अष्टम मण्डल

सूक्त 68: प्रियमेध इन्द्र को रथ की तरह बुलाते हैं

ऋषि: प्रियमेध आङ्गिरसः · देवता: इन्द्रः, १४-१९ ऋक्षाश्वमेधौ · छन्द: गायत्री, अनुष्टुम्मुखः प्रगाथः - (अनुष्टुप् + गायत्रयौ) १,४,७,१० अनुष्टुप्, १६ शंकुमती

19 श्लोक · 68 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

प्रियमेध इन्द्र को रथ की तरह बुलाते हैं

प्रियमेध आङ्गिरस इन्द्र को सहायता के लिए अपनी ओर वैसे मोड़ते हैं जैसे रथ मोड़ा जाता है। इन्द्र के दोनों हाथ सोने का वज्र थामे हैं। कोई मनुष्य उनकी मित्रता या बल की पूरी थाह नहीं पाता। उनकी रक्षा पाकर हम जलों में, सूर्य के प्रकाश में, युद्ध में महान धन जीतें। ऋषि शरीर, घर और जीवन के लिए चौड़ा स्थान, मनुष्यों, गौओं और रथों के लिए चौड़ा मार्ग माँगते हैं। चौदह से उन्नीस मन्त्र ऋक्ष और अश्वमेध की दानस्तुति हैं: ऋक्ष के पुत्र से दो घोड़े, अश्वमेध से लाल घोड़े, अतिथिग्व से वधुओं सहित छह घोड़े, उनमें एक लाल घोड़ी।

68.1

आ त्वा॒ रथं॒ यथो॒तये॑ सु॒म्नाय॑ वर्तयामसि ।
तु॒वि॒कू॒र्मिमृ॑ती॒षह॒मिन्द्र॒ शवि॑ष्ठ॒ सत्प॑ते

ā tvā rathaṃ yathotaye sumnāya vartayāmasi |
tuvikūrmimṛtīṣahamindra śaviṣṭha satpate

68.2

तुवि॑शुष्म॒ तुवि॑क्रतो॒ शची॑वो॒ विश्व॑या मते ।
आ प॑प्राथ महित्व॒ना

tuviśuṣma tuvikrato śacīvo viśvayā mate |
ā paprātha mahitvanā

68.3

यस्य॑ ते महि॒ना म॒हः परि॑ ज्मा॒यन्त॑मी॒यतु॑ः ।
हस्ता॒ वज्रं॑ हिर॒ण्यय॑म्

yasya te mahinā mahaḥ pari jmāyantamīyatuḥ |
hastā vajraṃ hiraṇyayam

68.4

वि॒श्वान॑रस्य व॒स्पति॒मना॑नतस्य॒ शव॑सः ।
एवै॑श्च चर्षणी॒नामू॒ती हु॑वे॒ रथा॑नाम्

viśvānarasya vaspatimanānatasya śavasaḥ |
evaiśca carṣaṇīnāmūtī huve rathānām

68.5

अ॒भिष्ट॑ये स॒दावृ॑धं॒ स्व॑र्मीळ्हेषु॒ यं नर॑ः ।
नाना॒ हव॑न्त ऊ॒तये॑

abhiṣṭaye sadāvṛdhaṃ svarmīḻheṣu yaṃ naraḥ |
nānā havanta ūtaye

68.6

प॒रोमा॑त्र॒मृची॑षम॒मिन्द्र॑मु॒ग्रं सु॒राध॑सम् ।
ईशा॑नं चि॒द्वसू॑नाम्

paromātramṛcīṣamamindramugraṃ surādhasam |
īśānaṃ cidvasūnām

68.7

तंत॒मिद्राध॑से म॒ह इन्द्रं॑ चोदामि पी॒तये॑ ।
यः पू॒र्व्यामनु॑ष्टुति॒मीशे॑ कृष्टी॒नां नृ॒तुः

taṃtamidrādhase maha indraṃ codāmi pītaye |
yaḥ pūrvyāmanuṣṭutimīśe kṛṣṭīnāṃ nṛtuḥ

68.8

न यस्य॑ ते शवसान स॒ख्यमा॒नंश॒ मर्त्य॑ः ।
नकि॒ः शवां॑सि ते नशत्

na yasya te śavasāna sakhyamānaṃśa martyaḥ |
nakiḥ śavāṃsi te naśat

68.9

त्वोता॑स॒स्त्वा यु॒जाप्सु सूर्ये॑ म॒हद्धन॑म् ।
जये॑म पृ॒त्सु व॑ज्रिवः

tvotāsastvā yujāpsu sūrye mahaddhanam |
jayema pṛtsu vajrivaḥ

68.10

तं त्वा॑ य॒ज्ञेभि॑रीमहे॒ तं गी॒र्भिर्गि॑र्वणस्तम ।
इन्द्र॒ यथा॑ चि॒दावि॑थ॒ वाजे॑षु पुरु॒माय्य॑म्

taṃ tvā yajñebhirīmahe taṃ gīrbhirgirvaṇastama |
indra yathā cidāvitha vājeṣu purumāyyam

68.11

यस्य॑ ते स्वा॒दु स॒ख्यं स्वा॒द्वी प्रणी॑तिरद्रिवः ।
य॒ज्ञो वि॑तन्त॒साय्य॑ः

yasya te svādu sakhyaṃ svādvī praṇītiradrivaḥ |
yajño vitantasāyyaḥ

68.12

उ॒रु ण॑स्त॒न्वे॒३॒॑ तन॑ उ॒रु क्षया॑य नस्कृधि ।
उ॒रु णो॑ यन्धि जी॒वसे॑

uru ṇastanve tana uru kṣayāya naskṛdhi |
uru ṇo yandhi jīvase

68.13

उ॒रुं नृभ्य॑ उ॒रुं गव॑ उ॒रुं रथा॑य॒ पन्था॑म् ।
दे॒ववी॑तिं मनामहे

uruṃ nṛbhya uruṃ gava uruṃ rathāya panthām |
devavītiṃ manāmahe

68.14

उप॑ मा॒ षड्द्वाद्वा॒ नर॒ः सोम॑स्य॒ हर्ष्या॑ ।
तिष्ठ॑न्ति स्वादुरा॒तय॑ः

upa mā ṣaḍdvādvā naraḥ somasya harṣyā |
tiṣṭhanti svādurātayaḥ

68.15

ऋ॒ज्रावि॑न्द्रो॒त आ द॑दे॒ हरी॒ ऋक्ष॑स्य सू॒नवि॑ ।
आ॒श्व॒मे॒धस्य॒ रोहि॑ता

ṛjrāvindrota ā dade harī ṛkṣasya sūnavi |
āśvamedhasya rohitā

68.16

सु॒रथाँ॑ आतिथि॒ग्वे स्व॑भी॒शूँरा॒र्क्षे ।
आ॒श्व॒मे॒धे सु॒पेश॑सः

surathām̐ ātithigve svabhīśūm̐rārkṣe |
āśvamedhe supeśasaḥ

68.17

षळश्वाँ॑ आतिथि॒ग्व इ॑न्द्रो॒ते व॒धूम॑तः ।
सचा॑ पू॒तक्र॑तौ सनम्

ṣaḻaśvām̐ ātithigva indrote vadhūmataḥ |
sacā pūtakratau sanam

68.18

ऐषु॑ चेत॒द्वृष॑ण्वत्य॒न्तरृ॒ज्रेष्वरु॑षी ।
स्व॒भी॒शुः कशा॑वती

aiṣu cetadvṛṣaṇvatyantarṛjreṣvaruṣī |
svabhīśuḥ kaśāvatī

68.19

न यु॒ष्मे वा॑जबन्धवो निनि॒त्सुश्च॒न मर्त्य॑ः ।
अ॒व॒द्यमधि॑ दीधरत्

na yuṣme vājabandhavo ninitsuścana martyaḥ |
avadyamadhi dīdharat

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)