāhite |
śraute vaiśvānare samyaksarvavedasadakṣiṇām

अथाग्निमात्मन्यारोप्य ब्राह्मणः प्रव्रजेद्गृहात् ।
सावित्रीप्रथमं पादं सावित्रीमित्युदीर्य च

athāgnimātmanyāropya brāhmaṇaḥ pravrajedgṛhāt |
sāvitrīprathamaṃ pādaṃ sāvitrīmityudīrya ca

प्रवेशयामि शब्दान्ते भूरोमिति च संवदेत् ।
द्वितीयम्पादमुच्चार्य्य सावित्रीमिति पूर्व्ववत्

praveśayāmi śabdānte bhūromiti ca saṃvadet |
dvitīyampādamuccāryya sāvitrīmiti pūrvvavat

प्रवेशयामि शब्दान्ते भुवरोमिति संवदेत् ।
तृतीयम्पादमुच्चार्य्य सावित्रीमित्यतः परम्

praveśayāmi śabdānte bhuvaromiti saṃvadet |
tṛtīyampādamuccāryya sāvitrīmityataḥ param

प्रवेशयामि शब्दान्ते सुवरोमित्युदीरयेत् ।
त्रिपादमुच्चरेत्पूर्वं सावित्रीमित्यतः परम्

praveśayāmi śabdānte suvaromityudīrayet |
tripādamuccaretpūrvaṃ sāvitrīmityataḥ param

प्रवेशयामि शब्दान्ते भूर्भुवस्सुवरोमिति ।
उदीरयेत्परम्प्रीत्या निश्चलात्मा मुनीश्वर

praveśayāmi śabdānte bhūrbhuvassuvaromiti |
udīrayetparamprītyā niścalātmā munīśvara

इयम्भगवती साक्षाच्छंकरार्द्धशरीरिणी ।
पंचवक्त्रा दशभुजा विपञ्चनयनोज्ज्वला

iyambhagavatī sākṣācchaṃkarārddhaśarīriṇī |
paṃcavaktrā daśabhujā vipañcanayanojjvalā

नवरत्नकिरीटोद्यच्चन्द्र लेखावतंसिनी ।
शुद्धस्फटिकसंकाशा दयायुधधरा शुभा

navaratnakirīṭodyaccandra lekhāvataṃsinī |
śuddhasphaṭikasaṃkāśā dayāyudhadharā śubhā

हारकेयूरकटककिंकिणीनूपुरादिभिः ।
भूषितावयवा दिव्यवसना रत्नभूषणा

hārakeyūrakaṭakakiṃkiṇīnūpurādibhiḥ |
bhūṣitāvayavā divyavasanā ratnabhūṣaṇā

विष्णुना विधिना देवऋषिगंधर्व्वनायकैः ।
मानवैश्च सदा सेव्या सर्व्वात्मव्यापिनी शिवा

viṣṇunā vidhinā devaṛṣigaṃdharvvanāyakaiḥ |
mānavaiśca sadā sevyā sarvvātmavyāpinī śivā

सदाशिवस्य देवस्य धर्मपत्नी मनोहरा ।
जगदम्बा त्रिजननी त्रिगुणा निर्गुणाप्यजा

sadāśivasya devasya dharmapatnī manoharā |
jagadambā trijananī triguṇā nirguṇāpyajā

इत्येवं संविचार्य्याथ गायत्रीं प्रजपेत्सुधीः ।
आदिदेवीं च त्रिपदां ब्राह्मणत्वादिदामजाम्

ityevaṃ saṃvicāryyātha gāyatrīṃ prajapetsudhīḥ |
ādidevīṃ ca tripadāṃ brāhmaṇatvādidāmajām

यो ह्यन्यथा जपेत्पापो गायत्री शिवरूपिणीम् ।
स पच्यते महाघोरे नरके कल्पसंख्यया

yo hyanyathā japetpāpo gāyatrī śivarūpiṇīm |
sa pacyate mahāghore narake kalpasaṃkhyayā

सा व्याहृतिभ्यः संजाता तास्वेव विलयं गता ।
ताश्च प्रणवसम्भूताः प्रणवे विलयं गता

sā vyāhṛtibhyaḥ saṃjātā tāsveva vilayaṃ gatā |
tāśca praṇavasambhūtāḥ praṇave vilayaṃ gatā

प्रणवस्सर्ववेदादिः प्रणवः शिववाचकः ।
मन्त्राधिराजराजश्च महाबीजं मनुः परः

praṇavassarvavedādiḥ praṇavaḥ śivavācakaḥ |
mantrādhirājarājaśca mahābījaṃ manuḥ paraḥ

शिवो वा प्रणवो ह्येष प्रणवो वा शिवः स्मृतः ।
वाच्यवाचकयोर्भेदो नात्यन्तं विद्यते यतः

śivo vā praṇavo hyeṣa praṇavo vā śivaḥ smṛtaḥ |
vācyavācakayorbhedo nātyantaṃ vidyate yataḥ

एनमेव महामन्त्रञ्जीवानाञ्च तनुत्यजाम् ।
काश्यां संश्राव्य मरणे दत्ते मुक्तिं परां शिवः

enameva mahāmantrañjīvānāñca tanutyajām |
kāśyāṃ saṃśrāvya maraṇe datte muktiṃ parāṃ śivaḥ

तस्मादेकाक्षरन्देवं शिवं परमकारणम् ।
उपासते यतिश्रेष्ठा हृदयाम्भोजमध्यगम्

tasmādekākṣarandevaṃ śivaṃ paramakāraṇam |
upāsate yatiśreṣṭhā hṛdayāmbhojamadhyagam

मुमुक्षवोऽपरे धीरा विरक्ता लौकिका नराः ।
विषयान्मनसा ज्ञात्वोपासते परमं शिवम्

mumukṣavo'pare dhīrā viraktā laukikā narāḥ |
viṣayānmanasā jñātvopāsate paramaṃ śivam

एवं विलाप्य गायत्रीं प्रणवे शिववाचके ।
अहं वृक्षस्य रेरिवेत्यनुवाकं जपेत्पुनः

evaṃ vilāpya gāyatrīṃ praṇave śivavācake |
ahaṃ vṛkṣasya rerivetyanuvākaṃ japetpunaḥ

यश्छन्दसामृषभ इत्यनुवाकमुपक्रमात् ।
गोपायांतं जपन्पश्चादुत्थितोहमितीरयेत्

yaśchandasāmṛṣabha ityanuvākamupakramāt |
gopāyāṃtaṃ japanpaścādutthitohamitīrayet

वदेज्जयेत्त्रिधा मन्दमध्योच्छ्रायक्रमान्मुने ।
प्रणवम्पूर्व्वमुद्धत्य सृष्टिस्थितिलयक्रमात्

vadejjayettridhā mandamadhyocchrāyakramānmune |
praṇavampūrvvamuddhatya sṛṣṭisthitilayakramāt

तेषामथ क्रमाद्भूयाद्भूस्संन्यस्तम्भुवस्तथा ।
संन्यस्तं सुवरित्युक्त्वा संन्यस्तं पदमुच्चरम्

teṣāmatha kramādbhūyādbhūssaṃnyastambhuvastathā |
saṃnyastaṃ suvarityuktvā saṃnyastaṃ padamuccaram

सर्वमंत्राद्यः प्रदेशे मयेति च पदं वदेत् ।
प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य समष्टिं व्याहृतीर्वदेत्

sarvamaṃtrādyaḥ pradeśe mayeti ca padaṃ vadet |
praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya samaṣṭiṃ vyāhṛtīrvadet

समस्तमित्यतो ब्रूयान्मयेति च समब्रवीत् ।
सदाशिवं हृदि ध्यात्वा मंदादीति ततो मुने

samastamityato brūyānmayeti ca samabravīt |
sadāśivaṃ hṛdi dhyātvā maṃdādīti tato mune

प्रैषमंत्रांस्तु जप्त्वैवं सावधानेन चेतसा ।
अभयं सर्वभूतेभ्यो मत्तः स्वाहेति संजपन्

praiṣamaṃtrāṃstu japtvaivaṃ sāvadhānena cetasā |
abhayaṃ sarvabhūtebhyo mattaḥ svāheti saṃjapan

प्राच्यां दिश्यप उद्धृत्य प्रक्षिपेदजलिं ततः ।
शिखां यज्ञोपवीतं च यत्रोत्पाट्य च पाणिना

prācyāṃ diśyapa uddhṛtya prakṣipedajaliṃ tataḥ |
śikhāṃ yajñopavītaṃ ca yatrotpāṭya ca pāṇinā

गृहीत्वा प्रणवं भूश्च समुद्रं गच्छ सम्वदेत् ।
वह्निजायां समुच्चार्य्य सोदकाञ्जलिना ततः

gṛhītvā praṇavaṃ bhūśca samudraṃ gaccha samvadet |
vahnijāyāṃ samuccāryya sodakāñjalinā tataḥ

अप्सु हूयादथ प्रेषैरभिमंत्र्य त्रिधा त्वपः ।
प्राश्य तीरे समागत्य भूमौ वस्त्रादिकं त्यजेत्

apsu hūyādatha preṣairabhimaṃtrya tridhā tvapaḥ |
prāśya tīre samāgatya bhūmau vastrādikaṃ tyajet

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा गच्छेस्सप्तपदाधिकम् ।
किञ्चिद्दूरमथाचार्यस्तिष्ठ तिष्ठेति संवदेत्

udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā gacchessaptapadādhikam |
kiñciddūramathācāryastiṣṭha tiṣṭheti saṃvadet

लोकस्य व्यवहारार्थं कौपीनं दण्डमेव च ।
भगवन्स्वीकुरुष्वेति दद्यात्स्वेनैव पाणिना

lokasya vyavahārārthaṃ kaupīnaṃ daṇḍameva ca |
bhagavansvīkuruṣveti dadyātsvenaiva pāṇinā

दत्त्वा सुदोरं कौपीनं काषायवसनं ततः ।
आच्छाद्याचम्य च द्वेधा त शिष्यमिति संवदेत्

dattvā sudoraṃ kaupīnaṃ kāṣāyavasanaṃ tataḥ |
ācchādyācamya ca dvedhā ta śiṣyamiti saṃvadet

इन्द्रस्य वज्रोऽसि तत इति मन्त्रमुदाहरेत् ।
सम्प्रार्थ्य दण्डं गृह्णीयात्सखाय इति संजपन्

indrasya vajro'si tata iti mantramudāharet |
samprārthya daṇḍaṃ gṛhṇīyātsakhāya iti saṃjapan

अथ गत्वा गुरोः पार्श्वं शिवपादांबुजं स्मरन् ।
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ त्रिवारं संयतात्मवान्

atha gatvā guroḥ pārśvaṃ śivapādāṃbujaṃ smaran |
praṇameddaṇḍavadbhūmau trivāraṃ saṃyatātmavān

पुनरुत्थाय च शनैः प्रेम्णा पश्यन्गुरुं निजम् ।
कृताञ्जलिपुटस्तिष्ठेद्गुरुपाद समीपतः

punarutthāya ca śanaiḥ premṇā paśyanguruṃ nijam |
kṛtāñjalipuṭastiṣṭhedgurupāda samīpataḥ

कर्म्मारम्भात्पूर्वमेव गृहीत्वा गोमयं शुभम् ।
स्थूलामलकमात्रेण कृत्वा पिण्डान्विशोषयेत

karmmārambhātpūrvameva gṛhītvā gomayaṃ śubham |
sthūlāmalakamātreṇa kṛtvā piṇḍānviśoṣayeta

सौरैस्तु किरणैरेव होमारम्भाग्निमध्यगान् ।
निक्षिप्य होमसम्पूर्त्तौ भस्म संगृह्य गोपयेत्

sauraistu kiraṇaireva homārambhāgnimadhyagān |
nikṣipya homasampūrttau bhasma saṃgṛhya gopayet

ततो गुरुस्समादाय विरजानलजं सितम् ।
भस्म तेनैव तं शिष्यमग्निरित्यादिभिः क्रमात्

tato gurussamādāya virajānalajaṃ sitam |
bhasma tenaiva taṃ śiṣyamagnirityādibhiḥ kramāt

मंत्रैरंगानि संस्पृश्य मूर्द्धादिचरणान्ततः ।
ईशानाद्यैः पञ्चमंत्रै शिर आरभ्य सर्वतः

maṃtrairaṃgāni saṃspṛśya mūrddhādicaraṇāntataḥ |
īśānādyaiḥ pañcamaṃtrai śira ārabhya sarvataḥ

समुद्धृत्य विधानेन त्रिपुण्ड्रं धारयेत्ततः ।
त्रियायुषैस्त्र्यम्बकैश्च मूर्ध्न आरभ्य च क्रमात्

samuddhṛtya vidhānena tripuṇḍraṃ dhārayettataḥ |
triyāyuṣaistryambakaiśca mūrdhna ārabhya ca kramāt

ततस्सद्भक्तियुक्तेन चेतसा शिष्यसत्तमः ।
हृत्पंकजे समासीनं ध्यायेच्छिवमुमासखम्

tatassadbhaktiyuktena cetasā śiṣyasattamaḥ |
hṛtpaṃkaje samāsīnaṃ dhyāyecchivamumāsakham

हस्तं निधाय शिरसि शिष्यस्य स गुरुर्वदेत् ।
त्रिवारं प्रणवं दक्षकर्णे ऋष्यादिसंयुतम्

hastaṃ nidhāya śirasi śiṣyasya sa gururvadet |
trivāraṃ praṇavaṃ dakṣakarṇe ṛṣyādisaṃyutam

ततः कृत्वा च करुणां प्रणवस्यार्थ मादिशेत् ।
षड्विधार्त्थपरि ज्ञानसहितं गुरुसत्तमः

tataḥ kṛtvā ca karuṇāṃ praṇavasyārtha mādiśet |
ṣaḍvidhārtthapari jñānasahitaṃ gurusattamaḥ

द्विषट्प्रकारं स गुरुं प्रणमेद्भुवि दण्डवत् ।
तदधीनो भवेन्नित्यं नान्यत्कर्म्म समाचरेत्

dviṣaṭprakāraṃ sa guruṃ praṇamedbhuvi daṇḍavat |
tadadhīno bhavennityaṃ nānyatkarmma samācaret

तदाज्ञया ततः शिष्यो वेदान्तार्थानुसारतः ।
शिवज्ञानपरो भूयात्सगुणागुणभेदतः

tadājñayā tataḥ śiṣyo vedāntārthānusārataḥ |
śivajñānaparo bhūyātsaguṇāguṇabhedataḥ

ततस्तेनैव शिष्येण श्रवणाद्यंगपूर्व्वकम् ।
प्रभातिकाद्यनुष्ठानं जपान्ते कारयेद्गुरुः

tatastenaiva śiṣyeṇa śravaṇādyaṃgapūrvvakam |
prabhātikādyanuṣṭhānaṃ japānte kārayedguruḥ

पूजां च मण्डले तस्मिन्कैलासप्रस्तराह्वये ।
शिवोदितेन मार्गेण शिष्यस्तत्रैव पूजयेत्

pūjāṃ ca maṇḍale tasminkailāsaprastarāhvaye |
śivoditena mārgeṇa śiṣyastatraiva pūjayet

देवन्नित्यमशक्तश्चेत्पूजितुं गुरुणा शुभम् ।
स्फाटिकं पीठिकोपेतं गृह्णीयाल्लिंगमैश्वरम्

devannityamaśaktaścetpūjituṃ guruṇā śubham |
sphāṭikaṃ pīṭhikopetaṃ gṛhṇīyālliṃgamaiśvaram

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसोऽपि मे ।
न त्वनभ्यर्च्य भुञ्जीयां भगवन्तं त्रिलोचनम्

varaṃ prāṇaparityāgaśchedanaṃ śiraso'pi me |
na tvanabhyarcya bhuñjīyāṃ bhagavantaṃ trilocanam

एवन्त्रिवारमुच्चार्य्य शपथं गुरुसन्निधौ ।
कुर्य्याद्दृढमनाश्शिष्यः शिवभक्तिसमुद्वहन्

evantrivāramuccāryya śapathaṃ gurusannidhau |
kuryyāddṛḍhamanāśśiṣyaḥ śivabhaktisamudvahan

तत एव महादेवं नित्यमुद्युक्तमानसः ।
पूजयेत्परया भक्त्या पञ्चावरणमार्गतः

tata eva mahādevaṃ nityamudyuktamānasaḥ |
pūjayetparayā bhaktyā pañcāvaraṇamārgataḥ