अष्टम मण्डल

सूक्त 69: हे प्रियमेधो, इन्द्र की अर्चना करो

ऋषि: प्रियमेध आङ्गिरसः · देवता: इन्द्रः, ११ (अर्धर्चस्य) विश्वे देवाः, ११(उत्तरार्धस्य)- १२ वरुणः · छन्द: अनुष्टुप्, २ उष्णिक्, ४-६ गायत्री, ११, १६ पङ्क्तिः, १७-१८ बृहती

18 श्लोक · 69 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

हे प्रियमेधो, इन्द्र की अर्चना करो

प्रियमेध आङ्गिरस मिले-जुले छन्दों में इन्द्र की स्तुति करते हैं, ग्यारहवें-बारहवें मन्त्र विश्वेदेवों और वरुण के लिए भी हैं। आठवाँ मन्त्र गूँजता है: अर्चना करो, आगे बढ़कर अर्चना करो, हे प्रियमेधो, छोटे पुत्र भी गाएँ। कलश गुड़गुड़ाता है, वीणा चारों ओर बजती है, इन्द्र के लिए प्रार्थना उठती है। इन्द्र ने पिया, अग्नि ने पिया, सब देव प्रसन्न हुए; जलों ने वरुण की स्तुति वैसे की जैसे माताएँ बछड़े की, और सात नदियाँ उनके तालु में बहती हैं। इन्द्र ने पर्वत के पार पकते भात को भेदा। नए रथ पर खड़े छोटे बालक की तरह उन्होंने माता-पिता के लिए महान भैंसा पकड़ा।

69.1

प्रप्र॑ वस्त्रि॒ष्टुभ॒मिषं॑ म॒न्दद्वी॑रा॒येन्द॑वे ।
धि॒या वो॑ मे॒धसा॑तये॒ पुरं॒ध्या वि॑वासति

prapra vastriṣṭubhamiṣaṃ mandadvīrāyendave |
dhiyā vo medhasātaye puraṃdhyā vivāsati

69.2

न॒दं व॒ ओद॑तीनां न॒दं योयु॑वतीनाम् ।
पतिं॑ वो॒ अघ्न्या॑नां धेनू॒नामि॑षुध्यसि

nadaṃ va odatīnāṃ nadaṃ yoyuvatīnām |
patiṃ vo aghnyānāṃ dhenūnāmiṣudhyasi

69.3

ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒ः सोमं॑ श्रीणन्ति॒ पृश्न॑यः ।
जन्म॑न्दे॒वानां॒ विश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒वः

tā asya sūdadohasaḥ somaṃ śrīṇanti pṛśnayaḥ |
janmandevānāṃ viśastriṣvā rocane divaḥ

69.4

अ॒भि प्र गोप॑तिं गि॒रेन्द्र॑मर्च॒ यथा॑ वि॒दे ।
सू॒नुं स॒त्यस्य॒ सत्प॑तिम्

abhi pra gopatiṃ girendramarca yathā vide |
sūnuṃ satyasya satpatim

69.5

आ हर॑यः ससृज्रि॒रेऽरु॑षी॒रधि॑ ब॒र्हिषि॑ ।
यत्रा॒भि सं॒नवा॑महे

ā harayaḥ sasṛjrire'ruṣīradhi barhiṣi |
yatrābhi saṃnavāmahe

69.6

इन्द्रा॑य॒ गाव॑ आ॒शिरं॑ दुदु॒ह्रे व॒ज्रिणे॒ मधु॑ ।
यत्सी॑मुपह्व॒रे वि॒दत्

indrāya gāva āśiraṃ duduhre vajriṇe madhu |
yatsīmupahvare vidat

69.7

उद्यद्ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टपं॑ गृ॒हमिन्द्र॑श्च॒ गन्व॑हि ।
मध्व॑ः पी॒त्वा स॑चेवहि॒ त्रिः स॒प्त सख्यु॑ः प॒दे

udyadbradhnasya viṣṭapaṃ gṛhamindraśca ganvahi |
madhvaḥ pītvā sacevahi triḥ sapta sakhyuḥ pade

69.8

अर्च॑त॒ प्रार्च॑त॒ प्रिय॑मेधासो॒ अर्च॑त ।
अर्च॑न्तु पुत्र॒का उ॒त पुरं॒ न धृ॒ष्ण्व॑र्चत

arcata prārcata priyamedhāso arcata |
arcantu putrakā uta puraṃ na dhṛṣṇvarcata

69.9

अव॑ स्वराति॒ गर्ग॑रो गो॒धा परि॑ सनिष्वणत् ।
पिङ्गा॒ परि॑ चनिष्कद॒दिन्द्रा॑य॒ ब्रह्मोद्य॑तम्

ava svarāti gargaro godhā pari saniṣvaṇat |
piṅgā pari caniṣkadadindrāya brahmodyatam

69.10

आ यत्पत॑न्त्ये॒न्य॑ः सु॒दुघा॒ अन॑पस्फुरः ।
अ॒प॒स्फुरं॑ गृभायत॒ सोम॒मिन्द्रा॑य॒ पात॑वे

ā yatpatantyenyaḥ sudughā anapasphuraḥ |
apasphuraṃ gṛbhāyata somamindrāya pātave

69.11

अपा॒दिन्द्रो॒ अपा॑द॒ग्निर्विश्वे॑ दे॒वा अ॑मत्सत ।
वरु॑ण॒ इदि॒ह क्ष॑य॒त्तमापो॑ अ॒भ्य॑नूषत व॒त्सं सं॒शिश्व॑रीरिव

apādindro apādagnirviśve devā amatsata |
varuṇa idiha kṣayattamāpo abhyanūṣata vatsaṃ saṃśiśvarīriva

69.12

सु॒दे॒वो अ॑सि वरुण॒ यस्य॑ ते स॒प्त सिन्ध॑वः ।
अ॒नु॒क्षर॑न्ति का॒कुदं॑ सू॒र्म्यं॑ सुषि॒रामि॑व

sudevo asi varuṇa yasya te sapta sindhavaḥ |
anukṣaranti kākudaṃ sūrmyaṃ suṣirāmiva

69.13

यो व्यतीँ॒रफा॑णय॒त्सुयु॑क्ताँ॒ उप॑ दा॒शुषे॑ ।
त॒क्वो ने॒ता तदिद्वपु॑रुप॒मा यो अमु॑च्यत

yo vyatīm̐raphāṇayatsuyuktām̐ upa dāśuṣe |
takvo netā tadidvapurupamā yo amucyata

69.14

अतीदु॑ श॒क्र ओ॑हत॒ इन्द्रो॒ विश्वा॒ अति॒ द्विष॑ः ।
भि॒नत्क॒नीन॑ ओद॒नं प॒च्यमा॑नं प॒रो गि॒रा

atīdu śakra ohata indro viśvā ati dviṣaḥ |
bhinatkanīna odanaṃ pacyamānaṃ paro girā

69.15

अ॒र्भ॒को न कु॑मार॒कोऽधि॑ तिष्ठ॒न्नवं॒ रथ॑म् ।
स प॑क्षन्महि॒षं मृ॒गं पि॒त्रे मा॒त्रे वि॑भु॒क्रतु॑म्

arbhako na kumārako'dhi tiṣṭhannavaṃ ratham |
sa pakṣanmahiṣaṃ mṛgaṃ pitre mātre vibhukratum

69.16

आ तू सु॑शिप्र दम्पते॒ रथं॑ तिष्ठा हिर॒ण्यय॑म् ।
अध॑ द्यु॒क्षं स॑चेवहि स॒हस्र॑पादमरु॒षं स्व॑स्ति॒गाम॑ने॒हस॑म्

ā tū suśipra dampate rathaṃ tiṣṭhā hiraṇyayam |
adha dyukṣaṃ sacevahi sahasrapādamaruṣaṃ svastigāmanehasam

69.17

तं घे॑मि॒त्था न॑म॒स्विन॒ उप॑ स्व॒राज॑मासते ।
अर्थं॑ चिदस्य॒ सुधि॑तं॒ यदेत॑व आव॒र्तय॑न्ति दा॒वने॑

taṃ ghemitthā namasvina upa svarājamāsate |
arthaṃ cidasya sudhitaṃ yadetava āvartayanti dāvane

69.18

अनु॑ प्र॒त्नस्यौक॑सः प्रि॒यमे॑धास एषाम् ।
पूर्वा॒मनु॒ प्रय॑तिं वृ॒क्तब॑र्हिषो हि॒तप्र॑यस आशत

anu pratnasyaukasaḥ priyamedhāsa eṣām |
pūrvāmanu prayatiṃ vṛktabarhiṣo hitaprayasa āśata

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)