अष्टम मण्डल

सूक्त 71: अग्नि, हर शत्रु से हमारी रक्षा करो

ऋषि: सुदीति-पुरुमीळ्हावाङ्गिरसौ, तयोर्वान्यतरः · देवता: अग्निः · छन्द: गायत्री, १०-१५ प्रगाथः

15 श्लोक · 71 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

अग्नि, हर शत्रु से हमारी रक्षा करो

इस सूक्त के द्रष्टा सुदीति और पुरुमीळ्ह आङ्गिरस हैं, या उनमें से कोई एक, और पूरा सूक्त अग्नि के लिए है। वे प्रार्थना करते हैं कि हर कृपण शत्रु और मनुष्यों के द्वेष से हमारी रक्षा करो। बल के पुत्र, उज्ज्वल ज्वाला वाले अग्नि पर कोई मानवी क्रोध शासन नहीं करता। जिसकी वे रक्षा करते हैं, उसका धन कोई नहीं छीनता, और जिस स्तोता को वे प्रेरित करते हैं, वह गौएँ जीतने जाता है। हे जातवेदा, हमें दुष्ट बुद्धि वालों को मत सौंपो। आगे के मन्त्र अग्नि को मनुष्यों में बसे अमर होता कहते हैं और सन्तान के लिए आश्रय माँगते हैं। अन्त में पुरुमीळ्ह अपना नाम लेते हैं।

71.1

त्वं नो॑ अग्ने॒ महो॑भिः पा॒हि विश्व॑स्या॒ अरा॑तेः ।
उ॒त द्वि॒षो मर्त्य॑स्य

tvaṃ no agne mahobhiḥ pāhi viśvasyā arāteḥ |
uta dviṣo martyasya

71.2

न॒हि म॒न्युः पौरु॑षेय॒ ईशे॒ हि व॑ः प्रियजात ।
त्वमिद॑सि॒ क्षपा॑वान्

nahi manyuḥ pauruṣeya īśe hi vaḥ priyajāta |
tvamidasi kṣapāvān

71.3

स नो॒ विश्वे॑भिर्दे॒वेभि॒रूर्जो॑ नपा॒द्भद्र॑शोचे ।
र॒यिं दे॑हि वि॒श्ववा॑रम्

sa no viśvebhirdevebhirūrjo napādbhadraśoce |
rayiṃ dehi viśvavāram

71.4

न तम॑ग्ने॒ अरा॑तयो॒ मर्तं॑ युवन्त रा॒यः ।
यं त्राय॑से दा॒श्वांस॑म्

na tamagne arātayo martaṃ yuvanta rāyaḥ |
yaṃ trāyase dāśvāṃsam

71.5

यं त्वं वि॑प्र मे॒धसा॑ता॒वग्ने॑ हि॒नोषि॒ धना॑य ।
स तवो॒ती गोषु॒ गन्ता॑

yaṃ tvaṃ vipra medhasātāvagne hinoṣi dhanāya |
sa tavotī goṣu gantā

71.6

त्वं र॒यिं पु॑रु॒वीर॒मग्ने॑ दा॒शुषे॒ मर्ता॑य ।
प्र णो॑ नय॒ वस्यो॒ अच्छ॑

tvaṃ rayiṃ puruvīramagne dāśuṣe martāya |
pra ṇo naya vasyo accha

71.7

उ॒रु॒ष्या णो॒ मा परा॑ दा अघाय॒ते जा॑तवेदः ।
दु॒रा॒ध्ये॒३॒॑ मर्ता॑य

uruṣyā ṇo mā parā dā aghāyate jātavedaḥ |
durādhye martāya

71.8

अग्ने॒ माकि॑ष्टे दे॒वस्य॑ रा॒तिमदे॑वो युयोत ।
त्वमी॑शिषे॒ वसू॑नाम्

agne mākiṣṭe devasya rātimadevo yuyota |
tvamīśiṣe vasūnām

71.9

स नो॒ वस्व॒ उप॑ मा॒स्यूर्जो॑ नपा॒न्माहि॑नस्य ।
सखे॑ वसो जरि॒तृभ्य॑ः

sa no vasva upa māsyūrjo napānmāhinasya |
sakhe vaso jaritṛbhyaḥ

71.10

अच्छा॑ नः शी॒रशो॑चिषं॒ गिरो॑ यन्तु दर्श॒तम् ।
अच्छा॑ य॒ज्ञासो॒ नम॑सा पुरू॒वसुं॑ पुरुप्रश॒स्तमू॒तये॑

acchā naḥ śīraśociṣaṃ giro yantu darśatam |
acchā yajñāso namasā purūvasuṃ purupraśastamūtaye

71.11

अ॒ग्निं सू॒नुं सह॑सो जा॒तवे॑दसं दा॒नाय॒ वार्या॑णाम् ।
द्वि॒ता यो भूद॒मृतो॒ मर्त्ये॒ष्वा होता॑ म॒न्द्रत॑मो वि॒शि

agniṃ sūnuṃ sahaso jātavedasaṃ dānāya vāryāṇām |
dvitā yo bhūdamṛto martyeṣvā hotā mandratamo viśi

71.12

अ॒ग्निं वो॑ देवय॒ज्यया॒ग्निं प्र॑य॒त्य॑ध्व॒रे ।
अ॒ग्निं धी॒षु प्र॑थ॒मम॒ग्निमर्व॑त्य॒ग्निं क्षैत्रा॑य॒ साध॑से

agniṃ vo devayajyayāgniṃ prayatyadhvare |
agniṃ dhīṣu prathamamagnimarvatyagniṃ kṣaitrāya sādhase

71.13

अ॒ग्निरि॒षां स॒ख्ये द॑दातु न॒ ईशे॒ यो वार्या॑णाम् ।
अ॒ग्निं तो॒के तन॑ये॒ शश्व॑दीमहे॒ वसुं॒ सन्तं॑ तनू॒पाम्

agniriṣāṃ sakhye dadātu na īśe yo vāryāṇām |
agniṃ toke tanaye śaśvadīmahe vasuṃ santaṃ tanūpām

71.14

अ॒ग्निमी॑ळि॒ष्वाव॑से॒ गाथा॑भिः शी॒रशो॑चिषम् ।
अ॒ग्निं रा॒ये पु॑रुमीळ्ह श्रु॒तं नरो॒ऽग्निं सु॑दी॒तये॑ छ॒र्दिः

agnimīḻiṣvāvase gāthābhiḥ śīraśociṣam |
agniṃ rāye purumīḻha śrutaṃ naro'gniṃ sudītaye chardiḥ

71.15

अ॒ग्निं द्वेषो॒ योत॒वै नो॑ गृणीमस्य॒ग्निं शं योश्च॒ दात॑वे ।
विश्वा॑सु वि॒क्ष्व॑वि॒तेव॒ हव्यो॒ भुव॒द्वस्तु॑रृषू॒णाम्

agniṃ dveṣo yotavai no gṛṇīmasyagniṃ śaṃ yośca dātave |
viśvāsu vikṣvaviteva havyo bhuvadvasturṛṣūṇām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)