अध्याय 10: कालहस्ती से सूत का काशी लौटना

गतेऽथ सूते मुनयस्सुविस्मिता विचिन्त्य चान्योन्यमिदन्तु विस्मृतम् ।
यद्वामदेवस्य मतन्मुनीश्वर प्रत्यूचितन्तत्खलु नष्टमद्य नः

gate'tha sūte munayassuvismitā vicintya cānyonyamidantu vismṛtam |
yadvāmadevasya matanmunīśvara pratyūcitantatkhalu naṣṭamadya naḥ

कदानुभूयान्मुनिवर्यदर्शनम्भावाब्धिदुःखौघहरम्परं हि तत् ।
महेश्वराराधनपुण्यतोऽधुना मुनीश्वरस्सत्वरमाविरस्तु नः

kadānubhūyānmunivaryadarśanambhāvābdhiduḥkhaughaharamparaṃ hi tat |
maheśvarārādhanapuṇyato'dhunā munīśvarassatvaramāvirastu naḥ

इति चिन्तासमाविष्टा मुनयो मुनिपुंगवम् ।
व्यासं संपूज्य हृत्पद्मे तस्थुस्तद्दशर्नोत्सुकाः

iti cintāsamāviṣṭā munayo munipuṃgavam |
vyāsaṃ saṃpūjya hṛtpadme tasthustaddaśarnotsukāḥ

सम्वत्सरान्ते स पुनः काशीम्प्राप महामुनिः ।
शिवभक्तिरतो ज्ञानी पुराणार्थप्रकाशकः

samvatsarānte sa punaḥ kāśīmprāpa mahāmuniḥ |
śivabhaktirato jñānī purāṇārthaprakāśakaḥ

तन्दृष्ट्वा सूतमायान्तम्मुनयो हृष्टचेतसः ।
अभ्युत्थानासनार्घ्यादिपूजया समपूजयन्

tandṛṣṭvā sūtamāyāntammunayo hṛṣṭacetasaḥ |
abhyutthānāsanārghyādipūjayā samapūjayan

सोपि तान्मुनिशार्दूलानभिनन्द्य स्मितोदरम् ।
प्रीत्या स्नात्वा जाह्नवीये जले परमपावने

sopi tānmuniśārdūlānabhinandya smitodaram |
prītyā snātvā jāhnavīye jale paramapāvane

ऋषीन्संतर्प्य च सुरान्पितॄंश्च तिलतण्डुलैः ।
तीरमागत्य सम्प्रोक्ष्य वाससी परिधाय च

ṛṣīnsaṃtarpya ca surānpitṝṃśca tilataṇḍulaiḥ |
tīramāgatya samprokṣya vāsasī paridhāya ca

द्विराचम्य समादाय भस्म सद्यादिमंत्रतः ।
उद्धूलनादिक्रमतो विधार्य्याऽथ मुनीश्वरः

dvirācamya samādāya bhasma sadyādimaṃtrataḥ |
uddhūlanādikramato vidhāryyā'tha munīśvaraḥ

रुद्राक्षमालाभरणः कृतनित्यक्रियस्सुधी ।
यथोक्तांगेषु विधिना त्रिपुण्ड्रं रचति स्म ह

rudrākṣamālābharaṇaḥ kṛtanityakriyassudhī |
yathoktāṃgeṣu vidhinā tripuṇḍraṃ racati sma ha

विश्वेश्वरमुमाकान्तं ससुतं सगणाधिपम् ।
पूजयामास सद्भक्त्या ह्यस्तौ न्नत्वा मुहुर्मुहुः

viśveśvaramumākāntaṃ sasutaṃ sagaṇādhipam |
pūjayāmāsa sadbhaktyā hyastau nnatvā muhurmuhuḥ

कालभैरवनाथं च संपूज्याथ विधानतः ।
प्रदक्षिणीकृत्य पुनस्त्रेधा नत्वा च पंचधा

kālabhairavanāthaṃ ca saṃpūjyātha vidhānataḥ |
pradakṣiṇīkṛtya punastredhā natvā ca paṃcadhā

पुनः प्रदक्षिणी कृत्य प्रणम्य भुवि दण्डवत् ।
तुष्टाव परया स्तुत्या संस्मरंस्तत्पदाम्बुजम्

punaḥ pradakṣiṇī kṛtya praṇamya bhuvi daṇḍavat |
tuṣṭāva parayā stutyā saṃsmaraṃstatpadāmbujam

श्रीमत्पंचाक्षरीम्विद्यामष्टोत्तरसहस्रकम् ।
संजप्य पुरतः स्थित्वा क्षमापय्य महेश्वरम्

śrīmatpaṃcākṣarīmvidyāmaṣṭottarasahasrakam |
saṃjapya purataḥ sthitvā kṣamāpayya maheśvaram

चण्डेशं सम्प्रपूज्याऽथ मुक्तिमण्डपमध्यतः ।
निर्द्दिष्टमासनं भेजे मुनिभिर्वेदपारगैः

caṇḍeśaṃ samprapūjyā'tha muktimaṇḍapamadhyataḥ |
nirddiṣṭamāsanaṃ bheje munibhirvedapāragaiḥ

एवं स्थितेषु सर्वेषु नमस्कृत्य समंत्रकम् ।
अथ प्राह मुनीन्द्राणां भाववृद्धिकरम्वच

evaṃ sthiteṣu sarveṣu namaskṛtya samaṃtrakam |
atha prāha munīndrāṇāṃ bhāvavṛddhikaramvaca

सूत कृतः ।
धन्या यूयं महाप्राज्ञा मुनयश्शंसितव्रताः ।
भवदर्थमिह प्राप्तोऽहन्तद्वृत्तमिदं शृणु

sūta kṛtaḥ |
dhanyā yūyaṃ mahāprājñā munayaśśaṃsitavratāḥ |
bhavadarthamiha prāpto'hantadvṛttamidaṃ śṛṇu

यदाहमुपदिश्याथ भवतः प्रणवार्थकम् ।
गतस्तीर्थाटनार्थाय तद्वृत्तान्तम्ब्रवीमि वः

yadāhamupadiśyātha bhavataḥ praṇavārthakam |
gatastīrthāṭanārthāya tadvṛttāntambravīmi vaḥ

इतो निर्गत्य सम्प्राप्य तीरं दक्षपयोनिधेः ।
स्नात्वा सम्पूज्य विधिवद्देवीं कन्यामयीं शिवाम् ।
पुनरागत्य विप्रेन्द्रास्सुवर्णमुखरीतटम्

ito nirgatya samprāpya tīraṃ dakṣapayonidheḥ |
snātvā sampūjya vidhivaddevīṃ kanyāmayīṃ śivām |
punarāgatya viprendrāssuvarṇamukharītaṭam

श्रीकालहस्तिशैलाख्यनगरे परमाद्भुते ।
सुवर्णमुखरीतोये स्नात्वा देवानृषीनपि

śrīkālahastiśailākhyanagare paramādbhute |
suvarṇamukharītoye snātvā devānṛṣīnapi

सन्तर्प्य विधिवद्भक्त्या समुदं गिरिशं स्मरन् ।
समर्च्य कालहस्तीशं चन्द्रकांतसमप्रभम्

santarpya vidhivadbhaktyā samudaṃ giriśaṃ smaran |
samarcya kālahastīśaṃ candrakāṃtasamaprabham

पश्चिमाभिमुखम्पंचशिरसम्परमाद्भुतम् ।
सकृद्दर्शनमात्रेण सर्वाघक्षयकारणम्

paścimābhimukhampaṃcaśirasamparamādbhutam |
sakṛddarśanamātreṇa sarvāghakṣayakāraṇam

सर्वसिद्धिप्रदम्भुक्तिमुक्तिदन्त्रिगुणेश्वरम् ।
ततश्च परया भक्त्या तस्य दक्षिणगां शिवाम्

sarvasiddhipradambhuktimuktidantriguṇeśvaram |
tataśca parayā bhaktyā tasya dakṣiṇagāṃ śivām

ज्ञानप्रसूनकलिकां समर्च्य हि जगत्प्रसूम् ।
श्रीमत्पंचाक्षरीं विद्यामष्टोत्तरसहस्रकम्

jñānaprasūnakalikāṃ samarcya hi jagatprasūm |
śrīmatpaṃcākṣarīṃ vidyāmaṣṭottarasahasrakam

जप्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्तुत्वा नत्वा मुहुर्मुहुः

japtvā pradakṣiṇīkṛtya stutvā natvā muhurmuhuḥ

ततः प्रदक्षिणीकृत्य गिरिम्प्रत्यहमादरात् ।
आमोदतीव मनसि प्रत्यहन्नियमास्थितः

tataḥ pradakṣiṇīkṛtya girimpratyahamādarāt |
āmodatīva manasi pratyahanniyamāsthitaḥ

अनयञ्चतुरो मासानेवन्तत्र मुनीश्वराः ।
ज्ञानप्रसूनकलिका महादेव्याः प्रसादतः

anayañcaturo māsānevantatra munīśvarāḥ |
jñānaprasūnakalikā mahādevyāḥ prasādataḥ

एकदा तु समास्तीर्य चैलाजिनकुशोत्तरम् ।
आसनम्परमन्तस्मिन्स्थित्वा रुद्धेन्द्रियो मुनि

ekadā tu samāstīrya cailājinakuśottaram |
āsanamparamantasminsthitvā ruddhendriyo muni

समाधिमास्थाय सदा परमानंदचिद्धनः ।
परिपूर्णश्शिवोस्मीति निर्व्यग्रहृदयोऽभवम्

samādhimāsthāya sadā paramānaṃdaciddhanaḥ |
paripūrṇaśśivosmīti nirvyagrahṛdayo'bhavam

एतस्मिन्नेव समये सद्गुरुः करुणानिधिः ।
नीलजीमूतसङ्काशो विद्युत्पिङ्गजटाधरः

etasminneva samaye sadguruḥ karuṇānidhiḥ |
nīlajīmūtasaṅkāśo vidyutpiṅgajaṭādharaḥ

प्रांशुः कमण्डलूद्दण्डकृष्णाजिनधरस्स्वयम् ।
भस्मावदातसर्वाङ्गस्सर्वलक्षणलक्षितः

prāṃśuḥ kamaṇḍalūddaṇḍakṛṣṇājinadharassvayam |
bhasmāvadātasarvāṅgassarvalakṣaṇalakṣitaḥ

त्रिपुण्ड्रविलसद्भालो रुद्राक्षालङ्कृताकृतिः ।
पद्मपत्रारुणायामविस्तीर्णनयनद्वयः

tripuṇḍravilasadbhālo rudrākṣālaṅkṛtākṛtiḥ |
padmapatrāruṇāyāmavistīrṇanayanadvayaḥ

प्रादुर्भूय हृदम्भोजे तदानीमेव सत्वरम् ।
विमोहितस्तदैवासमेतदद्भुतमास्तिकाः

prādurbhūya hṛdambhoje tadānīmeva satvaram |
vimohitastadaivāsametadadbhutamāstikāḥ

तत उन्मील्य नयने विलापं कृतवानहम् ।
आसीन्ममाश्रुपातश्च गिरिनिर्झरसन्निभः

tata unmīlya nayane vilāpaṃ kṛtavānaham |
āsīnmamāśrupātaśca girinirjharasannibhaḥ

एतस्मिन्नेव समये श्रुता वागशरीरिणी ।
व्योम्नो महाद्भुता विप्रास्तामेव शृणुतादरात्

etasminneva samaye śrutā vāgaśarīriṇī |
vyomno mahādbhutā viprāstāmeva śṛṇutādarāt

सूतपुत्र महाभाग गच्छ वाराणसीम्पुरीम् ।
तत्रासन्मुनयः पूर्वमुपदिष्टास्त्वयाऽधुना

sūtaputra mahābhāga gaccha vārāṇasīmpurīm |
tatrāsanmunayaḥ pūrvamupadiṣṭāstvayā'dhunā

त्वदुपागमकल्याणं कांक्षंते विवशा भृशम् ।
तिष्ठन्ति ते निराहारा इत्युक्त्वा विरराम सा

tvadupāgamakalyāṇaṃ kāṃkṣaṃte vivaśā bhṛśam |
tiṣṭhanti te nirāhārā ityuktvā virarāma sā

तत उत्थाय तरसा देवन्देवीञ्च भक्तितः ।
प्रदक्षिणीकृत्य पुनः प्रणम्य भुवि दण्डवत्

tata utthāya tarasā devandevīñca bhaktitaḥ |
pradakṣiṇīkṛtya punaḥ praṇamya bhuvi daṇḍavat

द्विषड्वारं गुरोराज्ञां विज्ञाय शिवयोरथ ।
क्षेत्रान्निर्गत्य तरसा चत्वारिंशद्दिनान्तरे

dviṣaḍvāraṃ gurorājñāṃ vijñāya śivayoratha |
kṣetrānnirgatya tarasā catvāriṃśaddināntare

आगतोऽस्मि मुनिश्रेष्ठा अनुगृह्णन्तु मामिह ।
मया किमद्य वक्तव्यं भवन्तस्तद्ब्रुवन्तु मे

āgato'smi muniśreṣṭhā anugṛhṇantu māmiha |
mayā kimadya vaktavyaṃ bhavantastadbruvantu me

इति सूतवचश्श्रुत्वा ऋषयो हृष्टमानसाः ।
अवोचन्मुनिशार्दूलं व्यासन्नत्वा मुहुर्मुहुः

iti sūtavacaśśrutvā ṛṣayo hṛṣṭamānasāḥ |
avocanmuniśārdūlaṃ vyāsannatvā muhurmuhuḥ