नवम मण्डल

सूक्त 5: पवमान को अर्पित आप्री सूक्त

ऋषि: कश्यपोऽसितो देवलो वा · देवता: आप्रीसूक्तं (१ इध्मः समिद्धोऽग्निर्वा, २ तनूनपात्, ३ इळा, ४ बर्हिः, ५ देवीर्द्वारः, ६ उषासानक्ता, ७ दैव्यौ होतारौ प्रचेतसौ, ८ तिस्रो देव्यः सरस्वतीळाभारत्यः, ९ त्वष्टा, १० वनस्पतिः, ११ स्वाहाकृतयः) · छन्द: गायत्री, ८-११ अनुष्टुप्

11 श्लोक · 5 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

पवमान को अर्पित आप्री सूक्त

कश्यप असित अथवा देवल का यह आप्री सूक्त गायत्री में है, आठ से ग्यारह तक अनुष्टुप् में। हर मन्त्र एक आप्री देवता को बुलाता है, और सबको पवमान सोम के रूप में देखा गया है: समिद्ध अग्नि, तनूनपात्, स्तुत्य इळा, पूर्व की ओर बिछा बर्हि, सुनहले दिव्य द्वार, रात्रि और उषा, दो दैव्य होता, भारती, सरस्वती और इळा, अग्रजन्मा रक्षक त्वष्टा, मधु से अभिषिक्त सहस्र शाखाओं वाला सुनहला वनस्पति, और स्वाहाकार। पवमान सींग पैने करता हुआ अन्तरिक्ष में बहता है। अन्तिम मन्त्र वायु, बृहस्पति, सूर्य, अग्नि और इन्द्र को एक साथ आहुति पर बुलाता है।

5.1

समि॑द्धो वि॒श्वत॒स्पति॒ः पव॑मानो॒ वि रा॑जति ।
प्री॒णन्वृषा॒ कनि॑क्रदत्

samiddho viśvataspatiḥ pavamāno vi rājati |
prīṇanvṛṣā kanikradat

5.2

तनू॒नपा॒त्पव॑मान॒ः शृङ्गे॒ शिशा॑नो अर्षति ।
अ॒न्तरि॑क्षेण॒ रार॑जत्

tanūnapātpavamānaḥ śṛṅge śiśāno arṣati |
antarikṣeṇa rārajat

5.3

ई॒ळेन्य॒ः पव॑मानो र॒यिर्वि रा॑जति द्यु॒मान् ।
मधो॒र्धारा॑भि॒रोज॑सा

īḻenyaḥ pavamāno rayirvi rājati dyumān |
madhordhārābhirojasā

5.4

ब॒र्हिः प्रा॒चीन॒मोज॑सा॒ पव॑मानः स्तृ॒णन्हरि॑ः ।
दे॒वेषु॑ दे॒व ई॑यते

barhiḥ prācīnamojasā pavamānaḥ stṛṇanhariḥ |
deveṣu deva īyate

5.5

उदातै॑र्जिहते बृ॒हद्द्वारो॑ दे॒वीर्हि॑र॒ण्ययी॑ः ।
पव॑मानेन॒ सुष्टु॑ताः

udātairjihate bṛhaddvāro devīrhiraṇyayīḥ |
pavamānena suṣṭutāḥ

5.6

सु॒शि॒ल्पे बृ॑ह॒ती म॒ही पव॑मानो वृषण्यति ।
नक्तो॒षासा॒ न द॑र्श॒ते

suśilpe bṛhatī mahī pavamāno vṛṣaṇyati |
naktoṣāsā na darśate

5.7

उ॒भा दे॒वा नृ॒चक्ष॑सा॒ होता॑रा॒ दैव्या॑ हुवे ।
पव॑मान॒ इन्द्रो॒ वृषा॑

ubhā devā nṛcakṣasā hotārā daivyā huve |
pavamāna indro vṛṣā

5.8

भार॑ती॒ पव॑मानस्य॒ सर॑स्व॒तीळा॑ म॒ही ।
इ॒मं नो॑ य॒ज्ञमा ग॑मन्ति॒स्रो दे॒वीः सु॒पेश॑सः

bhāratī pavamānasya sarasvatīḻā mahī |
imaṃ no yajñamā gamantisro devīḥ supeśasaḥ

5.9

त्वष्टा॑रमग्र॒जां गो॒पां पु॑रो॒यावा॑न॒मा हु॑वे ।
इन्दु॒रिन्द्रो॒ वृषा॒ हरि॒ः पव॑मानः प्र॒जाप॑तिः

tvaṣṭāramagrajāṃ gopāṃ puroyāvānamā huve |
indurindro vṛṣā hariḥ pavamānaḥ prajāpatiḥ

5.10

वन॒स्पतिं॑ पवमान॒ मध्वा॒ सम॑ङ्ग्धि॒ धार॑या ।
स॒हस्र॑वल्शं॒ हरि॑तं॒ भ्राज॑मानं हिर॒ण्यय॑म्

vanaspatiṃ pavamāna madhvā samaṅgdhi dhārayā |
sahasravalśaṃ haritaṃ bhrājamānaṃ hiraṇyayam

5.11

विश्वे॑ देवा॒ः स्वाहा॑कृतिं॒ पव॑मान॒स्या ग॑त ।
वा॒युर्बृह॒स्पति॒ः सूर्यो॒ऽग्निरिन्द्र॑ः स॒जोष॑सः

viśve devāḥ svāhākṛtiṃ pavamānasyā gata |
vāyurbṛhaspatiḥ sūryo'gnirindraḥ sajoṣasaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)