नवम मण्डल

सूक्त 87: उशना ने गौओं का गुप्त नाम जाना

ऋषि: उशना काव्यः · देवता: पवमानः सोमः · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 87 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

उशना ने गौओं का गुप्त नाम जाना

उशना काव्य, पवमान सोम के नौ त्रिष्टुप् मन्त्र। दौड़ो और कलश में बैठो; ऋत्विज सोम को वेगवान अश्व की भाँति सँवारते हैं और लगाम से बर्हि तक ले जाते हैं। सोम उत्तम आयुधों वाले, देवों के पिता और जनक, द्युलोक के स्तम्भ और पृथ्वी के आधार। पर्वत के भीतर से धारा ने छिपी गौओं को खोज निकाला; उशना की कवि-प्रज्ञा ने उनका गुप्त नाम जाना। धारा इन्द्र के लिए बादलों से गरजती बिजली की भाँति चमकती है। सोम इन्द्र के साथ एक ही रथ पर गौओं के समूह तक जाते हैं, और उनसे अन्न और बल माँगा जाता है।

87.1

प्र तु द्र॑व॒ परि॒ कोशं॒ नि षी॑द॒ नृभि॑ः पुना॒नो अ॒भि वाज॑मर्ष ।
अश्वं॒ न त्वा॑ वा॒जिनं॑ म॒र्जय॒न्तोऽच्छा॑ ब॒र्ही र॑श॒नाभि॑र्नयन्ति

pra tu drava pari kośaṃ ni ṣīda nṛbhiḥ punāno abhi vājamarṣa |
aśvaṃ na tvā vājinaṃ marjayanto'cchā barhī raśanābhirnayanti

87.2

स्वा॒यु॒धः प॑वते दे॒व इन्दु॑रशस्ति॒हा वृ॒जनं॒ रक्ष॑माणः ।
पि॒ता दे॒वानां॑ जनि॒ता सु॒दक्षो॑ विष्ट॒म्भो दि॒वो ध॒रुण॑ः पृथि॒व्याः

svāyudhaḥ pavate deva induraśastihā vṛjanaṃ rakṣamāṇaḥ |
pitā devānāṃ janitā sudakṣo viṣṭambho divo dharuṇaḥ pṛthivyāḥ

87.3

ऋषि॒र्विप्र॑ः पुरए॒ता जना॑नामृ॒भुर्धीर॑ उ॒शना॒ काव्ये॑न ।
स चि॑द्विवेद॒ निहि॑तं॒ यदा॑सामपी॒च्यं१॒॑ गुह्यं॒ नाम॒ गोना॑म्

ṛṣirvipraḥ puraetā janānāmṛbhurdhīra uśanā kāvyena |
sa cidviveda nihitaṃ yadāsāmapīcyaṃ guhyaṃ nāma gonām

87.4

ए॒ष स्य ते॒ मधु॑माँ इन्द्र॒ सोमो॒ वृषा॒ वृष्णे॒ परि॑ प॒वित्रे॑ अक्षाः ।
स॒ह॒स्र॒साः श॑त॒सा भू॑रि॒दावा॑ शश्वत्त॒मं ब॒र्हिरा वा॒ज्य॑स्थात्

eṣa sya te madhumām̐ indra somo vṛṣā vṛṣṇe pari pavitre akṣāḥ |
sahasrasāḥ śatasā bhūridāvā śaśvattamaṃ barhirā vājyasthāt

87.5

ए॒ते सोमा॑ अ॒भि ग॒व्या स॒हस्रा॑ म॒हे वाजा॑या॒मृता॑य॒ श्रवां॑सि ।
प॒वित्रे॑भि॒ः पव॑माना असृग्रञ्छ्रव॒स्यवो॒ न पृ॑त॒नाजो॒ अत्या॑ः

ete somā abhi gavyā sahasrā mahe vājāyāmṛtāya śravāṃsi |
pavitrebhiḥ pavamānā asṛgrañchravasyavo na pṛtanājo atyāḥ

87.6

परि॒ हि ष्मा॑ पुरुहू॒तो जना॑नां॒ विश्वास॑र॒द्भोज॑ना पू॒यमा॑नः ।
अथा भ॑र श्येनभृत॒ प्रयां॑सि र॒यिं तुञ्जा॑नो अ॒भि वाज॑मर्ष

pari hi ṣmā puruhūto janānāṃ viśvāsaradbhojanā pūyamānaḥ |
athā bhara śyenabhṛta prayāṃsi rayiṃ tuñjāno abhi vājamarṣa

87.7

ए॒ष सु॑वा॒नः परि॒ सोम॑ः प॒वित्रे॒ सर्गो॒ न सृ॒ष्टो अ॑दधाव॒दर्वा॑ ।
ति॒ग्मे शिशा॑नो महि॒षो न शृङ्गे॒ गा ग॒व्यन्न॒भि शूरो॒ न सत्वा॑

eṣa suvānaḥ pari somaḥ pavitre sargo na sṛṣṭo adadhāvadarvā |
tigme śiśāno mahiṣo na śṛṅge gā gavyannabhi śūro na satvā

87.8

ए॒षा य॑यौ पर॒माद॒न्तरद्रे॒ः कूचि॑त्स॒तीरू॒र्वे गा वि॑वेद ।
दि॒वो न वि॒द्युत्स्त॒नय॑न्त्य॒भ्रैः सोम॑स्य ते पवत इन्द्र॒ धारा॑

eṣā yayau paramādantaradreḥ kūcitsatīrūrve gā viveda |
divo na vidyutstanayantyabhraiḥ somasya te pavata indra dhārā

87.9

उ॒त स्म॑ रा॒शिं परि॑ यासि॒ गोना॒मिन्द्रे॑ण सोम स॒रथं॑ पुना॒नः ।
पू॒र्वीरिषो॑ बृह॒तीर्जी॑रदानो॒ शिक्षा॑ शचीव॒स्तव॒ ता उ॑प॒ष्टुत्

uta sma rāśiṃ pari yāsi gonāmindreṇa soma sarathaṃ punānaḥ |
pūrvīriṣo bṛhatīrjīradāno śikṣā śacīvastava tā upaṣṭut

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)