अष्टम मण्डल

सूक्त 70: सौ द्युलोकों से भी महान इन्द्र

ऋषि: पुरुहन्मा आङ्गिरसः · देवता: इन्द्रः · छन्द: बृहती, १-६ प्रगाथः, १२ शंकुमती, १३ उष्णिक्, १४ अनुष्टुप्, १५ पुरउष्णिक्

15 श्लोक · 70 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

सौ द्युलोकों से भी महान इन्द्र

पुरुहन्मा आङ्गिरस प्रजाओं के राजा इन्द्र को पुकारते हैं, जो अबाध रथ पर चलते हैं और हर सेना को जीत लेते हैं। यदि सौ द्युलोक और सौ पृथ्वियाँ हों, तब भी वे इन्द्र की बराबरी नहीं कर सकतीं, न सहस्र सूर्य, न जन्म के समय दोनों लोक। ऋषि माँगते हैं कि गौओं से भरे बाड़े में इन्द्र रक्षा करें और बड़े दान के लिए उठें। वे प्रार्थना करते हैं कि अन्य व्रत वाले, अमानुष, यज्ञ न करने वाले, देव से विमुख दस्यु को इन्द्र नीचे झाड़ दें। अन्तिम मन्त्र दाता शौरदेव्य की स्तुति करते हैं, जो तीन गायकों के लिए कान पकड़कर एक बछड़ा लाए।

70.1

यो राजा॑ चर्षणी॒नां याता॒ रथे॑भि॒रध्रि॑गुः ।
विश्वा॑सां तरु॒ता पृत॑नानां॒ ज्येष्ठो॒ यो वृ॑त्र॒हा गृ॒णे

yo rājā carṣaṇīnāṃ yātā rathebhiradhriguḥ |
viśvāsāṃ tarutā pṛtanānāṃ jyeṣṭho yo vṛtrahā gṛṇe

70.2

इन्द्रं॒ तं शु॑म्भ पुरुहन्म॒न्नव॑से॒ यस्य॑ द्वि॒ता वि॑ध॒र्तरि॑ ।
हस्ता॑य॒ वज्र॒ः प्रति॑ धायि दर्श॒तो म॒हो दि॒वे न सूर्य॑ः

indraṃ taṃ śumbha puruhanmannavase yasya dvitā vidhartari |
hastāya vajraḥ prati dhāyi darśato maho dive na sūryaḥ

70.3

नकि॒ष्टं कर्म॑णा नश॒द्यश्च॒कार॑ स॒दावृ॑धम् ।
इन्द्रं॒ न य॒ज्ञैर्वि॒श्वगू॑र्त॒मृभ्व॑स॒मधृ॑ष्टं धृ॒ष्ण्वो॑जसम्

nakiṣṭaṃ karmaṇā naśadyaścakāra sadāvṛdham |
indraṃ na yajñairviśvagūrtamṛbhvasamadhṛṣṭaṃ dhṛṣṇvojasam

70.4

अषा॑ळ्हमु॒ग्रं पृत॑नासु सास॒हिं यस्मि॑न्म॒हीरु॑रु॒ज्रय॑ः ।
सं धे॒नवो॒ जाय॑माने अनोनवु॒र्द्याव॒ः क्षामो॑ अनोनवुः

aṣāḻhamugraṃ pṛtanāsu sāsahiṃ yasminmahīrurujrayaḥ |
saṃ dhenavo jāyamāne anonavurdyāvaḥ kṣāmo anonavuḥ

70.5

यद्द्याव॑ इन्द्र ते श॒तं श॒तं भूमी॑रु॒त स्युः ।
न त्वा॑ वज्रिन्स॒हस्रं॒ सूर्या॒ अनु॒ न जा॒तम॑ष्ट॒ रोद॑सी

yaddyāva indra te śataṃ śataṃ bhūmīruta syuḥ |
na tvā vajrinsahasraṃ sūryā anu na jātamaṣṭa rodasī

70.6

आ प॑प्राथ महि॒ना वृष्ण्या॑ वृष॒न्विश्वा॑ शविष्ठ॒ शव॑सा ।
अ॒स्माँ अ॑व मघव॒न्गोम॑ति व्र॒जे वज्रि॑ञ्चि॒त्राभि॑रू॒तिभि॑ः

ā paprātha mahinā vṛṣṇyā vṛṣanviśvā śaviṣṭha śavasā |
asmām̐ ava maghavangomati vraje vajriñcitrābhirūtibhiḥ

70.7

न सी॒मदे॑व आप॒दिषं॑ दीर्घायो॒ मर्त्य॑ः ।
एत॑ग्वा चि॒द्य एत॑शा यु॒योज॑ते॒ हरी॒ इन्द्रो॑ यु॒योज॑ते

na sīmadeva āpadiṣaṃ dīrghāyo martyaḥ |
etagvā cidya etaśā yuyojate harī indro yuyojate

70.8

तं वो॑ म॒हो म॒हाय्य॒मिन्द्रं॑ दा॒नाय॑ स॒क्षणि॑म् ।
यो गा॒धेषु॒ य आर॑णेषु॒ हव्यो॒ वाजे॒ष्वस्ति॒ हव्य॑ः

taṃ vo maho mahāyyamindraṃ dānāya sakṣaṇim |
yo gādheṣu ya āraṇeṣu havyo vājeṣvasti havyaḥ

70.9

उदू॒ षु णो॑ वसो म॒हे मृ॒शस्व॑ शूर॒ राध॑से ।
उदू॒ षु म॒ह्यै म॑घवन्म॒घत्त॑य॒ उदि॑न्द्र॒ श्रव॑से म॒हे

udū ṣu ṇo vaso mahe mṛśasva śūra rādhase |
udū ṣu mahyai maghavanmaghattaya udindra śravase mahe

70.10

त्वं न॑ इन्द्र ऋत॒युस्त्वा॒निदो॒ नि तृ॑म्पसि ।
मध्ये॑ वसिष्व तुविनृम्णो॒र्वोर्नि दा॒सं शि॑श्नथो॒ हथै॑ः

tvaṃ na indra ṛtayustvānido ni tṛmpasi |
madhye vasiṣva tuvinṛmṇorvorni dāsaṃ śiśnatho hathaiḥ

70.11

अ॒न्यव्र॑त॒ममा॑नुष॒मय॑ज्वान॒मदे॑वयुम् ।
अव॒ स्वः सखा॑ दुधुवीत॒ पर्व॑तः सु॒घ्नाय॒ दस्युं॒ पर्व॑तः

anyavratamamānuṣamayajvānamadevayum |
ava svaḥ sakhā dudhuvīta parvataḥ sughnāya dasyuṃ parvataḥ

70.12

त्वं न॑ इन्द्रासां॒ हस्ते॑ शविष्ठ दा॒वने॑ ।
धा॒नानां॒ न सं गृ॑भायास्म॒युर्द्विः सं गृ॑भायास्म॒युः

tvaṃ na indrāsāṃ haste śaviṣṭha dāvane |
dhānānāṃ na saṃ gṛbhāyāsmayurdviḥ saṃ gṛbhāyāsmayuḥ

70.13

सखा॑य॒ः क्रतु॑मिच्छत क॒था रा॑धाम श॒रस्य॑ ।
उप॑स्तुतिं भो॒जः सू॒रिर्यो अह्र॑यः

sakhāyaḥ kratumicchata kathā rādhāma śarasya |
upastutiṃ bhojaḥ sūriryo ahrayaḥ

70.14

भूरि॑भिः समह॒ ऋषि॑भिर्ब॒र्हिष्म॑द्भिः स्तविष्यसे ।
यदि॒त्थमेक॑मेक॒मिच्छर॑ व॒त्सान्प॑रा॒दद॑ः

bhūribhiḥ samaha ṛṣibhirbarhiṣmadbhiḥ staviṣyase |
yaditthamekamekamicchara vatsānparādadaḥ

70.15

क॒र्ण॒गृह्या॑ म॒घवा॑ शौरदे॒व्यो व॒त्सं न॑स्त्रि॒भ्य आन॑यत् ।
अ॒जां सू॒रिर्न धात॑वे

karṇagṛhyā maghavā śauradevyo vatsaṃ nastribhya ānayat |
ajāṃ sūrirna dhātave

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)