अष्टम मण्डल

सूक्त 63: इन्द्र ने अंगिरसों के लिए गौएँ खोलीं

ऋषि: प्रगाथः काण्वः · देवता: इन्द्रः, १२ देवाः · छन्द: १, ४-५, ७ अनुष्टुप्, १२ त्रिष्टुप्

12 श्लोक · 63 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र ने अंगिरसों के लिए गौएँ खोलीं

प्रगाथ काण्व इन्द्र की स्तुति करते हैं, महानों के प्राचीन द्रष्टा, जिनके द्वारों से पिता मनु ने देवों तक प्रार्थनाएँ पहुँचाईं। मार्ग जानते हुए इन्द्र ने अंगिरसों के लिए गौएँ खोलीं; ऋषि उसी पौरुष की स्तुति करते हैं। जो पराक्रम किए गए और जो किए जाने हैं, सब इन्द्र में स्थित हैं। जब पाँचों जनों ने उनकी ओर जयघोष किया, तब उन्होंने अभिमानी शत्रु को गिराया। अन्तिम त्रिष्टुप् मन्त्र रुद्रों, उदार पर्वतों और इन्द्र के नेतृत्व में सब देवों को वृत्र से युद्ध में हमारी सहायता के लिए बुलाता है।

63.1

स पू॒र्व्यो म॒हानां॑ वे॒नः क्रतु॑भिरानजे ।
यस्य॒ द्वारा॒ मनु॑ष्पि॒ता दे॒वेषु॒ धिय॑ आन॒जे

sa pūrvyo mahānāṃ venaḥ kratubhirānaje |
yasya dvārā manuṣpitā deveṣu dhiya ānaje

63.2

दि॒वो मानं॒ नोत्स॑द॒न्सोम॑पृष्ठासो॒ अद्र॑यः ।
उ॒क्था ब्रह्म॑ च॒ शंस्या॑

divo mānaṃ notsadansomapṛṣṭhāso adrayaḥ |
ukthā brahma ca śaṃsyā

63.3

स वि॒द्वाँ अङ्गि॑रोभ्य॒ इन्द्रो॒ गा अ॑वृणो॒दप॑ ।
स्तु॒षे तद॑स्य॒ पौंस्य॑म्

sa vidvām̐ aṅgirobhya indro gā avṛṇodapa |
stuṣe tadasya pauṃsyam

63.4

स प्र॒त्नथा॑ कविवृ॒ध इन्द्रो॑ वा॒कस्य॑ व॒क्षणि॑ः ।
शि॒वो अ॒र्कस्य॒ होम॑न्यस्म॒त्रा ग॒न्त्वव॑से

sa pratnathā kavivṛdha indro vākasya vakṣaṇiḥ |
śivo arkasya homanyasmatrā gantvavase

63.5

आदू॒ नु ते॒ अनु॒ क्रतुं॒ स्वाहा॒ वर॑स्य॒ यज्य॑वः ।
श्वा॒त्रम॒र्का अ॑नूष॒तेन्द्र॑ गो॒त्रस्य॑ दा॒वने॑

ādū nu te anu kratuṃ svāhā varasya yajyavaḥ |
śvātramarkā anūṣatendra gotrasya dāvane

63.6

इन्द्रे॒ विश्वा॑नि वी॒र्या॑ कृ॒तानि॒ कर्त्वा॑नि च ।
यम॒र्का अ॑ध्व॒रं वि॒दुः

indre viśvāni vīryā kṛtāni kartvāni ca |
yamarkā adhvaraṃ viduḥ

63.7

यत्पाञ्च॑जन्यया वि॒शेन्द्रे॒ घोषा॒ असृ॑क्षत ।
अस्तृ॑णाद्ब॒र्हणा॑ वि॒पो॒३॒॑ऽर्यो मान॑स्य॒ स क्षय॑ः

yatpāñcajanyayā viśendre ghoṣā asṛkṣata |
astṛṇādbarhaṇā vipo'ryo mānasya sa kṣayaḥ

63.8

इ॒यमु॑ ते॒ अनु॑ष्टुतिश्चकृ॒षे तानि॒ पौंस्या॑ ।
प्राव॑श्च॒क्रस्य॑ वर्त॒निम्

iyamu te anuṣṭutiścakṛṣe tāni pauṃsyā |
prāvaścakrasya vartanim

63.9

अ॒स्य वृष्णो॒ व्योद॑न उ॒रु क्र॑मिष्ट जी॒वसे॑ ।
यवं॒ न प॒श्व आ द॑दे

asya vṛṣṇo vyodana uru kramiṣṭa jīvase |
yavaṃ na paśva ā dade

63.10

तद्दधा॑ना अव॒स्यवो॑ यु॒ष्माभि॒र्दक्ष॑पितरः ।
स्याम॑ म॒रुत्व॑तो वृ॒धे

taddadhānā avasyavo yuṣmābhirdakṣapitaraḥ |
syāma marutvato vṛdhe

63.11

बळृ॒त्विया॑य॒ धाम्न॒ ऋक्व॑भिः शूर नोनुमः ।
जेषा॑मेन्द्र॒ त्वया॑ यु॒जा

baḻṛtviyāya dhāmna ṛkvabhiḥ śūra nonumaḥ |
jeṣāmendra tvayā yujā

63.12

अ॒स्मे रु॒द्रा मे॒हना॒ पर्व॑तासो वृत्र॒हत्ये॒ भर॑हूतौ स॒जोषा॑ः ।
यः शंस॑ते स्तुव॒ते धायि॑ प॒ज्र इन्द्र॑ज्येष्ठा अ॒स्माँ अ॑वन्तु दे॒वाः

asme rudrā mehanā parvatāso vṛtrahatye bharahūtau sajoṣāḥ |
yaḥ śaṃsate stuvate dhāyi pajra indrajyeṣṭhā asmām̐ avantu devāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)