नवम मण्डल

सूक्त 65: दूर और निकट निचोड़े गए सोम

ऋषि: भृगुर्वारुणिर्जमदग्निर्भार्गवो वा · देवता: पवमानः सोमः · छन्द: गायत्री

30 श्लोक · 65 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

दूर और निकट निचोड़े गए सोम

भृगु वारुणि अथवा जमदग्नि भार्गव पवमान सोम को तीस गायत्री मन्त्र अर्पित करते हैं। बहनें, अर्थात् अँगुलियाँ, अपने स्वामी महान इन्दु को प्रेरित करती हैं। जल में धुलकर, दोनों हाथों के बीच निर्मल होकर सोम अपने काष्ठ-आसन तक पहुँचता है; उसका मधु टपकाता हरित रूप इन्द्र के लिए पत्थरों से निचोड़ा जाता है। जो सोम दूर या निकट, शर्यणावत् में, आर्जीकों में, घरों में या पाँचों जनों में निचोड़े गए, उनसे द्युलोक की वर्षा और सुवीर्य माँगा जाता है। जमदग्नि से स्तुत हरित सोम गोचर्म पर बहता है और श्येन की भाँति गर्जन करता द्रोणों में बैठता है। अन्तिम तीन मन्त्र उसका बल, बुद्धि और धन माँगते हैं।

65.1

हि॒न्वन्ति॒ सूर॒मुस्र॑य॒ः स्वसा॑रो जा॒मय॒स्पति॑म् ।
म॒हामिन्दुं॑ मही॒युव॑ः

hinvanti sūramusrayaḥ svasāro jāmayaspatim |
mahāminduṃ mahīyuvaḥ

65.2

पव॑मान रु॒चारु॑चा दे॒वो दे॒वेभ्य॒स्परि॑ ।
विश्वा॒ वसू॒न्या वि॑श

pavamāna rucārucā devo devebhyaspari |
viśvā vasūnyā viśa

65.3

आ प॑वमान सुष्टु॒तिं वृ॒ष्टिं दे॒वेभ्यो॒ दुव॑ः ।
इ॒षे प॑वस्व सं॒यत॑म्

ā pavamāna suṣṭutiṃ vṛṣṭiṃ devebhyo duvaḥ |
iṣe pavasva saṃyatam

65.4

वृषा॒ ह्यसि॑ भा॒नुना॑ द्यु॒मन्तं॑ त्वा हवामहे ।
पव॑मान स्वा॒ध्य॑ः

vṛṣā hyasi bhānunā dyumantaṃ tvā havāmahe |
pavamāna svādhyaḥ

65.5

आ प॑वस्व सु॒वीर्यं॒ मन्द॑मानः स्वायुध ।
इ॒हो ष्वि॑न्द॒वा ग॑हि

ā pavasva suvīryaṃ mandamānaḥ svāyudha |
iho ṣvindavā gahi

65.6

यद॒द्भिः प॑रिषि॒च्यसे॑ मृ॒ज्यमा॑नो॒ गभ॑स्त्योः ।
द्रुणा॑ स॒धस्थ॑मश्नुषे

yadadbhiḥ pariṣicyase mṛjyamāno gabhastyoḥ |
druṇā sadhasthamaśnuṣe

65.7

प्र सोमा॑य व्यश्व॒वत्पव॑मानाय गायत ।
म॒हे स॒हस्र॑चक्षसे

pra somāya vyaśvavatpavamānāya gāyata |
mahe sahasracakṣase

65.8

यस्य॒ वर्णं॑ मधु॒श्चुतं॒ हरिं॑ हि॒न्वन्त्यद्रि॑भिः ।
इन्दु॒मिन्द्रा॑य पी॒तये॑

yasya varṇaṃ madhuścutaṃ hariṃ hinvantyadribhiḥ |
indumindrāya pītaye

65.9

तस्य॑ ते वा॒जिनो॑ व॒यं विश्वा॒ धना॑नि जि॒ग्युष॑ः ।
स॒खि॒त्वमा वृ॑णीमहे

tasya te vājino vayaṃ viśvā dhanāni jigyuṣaḥ |
sakhitvamā vṛṇīmahe

65.10

वृषा॑ पवस्व॒ धार॑या म॒रुत्व॑ते च मत्स॒रः ।
विश्वा॒ दधा॑न॒ ओज॑सा

vṛṣā pavasva dhārayā marutvate ca matsaraḥ |
viśvā dadhāna ojasā

65.11

तं त्वा॑ ध॒र्तार॑मो॒ण्यो॒३॒॑ः पव॑मान स्व॒र्दृश॑म् ।
हि॒न्वे वाजे॑षु वा॒जिन॑म्

taṃ tvā dhartāramoṇyoḥ pavamāna svardṛśam |
hinve vājeṣu vājinam

65.12

अ॒या चि॒त्तो वि॒पानया॒ हरि॑ः पवस्व॒ धार॑या ।
युजं॒ वाजे॑षु चोदय

ayā citto vipānayā hariḥ pavasva dhārayā |
yujaṃ vājeṣu codaya

65.13

आ न॑ इन्दो म॒हीमिषं॒ पव॑स्व वि॒श्वद॑र्शतः ।
अ॒स्मभ्यं॑ सोम गातु॒वित्

ā na indo mahīmiṣaṃ pavasva viśvadarśataḥ |
asmabhyaṃ soma gātuvit

65.14

आ क॒लशा॑ अनूष॒तेन्दो॒ धारा॑भि॒रोज॑सा ।
एन्द्र॑स्य पी॒तये॑ विश

ā kalaśā anūṣatendo dhārābhirojasā |
endrasya pītaye viśa

65.15

यस्य॑ ते॒ मद्यं॒ रसं॑ ती॒व्रं दु॒हन्त्यद्रि॑भिः ।
स प॑वस्वाभिमाति॒हा

yasya te madyaṃ rasaṃ tīvraṃ duhantyadribhiḥ |
sa pavasvābhimātihā

65.16

राजा॑ मे॒धाभि॑रीयते॒ पव॑मानो म॒नावधि॑ ।
अ॒न्तरि॑क्षेण॒ यात॑वे

rājā medhābhirīyate pavamāno manāvadhi |
antarikṣeṇa yātave

65.17

आ न॑ इन्दो शत॒ग्विनं॒ गवां॒ पोषं॒ स्वश्व्य॑म् ।
वहा॒ भग॑त्तिमू॒तये॑

ā na indo śatagvinaṃ gavāṃ poṣaṃ svaśvyam |
vahā bhagattimūtaye

65.18

आ न॑ः सोम॒ सहो॒ जुवो॑ रू॒पं न वर्च॑से भर ।
सु॒ष्वा॒णो दे॒ववी॑तये

ā naḥ soma saho juvo rūpaṃ na varcase bhara |
suṣvāṇo devavītaye

65.19

अर्षा॑ सोम द्यु॒मत्त॑मो॒ऽभि द्रोणा॑नि॒ रोरु॑वत् ।
सीद॑ञ्छ्ये॒नो न योनि॒मा

arṣā soma dyumattamo'bhi droṇāni roruvat |
sīdañchyeno na yonimā

65.20

अ॒प्सा इन्द्रा॑य वा॒यवे॒ वरु॑णाय म॒रुद्भ्य॑ः ।
सोमो॑ अर्षति॒ विष्ण॑वे

apsā indrāya vāyave varuṇāya marudbhyaḥ |
somo arṣati viṣṇave

65.21

इषं॑ तो॒काय॑ नो॒ दध॑द॒स्मभ्यं॑ सोम वि॒श्वत॑ः ।
आ प॑वस्व सह॒स्रिण॑म्

iṣaṃ tokāya no dadhadasmabhyaṃ soma viśvataḥ |
ā pavasva sahasriṇam

65.22

ये सोमा॑सः परा॒वति॒ ये अ॑र्वा॒वति॑ सुन्वि॒रे ।
ये वा॒दः श॑र्य॒णाव॑ति

ye somāsaḥ parāvati ye arvāvati sunvire |
ye vādaḥ śaryaṇāvati

65.23

य आ॑र्जी॒केषु॒ कृत्व॑सु॒ ये मध्ये॑ प॒स्त्या॑नाम् ।
ये वा॒ जने॑षु प॒ञ्चसु॑

ya ārjīkeṣu kṛtvasu ye madhye pastyānām |
ye vā janeṣu pañcasu

65.24

ते नो॑ वृ॒ष्टिं दि॒वस्परि॒ पव॑न्ता॒मा सु॒वीर्य॑म् ।
सु॒वा॒ना दे॒वास॒ इन्द॑वः

te no vṛṣṭiṃ divaspari pavantāmā suvīryam |
suvānā devāsa indavaḥ

65.25

पव॑ते हर्य॒तो हरि॑र्गृणा॒नो ज॒मद॑ग्निना ।
हि॒न्वा॒नो गोरधि॑ त्व॒चि

pavate haryato harirgṛṇāno jamadagninā |
hinvāno goradhi tvaci

65.26

प्र शु॒क्रासो॑ वयो॒जुवो॑ हिन्वा॒नासो॒ न सप्त॑यः ।
श्री॒णा॒ना अ॒प्सु मृ॑ञ्जत

pra śukrāso vayojuvo hinvānāso na saptayaḥ |
śrīṇānā apsu mṛñjata

65.27

तं त्वा॑ सु॒तेष्वा॒भुवो॑ हिन्वि॒रे दे॒वता॑तये ।
स प॑वस्वा॒नया॑ रु॒चा

taṃ tvā suteṣvābhuvo hinvire devatātaye |
sa pavasvānayā rucā

65.28

आ ते॒ दक्षं॑ मयो॒भुवं॒ वह्नि॑म॒द्या वृ॑णीमहे ।
पान्त॒मा पु॑रु॒स्पृह॑म्

ā te dakṣaṃ mayobhuvaṃ vahnimadyā vṛṇīmahe |
pāntamā puruspṛham

65.29

आ म॒न्द्रमा वरे॑ण्य॒मा विप्र॒मा म॑नी॒षिण॑म् ।
पान्त॒मा पु॑रु॒स्पृह॑म्

ā mandramā vareṇyamā vipramā manīṣiṇam |
pāntamā puruspṛham

65.30

आ र॒यिमा सु॑चे॒तुन॒मा सु॑क्रतो त॒नूष्वा ।
पान्त॒मा पु॑रु॒स्पृह॑म्

ā rayimā sucetunamā sukrato tanūṣvā |
pāntamā puruspṛham

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)